بخش ۲۸۷ - عبدالمنتقم
هوش مصنوعی: این شعر درباره انتقام و عواقب آن است. شاعر به ویژگی‌های عبدالمنتقم اشاره می‌کند که به شدت به انتقام‌گیری مشهور است. او دشمنان را به دو دسته تقسیم می‌کند: نخست نفس انسان که خونخوار است و دوم ابلیس که همواره در تلاش است. اگر کسی بر دشمنی بر خیزد، انتقام عبدالمنتقم بر او نازل می‌شود. شاعر به اهمیت جستجوی دشمنان و آمادگی برای عواقب پس از آنها تأکید می‌کند و می‌گوید کسانی که به نفس خود خورش می‌دهند، دشمنان اولیا را تقویت می‌کنند. او به این نکته اشاره دارد که هیچ‌کس نمی‌تواند از خشم عبدالمنتقم در امان باشد و او می‌تواند بی‌رحمانه برخورد کند. در نهایت، شاعر به این نتیجه می‌رسد که گناه و ظلم هرگز بدون مجازات نمی‌ماند و در برابر بیدادگران، عدالت برقرار خواهد شد.
تو عبدالمنتقم بشنو کدام استبر اعداد او شدید الانتقام است
هوش مصنوعی: به خاطر بسپار که نام تو عبدالمنتقم است و بدانی که بر شمارش او، انتقام شدید و قوی وجود دارد.
عدو باشد در اول نفس خونخواربثانی دشمن است ابلیس غدار
هوش مصنوعی: در آغاز هر نفسی، دشمنی خونی و بیرحم وجود دارد و در مرحله بعد، شیطانی فریبکار است که به ما آسیب میزند.
در اول هر که او ره بر عدوبستز تیغ قهر عبالمنتقم رست
هوش مصنوعی: در آغاز، هر کسی که راه خود را به عدل باز کند، از ضربههای تند انتقام و قهر رهایی مییابد.
چو او جویای دشمن با چراغستبهر شهری و کوئی در سراغ است
هوش مصنوعی: همانطور که یک فرد با چراغ به جستجوی دشمنان میپردازد، در هر شهری و مکانی به دنبال نشانههایی از آنهاست.
نماید گر سراغش در مقامیدهد بر باد خاکش ز انتقامی
هوش مصنوعی: اگر کسی در جایی به او مراجعه کند، ممکن است به خاطر انتقام، همه ی دستاوردهایش را به باد دهد.
بکوبد آنحصار و آن سرارابر اندازد عدوی بد لقا را
هوش مصنوعی: چون دشمن دیداری بدی را برهم بزند و موانع را از بین ببرد، به شکل مؤثری اقدام خواهد کرد.
تو گر در خانه راهش داده باشیبباید بر هلاک آماده باشی
هوش مصنوعی: اگر اجازه دهی که کسی به خانهات بیاید، باید آماده باشی که او ممکن است برایت مشکل ایجاد کند.
کسی کو نفس راجا و خورش دادعدوی اولیا را پرورش داد
هوش مصنوعی: کسی که نفس خود را رام و کنترل کرده باشد، می‌تواند دشمنان ولیّان خدا را هم تربیت و پرورش دهد.
عدو را خواجه کرد و خود غلامیستمحل و مورد هر انتقامیست
هوش مصنوعی: این بیت از شاعری به تمجید از دشمنی میپردازد که به مقام و قدرت رسیده است، در حالی که خود شخصی ضعیف و در زیر نفوذ دیگران قرار دارد. بدین ترتیب، او برای هر نوع انتقامی در دسترس است و به نوعی به ابزاری برای نیل به اهداف دیگران تبدیل شده است.
ز عبدالمنتقم کی باشد ایمنکشد در انتقامش پوست از تن
هوش مصنوعی: از عبدالمُنْتَقِم نمیتوان آسوده بود، چرا که او در انتقامجوییاش پوست را از تن میکَنَد.
چو او خود قهرمان ملک و دین استمخل دزد و همدست امین است
هوش مصنوعی: او خود قهرمان و نگهبان کشور و دین است، در حالی که آن مخل و همدست دزد به نظر می‌رسد.
نه تنها ملک و دین را قهرمانستکه حارس بر همه ملک جهان است
هوش مصنوعی: فقط قهرمانان نمیتوانند از دین و کشور دفاع کنند، بلکه کسی وجود دارد که مراقب و نگهبان تمامی سرزمینهای جهان است.
کند بیداد اگر بر پشه بادنگهدارد مر او را تا دهد داد
هوش مصنوعی: اگر ظلم و ستم بر یک موجود کوچک مانند پشهای هم بیفتد، باید آن را نگهدارند تا در نهایت حقش را ادا کند.
نزد سر فعل زشت از خاص و عامیکه نبود در قفایش انتقامی
هوش مصنوعی: برخی از افراد، چه مشهور و چه عادی، از ارتکاب به کارهای زشت و ناپسند خود هیچ عذاب وجدانی نمیکشند و دانش و آگاهی آنها درباره عواقب این کارها ناچیز است.
تو پنداری که بر بیخانمانینمودی جبر و ناوردی زیانی
هوش مصنوعی: تو فکر میکنی که با بیخانمانیات، به نوعی زندگیات را تحمیل کردی و به خودت آسیب نرساندی.
مهیا شو که شاه دیر گیرتبگیرد سخت و مالد چون خمیرت
هوش مصنوعی: آماده باش که شاه دیر یا زود تو را با سختی خواهد گرفت و تو را مانند خمیر تحت فشار قرار میدهد.
بقدر آنکه از مرغی کنی بالزند بر دست ظلمت گر به چنگال
هوش مصنوعی: هرچقدر که از مرغی بتوانی بال بگشایی، در دست ظلمت و با چنگال او گرفتار خواهی شد.
گیاهی بر کنی کاین ناپسند استبه خاری آستینت بین که بند است
هوش مصنوعی: اگر که گیاهی را بکنید که ناپسند است، به خارهایی که در آستین شما هستند دقت کنید، چون آنها بند راه شما هستند.
بغیبت چون بجنبانی زبانیکنندت غیبت اندر هر مکانی
هوش مصنوعی: اگر در غیاب تو حرکتی کنی، زبانها به غیبت تو در هر جا باز میشوند.
تو تا دانی که عالم بر نظام استبجباران حق اندر انتقام است
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که وقتی تو در مییابی که جهان بر اساس نظم خاصی قرار دارد، باید بدان که حق برای عدالت و انتقام از ستمگران وجود دارد.