قصیدهٔ شمارهٔ ۷۰
هوش مصنوعی: این شعر به نقد و بررسی هفت مدبر و علمای زمان خود میپردازد. شاعر از آنها میخواهد که به دیدار مردم بیایند و درباره حکمت و علم خود صحبت کنند. او میگوید که وجود آنها موجب خوشحالی مردم است و آنها تأثیر عمیقی بر زندگی مخلوقات دارند. با این حال، شاعر به hypocrisy و بیعملی علمای زمان خود انتقاد میکند و میگوید که بسیاری از آنها در پی مال و مقام هستند و به واقعیتها توجهی ندارند. او از آنها میخواهد که به وظایف خود بهعنوان علمای دین عمل کنند و از فساد و رشوهخواری دوری گزینند. در نهایت، شاعر به وضعیت نگرانکننده جامعه و علمای آن اشاره میکند و این که چگونه جهل و فساد بر جامعه تسلط یافته است.
ای هفت مدبر که بر این پرده سرائیدتا چند چو رفتید دگر باره برآئید؟
هوش مصنوعی: ای هفت فرشته که سرنوشت را اداره میکنید، تا کی باید دور باشید؟ آیا دوباره برمیگردید؟
خوب است به دیدار شما عالم ازیراحوران نکو طلعت پیروزه قبائید
هوش مصنوعی: خوشحال کننده است که به ملاقات شما بیایم، زیرا شما مانند حوریان زیبا و جذاب هستید.
سوی حکما قدر شما سخت بزرگ استزیرا که به حکمت سبب بودش مائید
هوش مصنوعی: شما ارزش زیادی دارید و دلیل آن این است که به علم و دانش وابستهاید.
از ما به شما شادتر از خلق که باشد؟چون بودش ما را سبب و مایه شمائید
هوش مصنوعی: چگونه ممکن است کسی از ما خوشحالتر باشد وقتی که شما دلیل شادی ما هستید؟
پر نور و صور شد ز شما خاک ازیرامایهٔ صور و زایشی و کان ضیائید
هوش مصنوعی: نوری که از شما میتابد، باعث روشنی و زیبایی خاک شده است. چرا که منبع روشنایی و زندگی از جانب شماست و شما خود نور هستید.
مر صورت پر حکمت ما را که پدید استبر چرخ قلمهای حکیمالحکمائید
هوش مصنوعی: چهره پر از دانایی ما که بر آسمان موجود است، مانند آثار قلم حکیمانه است.
عیب است یکی آنکه نگردیم همی ماباقی چو شما، گرچه شما اصل بقائید
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که اشکالی ندارد اگر ما مانند شما پیوسته و باقی نمانیم، زیرا شما اصل و اساس استمرار و بقایید. به عبارت دیگر، تفاوتی در شرایط وجود دارد و به همین دلیل نمیتوان از دیگران انتظار داشت که همیشه مانند شما بمانند.
پاینده کجا گردد چیزی که نپاید؟این حکم شناسید شما گر عقلائید
هوش مصنوعی: چگونه چیزی میتواند ابدی و ماندگار باشد، وقتی خود آن چیز در حال زوال و ناپایداری است؟ اگر دارای عقل و درک هستید، این نکته را درک کنید.
آینده ز ما هرگز پاینده نگرددهرگه که شما میچو برآئید نپائید
هوش مصنوعی: آینده هیچگاه ثابت و پایدار نخواهد ماند، هرگاه شما از روی زمین بلند شوید و ناپدید شوید.
گهمان بفزائید و گهی باز بکاهیدبر خویشتن خویش همی کار فزائید
هوش مصنوعی: گاهی بر خودتان بیفزایید و گاهی نیز از خودتان بکاهید؛ به این ترتیب در کارهای خود پیشرفت را تجربه خواهید کرد.
آید به دل من که شما هیچ همانازان می نفزائید که تا هیچ نسائید
هوش مصنوعی: به دل من میآید که شما هیچ تاثیری ندارید، زیرا تا وقتی که هیچ نشوید، چیزی به شما افزوده نمیشود.
زیرا که نزادهاست شما را کس و همواربر خاک همی زادهٔ زاینده بزائید
هوش مصنوعی: چون کسی شما را به وجود نیاورده است، بنابراین بر روی زمین به شکل طبیعی زاده شدهاید.
آن را که نزادند مرو را و نزایدزی مرد خردمند شما راست گوائید
هوش مصنوعی: کسی که در درونش فضائل و مولد کارهای نیک وجود ندارد، هیچگاه نمیتواند زادهی فضیلتها و اندیشههای درست باشد؛ بنابراین، انسانهای خردمند و عاقل به راستی میگویند.
ای شعرفروشان خراسان بشناسیداین ژرف سخنهای مرا گر شعرائید
هوش مصنوعی: ای شاعران خراسان، این عمیقترین سخنان من را بشناسید، اگر واقعاً شعرایید.
بر حکمت میری زچه یابید چو از حرصفتنهٔ غزل و عاشق مدح امرائید؟
هوش مصنوعی: اگر به حکمت و درک عمیق مینگری، چه فایدهای میتوانی از آن ببری وقتی که به خاطر طمع و حرص، گرفتار حاشیهها و شیوههای عاشقانه و ستایش قدرتمندان شدهای؟
یکتا نشود حکمت مرطبع شما راتا از طمع مال شما پشت دوتائید
هوش مصنوعی: تا زمانی که شما به دنبال مال و ثروت باشید، علم و حکمت شما کامل نخواهد شد و نمیتوانید به حقیقت برسید.
آب ار بشودتان به طمع باک نداریدمانند ستوران سپس آب و گیائید
هوش مصنوعی: اگر آب به شما برسد و شما به خاطر طمع نگران نباشید، مانند حیوانات در دام میمانید و سپس آب و گیاهان را خواهید یافت.
دلتان خوش گردد به دروغی که بگوئیدای بیهدهگویان که شما از فضلائید
هوش مصنوعی: دلهای شما به دروغی که میگویید خوش میشود، ای کسانی که بیفایده صحبت میکنید، چون شما خود را فردی برجسته میدانید.
گر راست بخواهید چو امروز فقیهانتزویرگرانند شما اهل ریائید
هوش مصنوعی: اگر راست بخواهید، امروز فقیهان فریبکارند و شما هم اهل ریا هستید.
ای امت بدبخت بر این زرقفروشانجز کز خری و جهل چنین فتنه چرائید؟
هوش مصنوعی: ای ملت بیخبر، چرا در دام این فریبکاران اسیر شدهاید و از جهل و نادانی خود غافل هستید؟
خواهم که بدانم که مر این بیخردان راطاعت بهچه معنی و ز بهر چه نمائید
هوش مصنوعی: میخواهم بفهمم این بیخردان چرا و به چه دلیلی از روی اطاعت عمل میکنند.
زین بیش شما را سوی من نیست خطائیهرچند شما بی خطران اهل خطائید
هوش مصنوعی: شما دیگر در ارتباط با من اشتباهی نخواهید داشت، حتی اگر شما افرادی باشید که معمولاً خطا میکنید و از خطرات دور هستید.
چون حکم فقیهان نبود جز که به رشوتبیرشوت هریک ز شما خود فقهائید
هوش مصنوعی: چون حکم علما فقط به خاطر رشوه است، هر کدام از شما خودتان علما هستید.
این ظلم به دستوری از بهر چه بایدچون مال ز یکدیگر بس خود بربائید؟
هوش مصنوعی: این ظلم به چه دلیلی باید صورت گیرد وقتی که هر یک از ما مال یکدیگر را به خود بیدلیل میرباییم؟
از حکم الهی به چنین فعل بد ایشاناندر خور حدند و شما اهل قفائید
هوش مصنوعی: این افراد به خاطر اعمال ناپسند خود مستحق تنبیه الهی هستند و شما هم در این زمینه مسئولیت دارید.
ای حیلتسازان جهلای علما نامکز حیله مر ابلیس لعین را وزرائید
هوش مصنوعی: ای فریبدهندگان جهل که به علم مشهورید، به یاد داشته باشید که فریب ابلیس ملعون را با زرنگی خود ریشهکن کردهاید.
چون خصم سر کیسهٔ رشوت بگشایددر وقت شما بند شریعت بگشائید
هوش مصنوعی: زمانی که دشمن کیسهٔ رشوت را باز کند، شما هم باید در همان زمان بندهای قانون را باز کنید.
هرگز نکنید و ندهید از حسد و مکرنه آنچه بگوئید و نه هرچ آن بنمائید
هوش مصنوعی: هرگز به خاطر حسد و فریبکاری، نه چیزی بگویید و نه عملی انجام دهید که نشانهای از آن باشد.
اندر طلب حکم و قضا بر در سلطانمانند عصا مانده شب و روز به پائید
هوش مصنوعی: در جستجوی حکم و تصمیم، مثل عصایی در برابر سلطان ماندهام که شب و روز انتظار میکشد.
ایزد چو قضای بد بر خلق بباردآنگاه شما یکسره درخورد قضائید
هوش مصنوعی: زمانی که خداوند قضا و قدرت خود را بر بندگانش نازل کند، در آن صورت شما نیز تماماً تحت تأثیر آن قضا قرار خواهید گرفت.
با جهل شما در خور نعلید به سر برنه درخور نعلی که بپوشید و بیائید
هوش مصنوعی: با نادانی شما، شایسته نیست که نعلین (چکمه) سر کنید؛ باید به فکر نعلی باشید که برای پوشیدن مناسب باشد و به مسیر بیایید.
فوج علما فرقت اولاد رسولندو امروز شما دشمن و ضد علمائید
هوش مصنوعی: گروه زیادی از علمای دین، پیروان و فرزندان پیامبر هستند و امروزه شما با آنها دشمنی میکنید و مخالف آنان هستید.
میراث رسول است به فرزندش ازو علمزین قول که او گفت شما جمله کجائید؟
هوش مصنوعی: علمی که به فرزند رسول منتقل شده، از این جمله نشأت میگیرد که او پرسید: "شما همه کجایید؟"
فرزند رسول است خداوند حکیمانامروز شما بیخردان و ضعفائید
هوش مصنوعی: فرزند پیامبر، خداوندی حکیم به حساب میآید و شما که امروز در میان او هستید، ناتوان و بیعقل هستید.
میمون چو همای است بر افلاک و شما بازچون جغد به ویرانه در اعدای همائید
هوش مصنوعی: میمون به عنوان موجودی هوشمند و کارآمد به قلههای بلندی دست یافته است، در حالی که شما مانند جغدی هستید که در خرابهها و جاهای متروکه زندگی میکند و در شرایط نامساعد و بدون پیشرفت قرار دارید.
پر نور و دل افروز عطائی است ولیکنما را، نه شما را، که نه در خورد عطائید
هوش مصنوعی: این جهان پر از نعمت و روشنی است و به کسی اختصاص یافته است که برایش شایسته و برازنده باشد، اما ما از آن بهرهای نداریم، چرا که درخور آن لطف و نعمت نیستیم.
زیرا که روا نیست اگر گویم کایزدآن داد شما را که مر آن را نه سزائید
هوش مصنوعی: زیرا درست نیست بگویم که خداوند آنچه را که شما دارید به شما داده است، چون شما شایستهی آن نیستید.
گر روی بتابم ز شما شاید زیراکبیروی ستمگاره و با روی و ریائید
هوش مصنوعی: اگر من به شما نگاه کنم و به سمت شما بیفتم، شاید به این خاطر باشد که زیبایی شما در برابر ستمگران و ریاکاران بسیار بیشتر است.
فقه است مر آن بیهده را سوی شما نامکان را همی از جهل شب و روز بخائید
هوش مصنوعی: فقه یعنی دانایی و آگاهی، و در اینجا به بیفایده بودن بعضی چیزها اشاره شده که از نادانی و جهل نشأت میگیرد و انسان باید از آن دوری کند. در واقع، در این جهان، انسان باید تلاش کند تا از نادانی و جهل بیرون بیاید و به علم و آگاهی دست یابد.
گوئید که بدها همه برخواست خدای استجز کفر نگوئید چو اعدای خدائید
هوش مصنوعی: بدیها را همه از خدا میدانند، جز کفر که نباید گفت چون دشمنان خدا هستند.
ابلیس رها یابد از اغلال گر ایدونکدر حشر شما ز آتش سوزنده رهائید
هوش مصنوعی: اگر در روز قیامت شما از آتش جهنم نجات یابید، ابلیس هم از زنجیرها رها خواهد شد.
از بهر چه بر من همه همواره به کینیدگر جمله بلائید چرا جمله مرائید؟
هوش مصنوعی: چرا همیشه با نفرت به من نگاه میکنید؟ اگر همه شما دچار بلا و درد هستید، پس چرا به من نیرنگ میزنید؟
گوئید که تو حجت فرزند رسولیزین درد همه ساله به رنجید و بلائید
هوش مصنوعی: میگویند تو نماینده و فرزند پیامبر هستی، اما از این درد و رنجی که هر ساله به تو میرسد، چه رنجها و بلاهایی که متحمل میشوی.
فردا به پیمبر به چه شائید که امروزاینجا به یکی بندهٔ فرزند نشائید
هوش مصنوعی: فردا چه بهانهای برای پیامبر خواهیم داشت، در حالی که امروز اینجا به یکی از بندگانش احترام نمیگذاریم.
آن را که ببایدش ستودن بنکوهیدوان را که نکوهیدن شاید بستائید
هوش مصنوعی: اگر کسی شایسته ستایش باشد، او را باید ستود و اگر کسی شایسته نکوهش باشد، آنگاه باید او را نکوهش کرد.
چون حرب شما را به سخن سخت کنم تنگهر چند که بسیار ببائید روائید
هوش مصنوعی: اگر در بحث و گفتوگو با شما سخت بگیرم و فشار بیاورم، هرچند شما به اندازه کافی پرورش یافتهاید، باز هم ممکن است به بنبست برسید.
چون حجت گویم به ترازوی من اندرگر پنج هزارید پشیزی نگرائید
هوش مصنوعی: وقتی که در مورد حقایق سخن میگویم، حتی اگر ارزش شما به اندازه پنج هزار باشد، نمیتوانید چیزی در مقابل من قرار دهید.