بخش ۲۶ - در بیان حال و ابتلای ارباب جاه و مکنت
هوش مصنوعی: شاعر در این بیت‌ها به حال و روز کسی می‌پردازد که در تلاش برای رسیدن به مقام و منصب است، اما به عذاب و نگرانی دچار شده است. او از غم و اندوه رنج می‌برد و آرامش ندارد؛ به طوری که خواب راحت هم بر او نازل نمی‌شود. دلش مدام در اضطراب است و به آینده فکر می‌کند. اطرافش را به دقت زیر نظر دارد و در جستجوی خبرهایی درباره‌ی سرنوشت خود است. او نگران از دست دادن مقام‌اش و عواقب آن، به دلیل فشارهای زندگی و ناملایمات اجتماعی به شدت آشفته و ناراحت است و در نهایت می‌ترسد که اگر در منصب بمیرد، دیوان و کسان دیگر از مال و دارایی‌اش بهره‌برداری کنند. این حال شعری از رنج و ناامیدی در جستجوی امنیت و آرامش در زندگی است.
داد خواهانش گرفته راههاراه خوابش بسته شبها آهها
هوش مصنوعی: کسانی که برای حق خود درخواست میکنند، به درهایی دسترسی ندارند. خواب آنها در شبها تحت تاثیر ناامیدی و حسرت قرار گرفته است.
وان دگر در فکر جاه و منصب استروز و شب ز اندیشه در تاب و تب است
هوش مصنوعی: دیگری در روز و شب به فکر مقام و موقعیت خود است و مدام در نگرانی و پریشانی به سر می‌برد.
دل به زیر بار غم دارد مدامجرعهٔ آبی نمی‌نوشد به کام
هوش مصنوعی: دل همیشه در زیر بار غم به سر می‌برد و هرگز آرامش ندارد؛ حتی جرعهای آب هم نمیتواند او را تسکین دهد.
نی گوارا لقمه‌ای در کام اونی به شادی قطره‌ای در جام او
هوش مصنوعی: نی در کام او خوشمزگی ندارد و هیچ شادیای در جام او نیست.
خسبد اما خواب راحت نیستشدل دمی خالی ز فکرت نیستش
هوش مصنوعی: دل خوابیده است، اما خوابش راحت نیست و لحظهای از فکر تو خالی نمی‌شود.
خوابها بیند ولی آشفته‌تراز سر زلف بتانِ غاتفر
هوش مصنوعی: خوابهایی میبینند، اما این خوابها ناراحتی و درهمریختگی بیشتری دارند از پیچیدگی و زیبایی موهای معشوقان زیبا.
دل ز بیم عزلش اندر اضطرابظاهرش آباد و باطن بس خراب
هوش مصنوعی: دل به خاطر ترس از طرد شدن در تلاطم و اضطراب است، در حالی که ظاهری آرام و سرشار از آبادانی دارد، اما باطنش بسیار خراب و ویران است.
چشم او بر گرد ره تا کیست اینگوش او بر بانگ در تا چیست این
هوش مصنوعی: چشم او به دورنگری مینگرد تا ببیند این کیست و گوشش به صداهای در میشنود تا بفهمد این چیست.
گه گراید جانب اختر شمارای بیا با خود سطرلابی بیار
هوش مصنوعی: گاهی به جانب ستارهها برو و ای دوست، با خود یک ظرف آب خوش بیاور.
یک نظر در حال سال و ماه کنطالع من بین مرا آگاه کن
هوش مصنوعی: نگاه کوتاهی به سال و ماه داشته باش و باطل درآمدن قدر من را به من نشان بده.
گه ز فالَک‌زن زِ نان جوید خبرگه مُعَبّر خواند و گه رمل‌گر
گاهی از فالگیر خبر نان میگیرد؛ گاهی تعبیر کننده [خواب] را فرامیخواند و گاه رمال را.
خود بپرس از حال او در گاه عزلگشته مسکین سُخرهٔ ارباب هزل
هوش مصنوعی: از حال او بپرس که در درگاه طرد شده است و به مضحکه اربابان مبتلا شده است.
آن یکی پرسد ز اخوال درونوین یکی آرد رکوع واژگون
هوش مصنوعی: یکی از آنها احوال درونی را میپرسد و دیگری به حالت رکوع به زمین میافتد.
بیندش اینک کند شکر خداییعنی از جور تو رَستم هایهای
هوش مصنوعی: او حالا میبیند و شکر خدا را به جا میآورد، یعنی از ظلم و ستم تو به شدت ناراحت و گریهکنان است.
وای اگر بیچاره در منصب بمردمی‌نداند خود که مالش را که خورد
هوش مصنوعی: آه، اگر کسی که در مقام و موقعیتی است، بمیرد، او نمیداند چه کسی اموالش را میرباید.
وارثش دیوانیان دیوسارمی‌برآرند از عزیزانش دمار
هوش مصنوعی: وارثان او، دیوانیهایی هستند که از عزیزانش به شدت آسیب میزنند و آنها را به وضعیت بدی میکشانند.