شمارهٔ ۱۷۷
هوش مصنوعی: این شعر از خاقانی به بیان این مفهوم می‌پردازد که درد و رنج جزء جدایی‌ناپذیر زندگی و هنر هستند. شاعر می‌گوید که هیچ سروری بدون تحمل مشکلات به دست نمی‌آید و زندگی مانند گنجی ارزشمند است که به دور از خطر و چالش به دست نمی‌آید. او اشاره می‌کند که در دنیای هنر، موفقیت و زیبایی با سختی و زحمات به دست می‌آید. همچنین، وجود مشکلات و دردها باعث می‌شود هنر و عقل بهتر شکوفا شوند و نعمت‌ها بیشتر قدر دیده شوند. خاقانی همچنین نسبت به ناسپاسی و غفلت از نعمت‌ها هشدار می‌دهد و بر اهمیت شکرگزاری تأکید می‌کند. در نهایت، او به این نتیجه می‌رسد که قبول چالش‌ها و دردها در زندگی، لازمه‌ی رسیدن به موفقیت است.
فضل درد سر است خاقانیفاضل از درد سر نیاساید
هوش مصنوعی: خاقانی به ما می‌گوید که علم و دانش گاهی دشواریهایی به همراه دارد، اما فردی با فضیلت هرگز از این دشواریها نمیهراسد و همچنان به تلاش ادامه می‌دهد.
سرور عقل و تاجدار هنردرد سر بیند و چنین شاید
هوش مصنوعی: انسانهای باهوش و با استعداد ممکن است با مشکلات و دشواریهایی روبهرو شوند که برای دیگران قابل تصور نیست.
تاج بی‌درد سر کجا باشدگنج بی‌اژدها کجا پاید
هوش مصنوعی: تاجی که بدون زحمت به دست آمده باشد، وجود ندارد و گنجی که از خطر محفوظ باشد، پایدار نخواهد ماند.
سروری بی‌بلا به سر نشودصفدری بی مصاف برناید
هوش مصنوعی: برای رسیدن به مقام و منزلت واقعی، باید سختیها و چالش‌ها را پشت سر گذاشت. کسی که بدون تحمل رنج و مشقت به مقام و سیادت برسد، ارزش و قداست آن مقام را به دست نیاورده است.
پیل باشد عزیز پس همه کسمغزش از آهنی بفرساید
هوش مصنوعی: اگر کسی در مقام و جایگاه بالایی باشد، دیگران نمیتوانند به راحتی او را تحت تأثیر قرار دهند یا ذهن و افکار او را تغییر دهند.
قدر سرمه بزرگ‌تر باشدهرچه آسیش خردتر ساید
هوش مصنوعی: هر چه مقدار سرمه بیشتر باشد، آسیبی که به آن وارد می‌شود، کمتر و ناچیزتر به نظر می‌رسد.
قابله بهر مصلحت بر طفلوقت نافه زدن نبخشاید
هوش مصنوعی: قابله به خاطر مصلحت کودک، در زمان زایمان و قطع نافی او اهمال نمیکند.
شهد الفاظ داری اهل حسدبگزد شهد و پس بپالاید
هوش مصنوعی: زبان تو گویای زیباییهایی است که حسودان را میآزارد، بنابراین آنها مانند زنبور به تو حمله میکنند، اما تو باید با قدرت و عزم خود از این حملات بگذری و بر همچنان درخشان و سرزنده باقی بمانی.
آنکه از نحل خانه گیرد شهدبزند نحلش ارچه نگزاید
هوش مصنوعی: کسی که از زنبور عسل شهد میگیرد، حتی اگر زنبور او را نیش بزند، باز هم به خاطر عسل از آن استفاده می‌کند.
عاقل آنگه رود به خانهٔ نحلکه به گل چهره را بینداید
هوش مصنوعی: انسان خردمند زمانی به باروری و نتیجهگیری می‌رسد که از زیبایی و جذابیتها بهرهمند شود و به آنها توجه کند.
خضر و دیوار گنج کردن و بسدست موسی به گل نیالاید
هوش مصنوعی: خضر و دیوار، نشانههای گنج و ثروت هستند، اما دست موسی نمیتواند از گل رهایی یابد. این به معنای آن است که برخی چیزها قابل دستیابی نیستند و ممکن است تلاشهایمان نتیجه ندهد، حتی زمانی که به نظر می‌رسد در جستجوی چیزی ارزشمند هستیم.
سرو شادابی و گمان بردیکه تو را هیچ غم نپیراید
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد که تو در جوانی و شادابی به سر میبری و فکر میکنی که هیچ گونه غمی نمیتواند تو را پیر و آسیبدیده کند.
هنرت مشک نافهٔ آهوستچه عجب مشک دردسر زاید
هوش مصنوعی: هنر تو مانند بوی خوش مشک است که از ناف آهو می‌آید؛ چه جای تعجب دارد که بوی خوش مشکلاتی را هم به همراه خود میآورد.
وقت باشد که نافه بگشایندمرد را خون ز مغز بگشاید
هوش مصنوعی: زمانی خواهد رسید که مردان از درون خود باز شوند و احساسات عمیق و دردهایشان را بیرون بریزند.
بوی مشکت جهان گرفت سزدکه دلت شکر ایزد آراید
هوش مصنوعی: بویی که از مشک تو برمیخیزد، همه جا را پر کرده است. جای شگفتی نیست که دل تو به شکرگذاری خداوند مشغول است.
ناسپاسی به فعل کافور استکنهمه بوی مشک برباید
هوش مصنوعی: ناسپاسی مانند عمل کافور است که بوی خوش مشک را از بین میبرد.
گر تو از بوی مشک عطسه زنیهر که حاضر دعات بفزاید
هوش مصنوعی: اگر تو از بوی مشک عطسه کنی، هر که در کنار تو باشد به دعای تو افزوده خواهد شد.
تو بر آن عطسه هم بخوان الحمدکاهل سنت چنینت فرماید
هوش مصنوعی: به خاطر هر کار کوچک و جزئی، شکرگزاری کن، زیرا سنت پیامبر نیز بر این نکته تاکید دارد.
خواجه گر نوح راست کشتی‌بانموج طوفانش محنت افزاید
هوش مصنوعی: اگر خواجهای مانند نوح، که کشتیبان بود، در زمان طوفان باشد، مشکلات و سختیها بر او افزوده می‌شود.
دامنت بادبان کشتی شدگر گریبانت تر شود شاید
هوش مصنوعی: اگر دامن تو دریاچهی بادبان کشتی باشد، شاید اگر گریبانت خیس شد، به نتیجهی بهتری برسی.