شمارهٔ ۲۱۷
هوش مصنوعی: این شعر به موضوع مرگ و حیات پرداخته و به خواسته‌های انسانی و بیثمری تلاش‌هایشان اشاره می‌کند. شاعر از این می‌گوید که اگر انسان در غم و حسرت مرگ بیفتد، شاید بتواند نام خود را در قضا و قدر جاودانه کند. او با انتقاد به دنیاپرستی و حرص افراد در دوران پیری، بر این نکته تأکید می‌کند که علم بدون عمل ثمری ندارد و انسان باید در زندگی کوشش کند، اما در نهایت، نتیجه‌ای جز آنچه مقدر شده است نمی‌تواند ببیند. در نهایت، شاعر به این باور می‌رسد که زمان و عمر ارزشمندتر از آن است که قابل بازگشت باشد و سرنوشت نوشته شده است.
این خواجه گر رهد ز غم و حسرت اجلشاید که نام خود بنهد حضرت اجل
هوش مصنوعی: اگر این فرد از غم و حسرت مرگ آزاد شود، ممکن است نام او را در زمره بزرگان قرار دهند.
بر دست خواجگی بنشسته که ناگهانمرگش ز در درآید و گوید که العجل
هوش مصنوعی: شخصی که در حال استراحت و آرامش است، ناگهان با ورود مرگ مواجه میشود و از او میخواهد هرچه زودتر بیاید.
گفت آن ستوده شاه، که دنیا پرست مردچون پیر شد، جوان شودش حرص با امل
هوش مصنوعی: ستوده شاه گفت: هنگامی که مردی دنیاپرست سنش بالا میرود، همچنان حرص و طمع او جوان باقی میماند و آرزوهایش همچنان زنده میماند.
نیکو سرود ای بفدای سخنش جانچون بی ثمر درخت بود علم بی عمل
هوش مصنوعی: این بیت اشاره دارد به اینکه چگونه سخنان زیبا و دلنشین، ارزش و اهمیت دارند. اما اگر دانش و علمی وجود داشته باشد که به عمل نرسد، مانند درختی است که ثمری ندارد و در واقع بیفایده است. بنابراین، عمل به دانش و علم، مهمتر از صرف دانستن است.
چندانکه خواجه کشت و درو دو برید و دوختآخر بگو چه برد از این رنج، ماحصل
هوش مصنوعی: هرچقدر هم که کارهای سخت بکند و تلاش کند، در نهایت نتیجهاش چیست؟ برای چه زحمتی کشیده است؟
بیهوده خواجه میفکند خویش را برنجهرگز فزون و کم نشود قسمت ازل
هوش مصنوعی: آدمی به دور از حماقت و بیهودهگرایی، نباید خود را به نگرانی واندازد، چرا که سرنوشت ازلیاش تغییر نخواهد کرد و به دست خودش نیست.
هرچت ز دست رفت بدل میتوان گرفتعمر است گوهریکه نباشد ورا بدل
هوش مصنوعی: هرچیزی که از دست برود، میتوان جایگزینی برای آن پیدا کرد، اما عمر مانند گوهری است که نمیتوان آن را به چیزی دیگر تبدیل کرد.
بر لوح حکمت ازلی بر نوشته اندتالایزال هر چه برآید زلم یزل
هوش مصنوعی: بر اساس حکمت ازلی، همه چیزهایی که قرار است در آینده اتفاق بیفتند، از قبل نوشته شدهاند و هر چیزی که از عدم به وجود میآید، همچنان تحت نظارت و مشیت خداوند است.