بخش ۹ - شاهرود، سپیدرود و دریای آبسکون
هوش مصنوعی: از آنجا که حرکت کردیم، به یک دره عمیق رسیدیم. پس از سه فرسنگ، به دیهای به نام برزالخیر در مضافات طارم رسیدیم که هوای گرمی داشت و درختان انار و انجیر در آنجا فراوان بود. از آنجا عبور کردیم و به رودخانهای به نام شاهرود رسیدیم. در کنار این رود، دیهای به نام خندان وجود داشت که مالیات از آنجا به امیر امیران واریز میشد. این رود بعد از عبور از دیه خندان به رودی دیگر به نام سپیدرود میپیوندد. وقتی این دو رود به هم میرسند، به درهای در سمت مشرق و از کوههای گیلان فرود میآیند و آب آن به گیلان میرسد و در دریای آبسکون می‌ریزد. شنیده شده که هزار و چهارصد رودخانه به دریا ریخته و این دریا حدود هزار و دویست فرسنگ مساحت دارد و شامل جزایر و جمعیت زیادی است.
چون از آن جا برفتیم نشیبی قوی بود، چون سه فرسنگ برفتم دیهی از مضافات طارم بود برزالخیر می‌گفتند. گرمسیر بود و درختان بسیار از انار و انجیر بود و بیش تر خودروی بود.
هوش مصنوعی: وقتی از آنجا خارج شدیم، شیب تندی بود. بعد از اینکه سه فرسنگ رفتیم، به دهی از مضافات طارم رسیدیم که به برزالخیر معروف بود. این منطقه هوای گرمی داشت و درختان زیادی از جمله انار و انجیر در آن میرویید و بیشتر درختان نیز به صورت خودرو رشد کرده بودند.
و از آن جا برفتم، رودی آب بود که آن را شاهرود می‌گفتند.
هوش مصنوعی: از آنجا که رفتم، رودی بود که به آن شاهرود می‌گفتند.
بر کنار رود، دیهی بود که خندان می‌گفتند و باج می‌ستاندند از جهت امیر امیران و او از ملوک دیلمستان بود و چون آن رود از این دیه بگذرد به رودی دیگر پیوندد که آن را سپید رود گویند و چون هردو رود به هم پیوندند به دره ای فرود رود که سوی مشرقست از کوه گیلان و آن آب به گیلان می‌گذرد و به دریای آبسکون رود و گویند که هزار و چهارصد رودخانه در دریای آبسکون می‌ریزد، و گویند که یکهزار و دویست فرسنگ دورهٔ اوست، و در میان وی جزایرست و مردم بسیار دارد و من این را از مردم بسیار شنیدم.
هوش مصنوعی: در کنار یک رودخانه، دهکدهای بود که به نام خندان شناخته میشد و مالیات میگرفتند به حساب امیر بزرگ که او نیز بر کنگره ملوک دیلمستان حکومت داشت. این رود از میان دهکده عبور میکرد و به رودی دیگر میپیوست که به آن سپید رود میگویند. وقتی این دو رود با هم تلاقی میکنند، به درهای میافتند که به سمت شرق در کوههای گیلان واقع شده و آبی که از آنجا می‌گذرد به گیلان رفته و به دریای آبسکون می‌ریزد. گفته میشود که هزار و چهارصد رودخانه به دریای آبسکون میریزند و همچنین برآورد میشود که دور این دریا یکهزار و دویست فرسنگ است. در این دریا جزایر و مردم زیادی زندگی میکنند و من این اطلاعات را از تعداد زیادی از افراد شنیدهام.