تناجی

خوان الاخوان

بخش ۱ - بسم اله تیمنا بذکره
سپاس مر پدید آرنده چیز را به از چیز پیش از مکان و زمان ، و آفریننده از...
بخش ۲ - آغاز کتاب
ای خداوندان گوشهای شنوا داد شنوایی که شما را داده اند بدهید بشنودن سخن...
بخش ۳ - صف نخستین
بدانید که نفس را سوی اندریافتن آنچ نداند دو راه است ، یکی گوش و دیگر چ...
بخش ۴ - صف دوم
چیزها بردو روی است؟ یکی آنست که مرورا بذات او اندر توان یافتن وبدلیلی...
بخش ۵ - معارضه
اگر کسی گوید مر خدای را تالی جز بدین عالم که آفریده اوست بچه دانیم؟ که...
بخش ۶ - جواب
او راگوئیم که هر نادانی که او کار بحکمت کند ناچاره کار بفرمان کار بندی...
بخش ۷ - صف سوم
بدانید که نام دلیلست برنامدار و نامدار از نام بی نیاز است . ونام حرفها...
بخش ۸ - صفت چهارم
مذهب سوفسطای اینست که گویند هیچ چیز را حقیقت نیست و عالم بر مثال خواب...
بخش ۹ - صف پنجم
از سخن آنچ درو راست و دروغ نیاید خبر است. و خبر بر دو روی است : ابتداء...
بخش ۱۰ - صف ششم
بدانید که عالم بذات خویش صورتی است بر هیولی پیدا شده و زایشهای او از ن...
بخش ۱۱ - صفت هفتم
بباید دانستن که غایت درجات اندر شرف و نور و نعمت و رحمت مر رسول راست ،...
بخش ۱۲ - صف هشتم
بدانید که ایزد تعالی مرین عالم پیدای را دلیل عالم پنهانی کرده است، و م...
بخش ۱۳ - صف نهم
بباید دانستن که تمامی دانش و توانائی و حکمت مر آفریدگار راست. و دلیل ب...
بخش ۱۴ - صف دهم
گوئیم مر برادران خویش را که برین خوان نشینند که: عقل کل نخست پدید آور...
بخش ۱۵ - صف یازدهم
مزد را بتازی اجر خوانند. و بزه را بتازی اثم خوانند. و نام مزد آنست اند...
بخش ۱۶ - صف دوازدهم
هست همه بر دو گونه است: یا لطیف است یا کثیف، و مر هر دو را کرانه است،...
بخش ۱۷ - صف سیزدهم
خلاف نیست میان دانایان که قوتهای عالم گسلنده و برنده نیست و شونده نه ب...
بخش ۱۸ - صف چهاردهم
چون خردمند اندر عالم طبیعی نگاه کند ومرورا مانند طبایع نماید و طبایع ر...
بخش ۱۹ - صف پانزدهم
گوئیم که فائده نفس بمردم از آن پیوسته شد که جوهر نفس بر حد اعتدال بود،...
بخش ۲۰ - صف شانزدهم
پیش ازین گفتیم که نخست حجت از آفریدگار برمردم عقل است که ایزد اندر آفر...
بخش ۲۱ - صف هفدهم
گوئیم نفس شهوانی بدفرمای است و مردم را چیزهای فرماید که فائده آن همه...
بخش ۲۲ - معارضه
اگر کسی باندیشه فاسد خویش چنان اندیشد که پیغامبر علیه السلام بسیار مرد...
بخش ۲۳ - جواب
او را گوئیم که بباید دانستن که آن زشت باشد از کننده آن که مرورا اندرا...
بخش ۲۴ - صف هجدهم
گشتن از حالی بحالی مر جسم راست، از بهر آنک حقیقت جسم چیزیست که مرورا ج...
بخش ۲۵ - صف نوزدهم
به گواهی کتاب و عقل بر دانا واجب است مر علم حقیقت را بشرح و بیان بفهم...
بخش ۲۶ - صف بیستم
گوئیم که مرنفس را بذات او اندردیداری است جرین دیدار چشم و رفتن و ایست...
بخش ۲۷ - صف بیست و یکم
هر گروهی را از دانایان چه از حکما، علم دین و چه از پیشروان علم طبایع و...
بخش ۲۸ - معارضه
اگر کسی گوید که عالم هیولانی خود از نفس پدید آمد و از طبیعت کلی.
بخش ۲۹ - جواب
او را گوییم که نخست بباید شناختن که علم بر چند روی است، تا سخن بر بصی...
بخش ۳۰ - صف بیست و دوم
بباید دانستن که ظاهر شریعت پیامبران برابر است با عالم جسمانی، از بهرآن...
بخش ۳۱ - صف بیست و سوم
گوئیم - بر اندازه طاقت بندگی خویش اندر توحید نه بر اندازه حقوقمندی او-...
بخش ۳۲ - صف بیست و چهارم
بدانید که چهار حرف که اندرین نام بزرگ است دلیل است بر چهار اصل روحانی...
بخش ۳۳ - صف بیست و پنجم
چهار قوت است که چون هر چهار اندر مردمی گرد آید آن مردم تایید پذیرد تا...
بخش ۳۴ - صف بیست و ششم
گوییم که چیزها را که هست اندر عالم دو کناره و میانه است، و هر بوده‌یی...
بخش ۳۵ - صفت بیست و هفتم
بباید دانستن که تفاوت میان چیزها از جهت نزدیکی گروهی از آن باشد به علت...
بخش ۳۶ - صف بیست و هشتم
دلیل برآنک عقل نخست چیز است کز جود باری سبحانه پیدا شده‌ست هم از کتاب...
بخش ۳۷ - صف بیست و نهم
از طرق هندسه بازنماییم که پیش از عقل چیز نیست، گوبیم که هرکجا دو چیز...
بخش ۳۸ - صف سی ام
نفس تا ترکیب نپذیرد با هستی نیاید و ترکیب او به مادت عقل است و دلیل بر...
بخش ۳۹ - صف سی و یکم
قاعده آفرینش، ای بردار، اندر لطائف و کثائف چنان است که لطائف پیش از کث...
بخش ۴۰ - صف سی و دوم
هر چیزی که او را بیابند یکبار و آنگه نابوده شود پس بار دیر همچنان پیدا...
بخش ۴۱ - صف سی و سوم
پیداست که بر نفس کلی پوشیده نبوده‌ست حرکات و افعال فلک از آغاز تا به آ...
بخش ۴۲ - معارضه
اگر کسی گوید که حادثهای بزرگ که اندر عالم همی افتد از زلزله و صاعقه و...
بخش ۴۳ - جواب
او را گوییم که چنین شناعتها به نفس کلی آنکس باز بندد که از آفرینش عالم...
بخش ۴۴ - صف سی و چهارم
سود مر آن را تواند بودن و مر آنرا شاید بودن که او را زیان تواند بودن،...
بخش ۴۵ - معارضه
اگر کسی گوید که چون منفعت و مضرت به خدای تعالی منسوب نیست چرا بنده بر...
بخش ۴۶ - جواب
او را گوییم که سؤال که کردی نیکوست ولکن مثال که آوردی نه راست است. و ن...
بخش ۴۷ - صف سی و پنجم
در نفس مردم سه قوت است: یکی قوت غضبی که مردم بدان قوت با حیوان سخن‌گوی...
بخش ۴۸ - صف سی و ششم
اما اندر یافتن گناه خویش و پاکیزه کردن نفس بدانست که هر کاری که آن سوی...
بخش ۴۹ - صف سی و هفتم
حکماء علم الهی و شناسندگان افعال فلکلی (؟فلکی) و خداوندان علم طبایع مت...
بخش ۵۰ - صف سی و هشتم
اگر مردم را معاد نبودی که باز شدندی بدان از بهر بیافتن مکافات ابدی، تا...
بخش ۵۱ - صف سی و نهم
گروهی از مردمان گویند که ایزد تعالی بهر مکانی هست و هیچ جای ازو خالی ن...
بخش ۵۲ - صف چهلم
گوئیم که چاره نیست از آنک مر جسم را نهایت باشد، از بهر آنک حقیقت جسم آ...
بخش ۵۳ - صف چهل و یکم
سرما و گرما دو کناره است مر اعتدال را، و راحت و لذت اندر اعتدال است، و...
بخش ۵۴ - صف چهل و دوم
از قول گروهی از دانایان خواجه شهید ابوالحسن نخشبی رضی الله عنه اندرین...
بخش ۵۵ - صف چهل و سوم
هر گروهی از اهل مذاهب را اندر نفس و روح اختلاف است، و بیشتر مردم اهل ظ...
بخش ۵۶ - صف چهل و چهارم
عالم جسمانی بر آنست که هر رکنی از رکنهای طبایع همپهلو شده است بارکنی د...
بخش ۵۷ - صف چهل و پنجم
گروهی از مردمان ایدون گویند که بقاء نفس اندر بقاء جسد است و دعوی کنند...
بخش ۵۸ - صف چهل و ششم
گوئیم که آفرینش چنانست که ظاهر چیزها بر باطن او دلیل است، چنانک بیشتر...
بخش ۵۹ - صف چهل و هفتم
گوئیم که چون جسم مرکب است و نفس بسیط است و بسیط بر مرکب جاکول است و حا...
بخش ۶۰ - صف چهل و هشتم
آگاه باشید که نفس مردم جزء است نه اثر از نفس کلی و دلیل بر درستی، این...
بخش ۶۱ - صف چهل و نهم
بباید دانست که هر چه شمار بر او افتد آن چیز زیادت و نقصان پذیرد، و هر...
بخش ۶۲ - صف پنجاهم
گوئیم که معنا فنا آنست که چیزی کز چیزی پدید آمده است وزو جدا شده باشد...
بخش ۶۳ - صف پنجاه و یکم
خردمند که آن کس است که از محسوس بر معقول دلیلی تواند گرفتن و ما یافتیم...
بخش ۶۴ - صف پنجاه و دوم
زمان علت است مر تمام شدن چیزهای طبیعی را، و چیزهای طبیعی باشنده است به...
بخش ۶۵ - صف پنجاه و سوم
عالم نامی است گرفته از عالم، و گرد آرنده است این نام مر فایده دهنده و...
بخش ۶۶ - صف پنجاه و چهارم
چون علت جسمانی و روحانی عقل بود، و باز پسین همه معلولات مردم بود‌، به‌...
بخش ۶۷ - صف پنجاه و پنجم
مقصود از لفظ ثواب یافتن خوشی است . و مقصود از لفظ عقاب یافتن دشواریست...
بخش ۶۸ - صف پنجاه و ششم
معنی ، بهشت جای اهل ثواب است و معنی دوزخ جای اهل عقاب است .
بخش ۶۹ - صف پنجاه و هفتم
گروهی از مردمان چنین گویند که ایزد تعالی پیش از آن که آدم را بیافرید چ...
بخش ۷۰ - صف پنجاه و هشتم
طبیعی مر کردار نفس کل را گویند ، و صناعی مر کردار نفس جزئی را گویند ....
بخش ۷۱ - معارضه
اگر پرسد کسی که چرا اگر مردم که خداوند هر سه نفس نامیه و حسیه و ناطقه...
بخش ۷۲ - جواب
او را گوئیم از بدو آن چنین است که رستنی جانور اندر بودش زایش عالم پیش...
بخش ۷۳ - صف پنجاه و نهم
گوئیم که نفس تاییدی عاجز نیست از نمودن شرف خویش بدانک فرود ازوست . و...
بخش ۷۴ - صف شصتم
هستها بیک دفعه با عقل پدید آمده است و زو جدا تو هم نتوان کرد مر آنرا ....
بخش ۷۵ - صف شصت و یکم
ایزد تعالی مر عالم مرکب را بشش جهت او تمام کرد . چون زیر و زبر و چپ و...
بخش ۷۶ - صف شصت و دوم
خویشتن بینان و بزرگی جویان از آموختن ننگ داشتند و از پس خداوندان دین ن...
بخش ۷۷ - معارضه
اگر کسی گوید که این دلیلی نیست بر اثبات نیکی و نفی بدی از بهر آنک همچن...
بخش ۷۸ - جواب
او را گوییم که حقیقت از چیزها به گواهی عقل پیدا آید‌، و اندر عقل یافت...
بخش ۷۹ - صف شصت و سوم
تفاوت میان اهل ثواب اندر عالم علوی نه برین گونه است که اندرین عالم است...
بخش ۸۰ - صف شصت و چهارم
بباید دانستن که شرف و بها و تمامی و بی‌نیازی مر عقل کل را بدان است که...
بخش ۸۱ - صف شصت و پنجم
ایزد تعالی مر عالم جسمانی را بر شمار آفرید . و یکی را علت شمار پدید آو...
بخش ۸۲ - صف شصت و ششم
سخن گوئیم اندر نام امر باری سبحانه که کلمه چراست تا مومن راه جوی را ب...
بخش ۸۳ - معارضه
اگر کسی گوید که ترسانیدن پیامبران علیهم السلام مر خلق را به معاد سیاست...
بخش ۸۴ - جواب
مرورا گوئیم که زلیفن بر دو گونه است : یکی جسمانی است و دیگر روحانی ،...
بخش ۸۵ - صف شصت و هفتم
روحانی را بدلائل عالم جسمانی توان شناختن بدلیلی کردن حدود خدای تعالی ....
بخش ۸۶ - صف شصت و هشتم
امر باری سبحانه اندر توهم نیاید و اندیشه اندرو نرسد به هیچ روی از رویه...
بخش ۸۷ - معارضه
اگر کسی گوید که چشمه آفتاب بی نور چنان باشد که ما همی بینیم شمس به وقت...
بخش ۸۸ - جواب
او را گوئیم آنکه تو همی بینی به وقت آفتاب گرفتن آن قرص سیاه آن نه جرم...
بخش ۸۹ - صف شصت و نهم
معنی آنک خدای تعالی امر خویش را بدو حرف بازبست و مر آنرا کن خواند بد...
بخش ۹۰ - صف هفتادم
اگر کسی پرسد که پایداری عالم به چیست؟ جواب او آنست که گویی پایداری چیز...
بخش ۹۱ - صف هفتاد و یکم
هر جنبنده یی را جنبش است و اندر آغاز عقلها ثابت است که جنبش پیش از جنب...
بخش ۹۲ - معارضه
اگر کسی گوید که عقل را از حرکت از بهر آنست تا مبداع خویش را سبحانه اند...
بخش ۹۳ - جواب
او را گوئیم اگر عقل کلی توهم کردی باندر یافتن مر مبدع حق را و آن تا م...
بخش ۹۴ - صف هفتاد و دوم
زندگانی نفس ناطقه اندر شناخت توحید است بی تشبیه و تعطیل و صورت او بر گ...
بخش ۹۵ - صف هفتاد و سوم
بباید شناختن که هر چیزی که او بذات خویش تمام باشد شریفتر از آن چیز باش...
بخش ۹۶ - صف هفتاد و چهارم
گروهی از طبایعیان چنان گفتند که ستارگان و افلاک دانایان و گویندگانند ،...
بخش ۹۷ - صف هفتاد و پنجم
حکما را اندرین معنی سخن است بدانچ باز جستند تا بدانند که نخست عقل فائد...
بخش ۹۸ - صف هفتاد و ششم
گوئیم همچنانک صورت بر دو نوع است یکی جسمانی کثیف و یکی روحانی لطیف ،...
بخش ۹۹ - صف هفتاد و هفتم
رنج و راحت نفس را امروز که به طبیعت پیوسته است بسبب موافقت او رسد که...
بخش ۱۰۰ - صف هفتاد و هشتم
معرفت شناخت باشد ، و علم دانش باشد . معرفت اندر مردم و حیوان سرشته باش...
بخش ۱۰۱ - صف هفتاد و نهم
بباید شناختن که هستها نه از هست بجود باری سبحانه بود ، و آن جودی تمام...
بخش ۱۰۲ - صف هشتادم
نفسهای جزیی اندرین عالم آرزومندند بدان نعمتها که آراسته شده است ایشان...
بخش ۱۰۳ - صف هشتاد و یکم
اثر بر دو گونه است : یکی ازو عام است و دیگر خاص . آنچه عام است ازو آنس...
بخش ۱۰۴ - صف هشتاد و دوم
باز جستن از چیز نخستین به هستی باشد ، و پس از آن از مادت گویند و آن چه...
بخش ۱۰۵ - صف هشتاد و سوم
آن کسان که گفتند صورت عالم پیش از آنکه آشکارا شد نزدیک مبدع بود . ای...
بخش ۱۰۶ - صف هشتاد و چهارم
مرد هشیار چون اندر قوت روحانی خویش نگرد که آنرا تمییز خوانند و آن یابد...
بخش ۱۰۷ - معارضه
اگر کسی گوید که قوت ممیزه نتواند که مر تلخ را شیرین و ترش را شور یا زش...
بخش ۱۰۸ - جواب
او را گوئیم قوت ممیزه چیز را بر مخالفت او چنان بدل کند به حقیقت که ان...
بخش ۱۰۹ - صف هشتاد و پنجم
اگر هیچ چیز از آفریده بآفریننده مانستی واجب آمدی که آن چیز نه از چیزی...
بخش ۱۱۰ - صف هشتاد و ششم
تایید به نفس مردم پیوسته نشود مگر به عمل و علم . و هر گاه که مردم عمل...
بخش ۱۱۱ - صف هشتاد و هفتم
آگاه باشید ای برادران که ایزد تعالی مر همه َآفریدگان را به کلمه خویش آ...
بخش ۱۱۲ - صف هشتاد و هشتم
گوئیم برحمت خداوند حق کو بر ما فرو باریده است که پاداش معین است مر جز...
بخش ۱۱۳ - صف هشتاد و نهم
بباید دانستن که ازلی مر چیزی را گویند که او را آغاز نباشد و ابدی مر چی...
بخش ۱۱۴ - صف نودم
خردمند که اندر تدبیر طبیعت بنگردی بیندی بیرون آوردن اشخاص را که ایشان...
بخش ۱۱۵ - صف نود و یکم
گوئیم که پیوستن تایید از عالم علوی شریفتر است از پیوستن قوتهای ستارگا...
بخش ۱۱۶ - صف نود و دوم
از جویندگان علم حقیقت گروهی که فرق نتوانند کردن میان سخن خدای و سخن رس...
بخش ۱۱۷ - صف نود و سوم
گوئیم بجود خداوند حق که عالم جسمانی دانستنی است و عالم روحانی شناختنی...
بخش ۱۱۸ - صف نود و چهارم
گوئیم که فرق میان معجز پیامبران و میان سحر بیش از آن است که تفاوت میا...
بخش ۱۱۹ - صف نود و پنجم
خزانهای شرف و حکمت کز کلمه باری سبحانه بر عقل و گشاده شده است بی انداز...
بخش ۱۲۰ - صف نود و ششم
کسی که گوید چرا اندر عالم دو رسول نبود چنان باشد که گوید چرا در آسمان...
بخش ۱۲۱ - صف نود و هشتم
گوئیم به توفیق خدای تعالی که نفس اندر مردم به سه مرتبت است : نامیه و...
بخش ۱۲۲ - صف نود و هشتم
گوئیم که مر بدی را اندر آفرینش اصل نیست . – چندی پیش از این اندر کتاب...
بخش ۱۲۳ - معارضه
اگر کسی گوید که زمین چشمه تاریک است بدانچ تاریک از سایه او موجود است و...
بخش ۱۲۴ - جواب
مرو را گوئیم که زمین را تاریکی به ذاتیست چنانک مر چشمه مهر را روشنایی...
بخش ۱۲۵ - صف نود و نهم
سخن اندر پرورش نفس و معالجت مرو را برابر باید با پرورش جسد و معالجت مر...
بخش ۱۲۶ - صف صدم
مبدع حق آنست که چیز را نه از چیز او پدید آورد ، و همه مبدعات ازین صنع...
بخش ۱۲۷ - معارضه
اگر کسی گوید چون همی گویی که عقل آنست که محیط است بر هر چه او را هستی...
بخش ۱۲۸ - جواب
مرو را گوئیم که نزدیک خاص و عام معروف است که بودش عالم را بآنچ اندر ا...
بخش ۱۲۹ - معارضه
اگر کسی گوید که چون همی گویی که زندگی از عقل است پس ازین شریفتر مرتبت...
بخش ۱۳۰ - جواب
مرورا گوئیم این صفت خدای نیست بر حقیقت که این صفت مطیع تر بنده یی است...