شمارهٔ ۴۷۷ - این قطعه در شکایت از ملکشاه و نظام‌الملک گفت و متغیر شدند و فتوحی آنرا جواب گفت
هوش مصنوعی: این شعر به نیکی و فضائل فرمانروایان و وزرای زمان اشاره دارد و از نعمت‌های آن‌ها در آسایش عمومی سخن می‌گوید. شاعر بخصوص به عدالت و سخاوت آن‌ها تأکید کرده و این ویژگی‌ها را موجب شکوفایی و آبادانی جامعه می‌داند. همچنین، به محدودیت‌هایی که در غیاب فرمانروایی این افراد به وجود می‌آید اشاره می‌کند و نگران است که در چنین دولتی ممکن است زندگی و معیشت او به خطر بیفتد. شاعر نسبت به خود و وضعیتش احساس ناپایداری و نگرانی دارد و به دنبال راهی است تا از این بی‌نظمی دوری کند و به حقیقت وجود خود پی ببرد. در نهایت، او به اهمیت معنای درونی کلمات و سخنان تأکید می‌کند و خواستار توجه به عمق معانی است.
کار کار ملک و دوران دوران وزیراین ز آصف بدل و آن ز سلیمان ثانی
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که در حکومت و اداره امور کشور، نقش پادشاه و وزیران بسیار مهم است. یکی از این وزرا مانند آصف، که معروف به هوش و تدبیر بود، و دیگری به مانند سلیمان ثانی، که به حکمت و فضیلت شهرت دارد، میتواند تأثیر زیادی بر سرنوشت و پیشرفت کشور داشته باشد.
عالمی از کرم این همه در آسایشامتی از قلم آن همه در آسانی
هوش مصنوعی: این دنیا به خاطر لطف و بزرگواری خداوند به ما امنیت و آرامش داده است، و این راحتی که داریم به خاطر زحمات و تلاشهای مردم و دانشمندان است.
جود ایشان رقم رغبت روزی بخشیعدل ایشان علم کسوت آبادانی
هوش مصنوعی: محبت و سخاوت آن‌ها باعث جلب و رغبت دیگران میشود، روزیدهی و برکت آن‌ها به عدالت است و دانایی آن‌ها، نشانهای از آبادانی و پیشرفت است.
تا جهان بیعت فرمان بری ایشان کردهیچ مختار نزد یک دم بی‌فرمانی
هوش مصنوعی: تا زمانی که جهان تحت فرمان آن‌ها قرار گرفت، هیچ فرد مختاری نمیتواند حتی برای یک لحظه از فرمان آن‌ها سرپیچی کند.
غرض چرخ کمالیست که ایشان دارندچون برآید برهد زین همه سرگردانی
هوش مصنوعی: خلاصه هدف زندگی آن‌ها به کمال و پیشرفت میرسد و وقتی این هدف به دست آید، از تمام سردرگمیها و نابسامانیها رها میشوند.
حبذا عرصهٔ ملکی که درو جغد همیبی‌دریغا نبرد آرزوی ویرانی
هوش مصنوعی: خوشا به حال سرزمینهایی که حتی جغدها در آنجا بدون هیچ تردیدی آرزوی ویرانی ندارند.
مرحبا بسطت جاهی که درو منقطع‌اندمسرع سایه و خورشید ز بی‌پایانی
هوش مصنوعی: به تو سلام میگویم و خوشآمد میگویم به جایی که در آن، سایه و خورشید به سرعت و بدون توقف در حال حرکت هستند و بیپایان به نظر میرسند.
نگذرد روزی بر دولت ایشان به مثلکه نه بر مهرهٔ گردن بودش پیشانی
هوش مصنوعی: هرگز روزی بر خوشبختی آن‌ها نمیگذرد، مانند این که مهرهای بر گردن باشد و پیشانیاش خالی از آن.
در چنین دولت و من یکتن قانع به کفافبیم آنست که آبم ببرد بی‌نانی
هوش مصنوعی: در چنین وضعیتی که تنها به همان اندازه کافی راضی هستم، نگران این هستم که زندگیام به حدی سخت شود که حتی آن نان مختصر هم از دستم برود.
نظم و نثری که مرا هست در این ملک مگیرکه از آن روی به صد عاطفتم ارزانی
هوش مصنوعی: منظور از این جمله این است که نظم و نثر من را در این سرزمین نگیرد، زیرا من به خاطر آن ویژگی خاصم، با تمام وجود، احساس محبت و عشق را به هدیه میآورم.
ملک مصر چه باید که ز اهل کنعانبی‌خبر باشد خاصه که بود کنعانی
هوش مصنوعی: پادشاه مصر چگونه میتواند از مردم کنعان بیخبر باشد، بهخصوص وقتی که خودش از نسل کنعانی باشد؟
معتبر گر سخنست آنکه از آن مجموعستخازن خاص ملک دارد اگر بستانی
هوش مصنوعی: اگر سخن به راستی باارزش باشد، باید از منبع معتبر و اصلی آن برآید. مانند کسی که در خزانهای خاص، مالک گنجینهای گرانبهاست؛ اگر آن را به دست بیاوری، میتواند بسیار ارزشمند باشد.
بس بخوانی نه بر آن شکل که طوطی الحمدبلکه تفتیش معانی کنی ار بتوانی
هوش مصنوعی: بسیار مهم است که فقط تکرار نکنیم و به سطح ظاهری کلمات اکتفا نکنیم. بلکه باید به عمق معانی و مفاهیم متون توجه کنیم و اگر امکانش باشد، آن‌ها را تحلیل کنیم.
هم تو اقرار کنی کانوری از روی سخنروح پاکیزه برد از سخن روحانی
هوش مصنوعی: تو نیز اعتراف کن که چهرهای نیکو از کلامی که با روح پاکیزه بیان شده، احساسات و حقیقتهای روحانی را به خوبی منتقل می‌کند.
در حضورست از این نقش یقین می‌شودمخاصه با مهره در ششدر بی‌سامانی
هوش مصنوعی: در حضور این نقش، به یقین خاص بودن خود را احساس میکنم، بهویژه وقتی که در شرایط نامنظم و آشفته با مهرهای در ششدر هستم.
گر مرا معطی دینار ازین خواهد بودبی‌نیازند و مرا فاقهٔ جاویدانی
هوش مصنوعی: اگر کسی بخواهد به من دیناری بدهد، باید بداند که من از آن بینیازم و در عوض، فقر دائمی را نمیخواهم.
تو که پوشیده همی بینی از دور مراحال بیرون و درونم نه همانا دانی
هوش مصنوعی: تو که از دور مرا میبینی، نمیدانی که حال من درون و بیرون چگونه است.
طاق بوطالب نعمه‌ست که دارم ز برونوز درون پیرهن بلحسن عمرانی
هوش مصنوعی: من از ظرفیت و جایگاه عالی طاق بوطالب برخوردارم و این نعمت را در زندگیام دارم، در حالی که از درون و بیرون، به زیبایی و خوشی زندگی میکنم.
انوری این چه پریشانی و بی‌خویشتنی استهیچ دانی که سخن بر چه نسق می‌رانی
هوش مصنوعی: انوری به احوالات و ناپایداری خود اشاره می‌کند و از کسی میپرسد که آیا می‌داند این گفتهها و حرفها از چه نوع و سبک خاصی می‌آید. بهطور کل، در اینجا حس سردرگمی و کنجکاوی درباره مضمون و روش بیان مطالب به چشم میخورد.
بر سر خوان قناعت شده همکاسهٔ عقلچند پرسی چو طفیلی خبر مهمانی
هوش مصنوعی: در کنار سفرهی قناعت نشستهای و با عقل خود به قضاوتی میپردازی. چه نیازی به پرسش از دیگران دربارهی مهمانی است، زمانی که خود به خوبی از حال و احوال مطلع هستی.
پسر سهل گدا گر شنود حال آردکایت کدیه چو عباس خوشک می‌خوانی
هوش مصنوعی: اگر پسر سهل، حال تو را بشنود، به خاطر عباس، شادمانیات را به یاد میآورد و تو را خوشحال میبیند.