قصیدهٔ شمارهٔ ۱۲۲ - در مدح ناصرالدین طاهر و تهنیت رمضان و تحویل حمل
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر روز بهاری و خوش‌یمن را تبریک می‌گوید و آن را با مهم‌‌ترین شخصیت‌های دینی و تاریخی مرتبط می‌سازد. او به سایه‌ای اشاره می‌کند که نماد قدرت و فضل است و به روز تحویل (روز اول سال) می‌پردازد. شاعر با ستایش از ویژگی‌های عالی و الوهیت این شخصیت، حال و هوای روز را توصیف می‌کند و بیان می‌کند که سایه این شخصیت به زمین و زمان آرامش و توانایی می‌دهد. شاعر به قدرت عدالت و حلم این شخصیت اشاره می‌کند و می‌گوید که هیچ چیز نمی‌تواند او را تحت تاثیر قرار دهد. او هم‌چنین به حسد و کینه‌توزی دشمنانش می‌پردازد و تأکید می‌کند که این شخصیت بزرگ و فرخنده همچنان برتری و نور خود را حفظ خواهد کرد. شاعری با تصاویری زیبا و خیال‌انگیز، جوّی از امید و شادی را در این روز خاص القا می‌کند.
سایه افکند مه روزه و روز تحویلروز مسعود مبارک مه میمون جلیل
هوش مصنوعی: ماه نورانی و زیبا به دنیا تابید و روزی که بهار آغاز میشود، روزی خوش و فرخنده است که بهواسطهاش دلها شاد میشود.
سایه‌ای نه که شود از رخ خورشید خجلسایه‌ای نه که بود بر در خورشید ذلیل
هوش مصنوعی: سایه‌ای نیست که از تابش خورشید شرمنده شود، سایه‌ای نیست که در برابر خورشید حقیر گردد.
سایه‌ای کز مدد مد سوادش داده‌ستدست کحال قضا دیدهٔ دین را تکحیل
هوش مصنوعی: سایه‌ای که به کمک سیاهی خود، از دست رنگ آمیزی قضا بر چشم دین، زینت و زیبایی بخشیده است.
سایه‌ای کز طرف دامن فضلش دارنددوش خورشید ردا تارک گردون اکلیل
هوش مصنوعی: سایه‌ای که از دامن فضل او برآمده، به شباهت به لباسی که خورشید بر سر دارد، بر تارک آسمان زیور افکنده است.
هر دو فرخنده و میمون و مبارک بادندچه مه روزه و دیگر چه و روز تحویل
هوش مصنوعی: هر دو روز، روزی خوش و خوش‌یمن هستند؛ روزهایی که یکدیگر را تکمیل میکنند و پر از شادی و برکتاند.
بر که بر ناصر دین صاحب عادل که خدایهمه چیزیش بداده‌ست مگر عیب و عدیل
هوش مصنوعی: برکه به ناصر دین، شخص عادل و خدایی که همه چیز را به او داده، می‌گوید که فقط عیب و نقص را به او نداده است.
ثانی سایهٔ یزدان که به عالی عتبه‌اشنور خورشید قدم می‌ننهد بی‌تقبیل
هوش مصنوعی: سایهی خداوند دوم، در مکانی بلند و باعظمت قرار دارد که نور خورشید به آنجا نمیرسد و نیازی به تعظیم و احترام ندارد.
ای صلاحیت عالم را کلک تو ضمانرزق ذریت آدم را کف تو کفیل
هوش مصنوعی: تو که علم و دانش را به دست داری، رزق و روزی نسل آدمی را تو تأمین کنندهای.
سایهٔ عدل تو واصل به وجود و به عدممنهی حزم تو آگه ز کثیر و ز قلیل
هوش مصنوعی: سایهٔ رحمت و عدالت تو بر هر چیز حاکم است و به همه جا سرایت کرده؛ احتیاط تو به همه چیز، چه کم و چه زیاد، آگاه است.
نه سر امر تو در پیش ز شرم تغییرنه رخ رای تو بی‌رنگ ز ننگ تبدیل
هوش مصنوعی: نه کوچکترین نشانهای از شرم و خجالت در چهرهات دیده میشود و نه رنگ چهرهات از ننگ و تغییر تحول گرفته است.
حیز حزم تو چونان به اصابت مملوستکه درو همچو خلا گنج نیابد تعطیل
هوش مصنوعی: توانایی و احتیاط تو به قدری پرمحتواست که در آن، مانند فضایی خالی، جایی برای بیفکری و تنبلی وجود ندارد.
جامهٔ جاه ترا نقش همی بست قضاوآسمان جامهٔ خود رنگ همی‌کرد به نیل
هوش مصنوعی: سرنوشت تو لباسش را به تن می‌کند و آسمان رنگی را به خود میگیرد و مانند نیل (رنگ آبی) به خود رنگ میزند.
به سر عجز رسد عون تو بی هیچ نشانبه دم جور رسد عدل تو بی‌هیچ دلیل
هوش مصنوعی: در شرایط ناامیدی، کمک تو به ما خواهد رسید بدون اینکه نشانی از آن باشد، و عدالت تو در برابر ستم نیز برقرار خواهد شد بدون اینکه نیازی به دلیل و برهانی باشد.
خطبه بر مسرع حکم تو کند باد خفیفخوشه از خرمن علم تو چِنَد خاک ثقیل
هوش مصنوعی: نسیم ملایم سرعتی همانند خطبهای در مورد حکم تو به همراه دارد، در کنار آن، خوشهای از دانشت را از میان انبوهی از مشغلهها بیرون میآورد.
خجلت حلم تو داده‌ست زمین را تسکینغیرت حکم تو داده‌ست زمان را تعجیل
هوش مصنوعی: حیا و صبر تو باعث شده که زمین آرامش پیدا کند و شجاعت و قدرت تو سبب شده که زمان تسریع پیدا کند.
کوه اگر حلم ترا نام برد بی‌تعظیمابر اگر دست ترا یاد کند بی‌تبجیل
هوش مصنوعی: اگر کوه از صبر و متانت تو صحبت کند، بیاحترامی نمیکند و اگر ابر از دستان تو یاد کند، به نوعی توهین نمیکند.
کوه را زلزله چون کیک فتد در پاژهابر را صاعقه چون سنگ فتد در قندیل
هوش مصنوعی: زلزله کوه را مانند کیکی که برای برش آماده شده، به لرزه در میآورد و طوفان ابرها مانند سنگی که به آویز چراغ برخورد می‌کند، ناگهان آن را تکان می‌دهد.
قبض ارواح کند تف سموم سخطتبی‌جواز اجل و واسطهٔ عزرائیل
هوش مصنوعی: عذابهای سخت و گزندهای که ناشی از خشم توست، روحها را بدون اجازه مرگ و واسطهای همچون عزرائیل میگیرد.
نشر اموات کند صوت صریر قلمتفارغ از مشغلهٔ صور و دم اسرافیل
هوش مصنوعی: صدای قلم تو جانها را به زندگی میآورد و غمها را از خاطر میزداید، در حالی که از مشغولیتهای دنیوی و صداهای بیدارکنندهٔ روز قیامت دوری میکنی.
چون زمین را شرف مولد تو حاصل شدآسمان راه نظیرت بزد اندر تحصیل
هوش مصنوعی: وقتی که زمین برای تولد تو آماده شد، آسمان نیز در تلاش است تا همتای تو را بسازد.
خود وجود چو تویی بار دگر ممتنع استورنه نی فیض گسسته‌ست و نه فیاض بخیل
هوش مصنوعی: وجودی همچون تو دیگر ممکن نیست، زیرا در غیر این صورت، نه خیر و برکتی قطع شده و نه بخشندهای بخیل وجود دارد.
ای شده عرصهٔ کون از پی جاه تو عریضوز پی مدت عمر تو ابد گشته طویل
هوش مصنوعی: تو باعث شدهای که دنیا به وسعت طلب و جاه تو گسترش یابد و عمر تو نیز به حدی طولانی شده که به نظر بیپایان میآید.
خصم اگر در پی دیوار حسد لافی زدزان سعایت چه ترا، کم مکن از سعی جمیل
هوش مصنوعی: اگر دشمنی در پی دیوار حسد حرفی زد، از این کار او ناراحت نشو و در تلاش خوب خود کم نگذار.
اصطناع تو دهد روشنی کار خدمنور اجرام دهد تابش خورشید صقیل
هوش مصنوعی: آشکار شدن وجود تو باعث روشنی و روشنائی کارها میشود، همانطور که تابش خورشید بر اشیاء، روشنایی و زیبایی به آنها میبخشد.
خواب خرگوش بداندیش تو خوش چندانستکه‌ابن سیرین قضا دم نزند از تاویل
هوش مصنوعی: خواب بیخبر و نگران تو چقدر خوب است که قضا و تقدیر سنگین و شیرین هیچ نظری به آن نمیاندازد.
مومیایی همه دانند که‌را خرج شودهر کجا پشه به پهلو زدن آید با پیل
هوش مصنوعی: همه میدانند که مومیایی چه فوایدی دارد و در کجاها خرج میشود، اما وقتی که پشهای به پهلوی فیل نزدیک میشود، دیگر اهمیتی ندارد.
انتقام تو نه آن اخگر اختر سوزستکه در امعای شترمرغ پذیرد تحلیل
هوش مصنوعی: انتقام تو مانند جرقهای نیست که بتواند در درون شترمرغ باقی بماند و تحلیل برود.
کبش مغرور چراگاه بهشت است هنوزباش تا داغ فنا برنهدش اسماعیل
هوش مصنوعی: گوسفند مغروری که در چراگاه بهشت زندگی می‌کند، هنوز در آنجاست؛ اما صبر کن تا عذاب نابودی به او برسد.
مسند تست به حق بارز مجموع وجودوین دگرها همه ترقین عدم را تفصیل
هوش مصنوعی: تو اساس و ریشهی حقیقت و وجود هستی، و همهی موارد دیگر تنها توضیحاتی از عدم و نیستی به شمار میروند.
تا توانند که در تربیت روح نهندآب حیوان را بر آتش دوزخ تفضیل
هوش مصنوعی: اگر بخواهد که روح را تربیت کند، باید آب زندگی را بر آتش جهنم برتری دهد.
باد تاثیر حوادث به اضافت با توآب دریا و کلیم آتش نمرود و خلیل
هوش مصنوعی: باد به خاطر حوادث، همانند آب دریا و آتش نمرود و ابراهیم تأثیرگذار است.
حاسدانت ز نوایب همه با هایاهایگوش پر ولولهٔ طبل ولی طبل رحیل
هوش مصنوعی: حسادتورزان تو به زنگ و صدای طبلها توجه میکنند و سر و صدایی به راه میاندازند، اما خود طبل سفر و جدایی را نمیشنوند.
در ممالک اثرت فتنه نشان شهر به شهردر مسالک ظفرت بدرقه رو میل به میل
هوش مصنوعی: در سرزمینهای تو، هر جا که بروی نشانهای از آشوب و شورش است. در مسیر پیروزیات، هر قدم که برداری، با همراهی و استقبال رو به رو خواهی شد.