بخش ۱۰۸ - الرحمه و هو الامتنانیه و الوجودیه
هوش مصنوعی: این شعر درباره رحمت خدا و نعمت‌های او است. شاعر به بیان این نکته می‌پردازد که رحمت الهی وجودی و امتنانی دارد و شامل تمام مخلوقات می‌شود. خداوند از خلق مستغنی است و رحمتش بر جهان حاکم است.
خداوند به خاطر کمال خود، رحمت را بر مخلوقات نازل کرده و بدون رحمت، وجود انسان‌ها و تمدن ممکن نیست. در این جهانی که با رحمت پر شده، هم نیکوکاران و هم بدکاران از فیض او بهره‌مند می‌شوند. حتی غضب خداوند نیز نوعی رحمت است، چرا که هدفش بازگرداندن انسان‌ها به مسیر درست است.
شاعر همچنین به این نکته اشاره می‌کند که عمل در دین باید برای سود مخلوقات باشد نه برای خود خدا. در انتهای شعر، از خداوند طلب رحمت و هدایت برای مردم می‌شود.
ز رحمت بشنو ار دانی معانیکه آن باشد: وجودی و امتنانی
هوش مصنوعی: اگر به رحمت گوش بسپاری و معانی را درک کنی، آن معانی، نشانهای از وجود و کرامت هستند.
بود آن امتنانی در تقاضاز حق عاید باستحقاق اشیاء
هوش مصنوعی: درخواست چیزی از حق، به نوعی نشاندهندهی شکرگزاری و شناخت نعمات موجود است. انسان به واسطهی شایستگیها و ویژگیهای خودش، از خداوند طلب می‌کند و این طلب، نشانهای از ارتباط او با عالم هستی و وجود نعمتهاست.
بکلی شیئی وسعت از ازل داشتبهر تقدیر سبقت بر عمل داشت
هوش مصنوعی: هر چیز از آغاز دارای وسعت و گسترش خاصی بود و به همین دلیل، در زمینهی تقدیر و سرنوشت، پیشی گرفته و بر فعالیتها برتری دارد.
در آن داخل تمام ممکناتندز حق مستدعی رزق و حیاتند
هوش مصنوعی: در آنجا همه مخلوقات از خدا درخواست روزی و حیات دارند.
خود او مستغنی از خلق جهانستجهانش محض جود و امتنان است
هوش مصنوعی: او از موجودات دنیا بینیاز است و دنیایش تنها محل بخشش و مهربانی است.
کمالش اقتضای رحمتی کردبر ایجاد خلایق قدرتی کرد
هوش مصنوعی: کمال او نیازمند رحمتی بر مخلوقات است و این نیاز به قدرتی برای ایجاد آن مخلوقات دارد.
همان رحمت بعالم متسع شدبدون آن تمدن ممتنع شد
هوش مصنوعی: رحمت الهی بر تمام جهان گسترده شده است و بدون این رحمت، توسعه و پیشرفت ممکن نخواهد بود.
فرو بگرفت ذرات جهان رانمود آنگاه راه امتنان را
هوش مصنوعی: جهان را در خود فراگرفت و سپس مسیر شکرگزاری را نمایان کرد.
پس از آن کامتنانی بود و جودیشنو زان رحمتی کامد وجودی
هوش مصنوعی: پس از آن، خوشحالی و آرامشی آمد و به خاطر رحمت و مهربانی، وجودی درخشید.
خود آن مخصوص ارباب یقین استبآن نزدیک روح محسنین است
هوش مصنوعی: فقط کسانی که به یقین رسیدهاند میتوانند به آن حقیقت دست یابند و روح نیکوکاران به آن نزدیک است.
خود آنهم در حقیقت امتنانیستچه فیضش بر خلایق رایگانیست
هوش مصنوعی: این گفته به این معناست که حتی خود آن نعمت یا لطف نیز در واقع نشانهای از بخشندگی است، زیرا آنچه به مردم میرسد، به صورت رایگان و بدون هیچ توقعی است.
بآن گر اهل دین موعد گشتندبمحض منت از ذیجود گشتند
هوش مصنوعی: هرگاه اهل ایمان و دیانت در موعدی خاص جمع می‌شوند، به سرعت به یاد او و نعمتهایی که از وجودش به آنان بخشیده می‌شود، میافتند.
عمل در دین ز بهر خلق سوداستنه بهر آنکه سلطان وجوداست
هوش مصنوعی: عمل در دین تنها به خاطر کمک به مردم و سود رساندن به آنهاست، نه به خاطر جلب رضایت و محبت خداوند.
چه او رحمت بخلق از نیک و بد کردغضب را هم نه بهر نفع خود کرد
هوش مصنوعی: خداوند برای مردم چه نیکی و بدی ایجاد کرد، غضب او هم فقط به خاطر منفعت خودش نیست.
غضب باشد مثال تازیانهکه سازد خفته شکلانرا روانه
هوش مصنوعی: خشم مانند تازیانهای است که افرادی را که به خواب رفتهاند، به حرکت درمیآورد و وادار می‌کند تا از وضعیت بیحالی خارج شوند.
از آنرو خواست آه نیمشب راکه از جوش افکند بحر غضب را
هوش مصنوعی: او در دل شب خواست که از شدت ناراحتی و خشم خود از هیجان و جوش و خروش، آرامش را به وجود آورد.
اگر پر هر دو عالم از گناهستبه پیش رحمتش یک پر کاهست
هوش مصنوعی: اگرچه در این جهان، خطاها و گناهان زیادی وجود دارد، ولی در برابر رحمت خداوند، این گناهان همچون یک پر کاه اهمیت چندانی ندارند.
ز جرم خلق رحمت کم نگرددمحیطی غرقه شبنم نگردد
هوش مصنوعی: اگرچه انسان‌ها دارای نواقص و گناهان هستند، اما رحمت و لطف پروردگار از این گناهان کاسته نمیشود. مانند گلی که در شبنم غرق شده، زیبایی و طراوت خود را حفظ می‌کند.
کند بل منجذب دریا نمی رابه بخشد حق بآهی عالمی را
هوش مصنوعی: با وجودی که دریا نمیتواند به ابری که در حال کشیده شدن است، نوشیدنی ببخشد، حق به یک آوای جهانی را عطا می‌کند.
غضب هم رحمتی باشد بمختصبذوق این نکته باید یافت نز نص
هوش مصنوعی: غضب هم میتواند نوعی رحمت باشد که مختص افرادی با درک و ذوق خاص است. برای فهمیدن این نکته، باید به تجربیات و آموزهها توجه کنیم.
صفی را بحر رحمت منجذوب کردبپاکی رجس او را منقلب کرد
هوش مصنوعی: وجود صفی (یعنی یک شخص خاص) به قدری خالص و پاک است که رحمت الهی او را جذب می‌کند، اما هر چه در او ناپاکی و آلودگی وجود دارد، باعث می‌شود که این رحمت از او دور شود و در عوض، حالش تغییر کند.
ز ان رحمه‌الله قریبشمن المحسن شد آنرحمت نصیبش
هوش مصنوعی: به خاطر رحمت و مهربانی خداوند، کسی که نیکوکار باشد، به این رحمت نزدیک می‌شود و از آن بهره‌مند میگردد.
خداوندا بروح پاک سجادتو روح پیر ما را کن زما شاد
هوش مصنوعی: خداوند، روح پاک سجادی را به ما عطا کن تا روح پیر ما را شاداب کند.