بخش ۵۶ - در بیان وجوب لطف
هوش مصنوعی: این شعر به تبیین رابطه لطف و قهر الهی می‌پردازد. شاعر بیان می‌کند که وجود لطف در هر موجود زنده‌ای ضروری است و این لطف از ذات الهی نشأت می‌گیرد. همچنین تأکید می‌کند که حتی قهر خداوند نیز نوعی لطافت است و در کمال قهر او، جلال و زیبایی نهفته است. شاعر بیان می‌کند که انسان‌ها تحت تأثیر لطف خداوند قرار دارند و حتی زمانی که قهر خداوند بر آنها نازل می‌شود، از روی عدالت و فضیلت اوست.
در ادامه، به این نکته اشاره می‌شود که وجود و هستی انسان‌ها نتیجه لطف الهی است و قهر خداوند در واقع نشانه‌ای از این لطف است. در نهایت، با اشاره به داستانی از جنگ و لطف الهی، می‌گوید که لطف خداوند همیشه بر قهر او غلبه دارد و انسان‌ها باید با صداقت و اطاعت در برابر او قرار گیرند. این شعر تصویری توأم از عاطفه و معرفت را درباره خداوند و روابط انسانی با او ارائه می‌دهد.
بر وجود لطف هر شی‌ء زنده است‌لطف هم از ذات حق زیبنده است
هوش مصنوعی: هر چیزی که زنده است، بر اساس لطف و رحمت وجود دارد و این لطف، از ذات خداوند سرچشمه می‌گیرد و زیبایی خاصی دارد.
بی وجود لطف شیئی کی شی‌ء است‌لطف حق را لیک قهری در پی است
هوش مصنوعی: بدون وجود لطف الهی، هیچ چیزی وجود ندارد. ولی در عین حال، غضب و قهر او نیز در کمین است.
گرچه آن هم عین لطف است ای شریف‌در کمال قهر خوانیمش لطیف
هوش مصنوعی: هرچند که در اوج خشونت و قهر، میتوانیم نیکی و لطافت را در آن ببینیم، ای بزرگوار.
زآنکه ما مقهور لطف دلکشیم‌پس به لطف و قهر او با او خوشیم
هوش مصنوعی: ما تحت تاثیر مهربانی دلنشین او هستیم، بنابراین با وجود لطف و خشونت او، با او زندگی شاد و خوبی داریم.
قهر او با ما ز فرط عدل اوست‌عدل او هم از کمال فضل اوست
هوش مصنوعی: رنجش او از ما به خاطر عدالتش است و این عدالت او نیز ناشی از کمال بخشندگیاش میباشد.
پس به لطف اوست بر اشیاء خبیرهم به نور لطف، اشیاء مستنیر
هوش مصنوعی: این بیان به این معناست که لطف و رحمت الهی باعث روشنایی و آگاهی بر چیزها می‌شود. به واسطه این نور رحمت، چیزها به درک و فهم بیشتری دست مییابند و در نتیجه، اشیاء و مسائل به شکل روشنی نمایان میشوند.
گر کند گاهی به اسم قهر نازآردش بر لطف مقهور از نیاز
هوش مصنوعی: گاهی اوقات به دلیل ناز و انکار، فردی ممکن است به خاطر نیاز و محبت خود، به طرف مقابل لطف و محبت نشان دهد.
خود نیاز از احتیاج ممکن است‌سلب لطف از ممکنش لایمکن است
هوش مصنوعی: نیاز انسان میتواند به گونهای باشد که در صورت برآورده نشدن آن، نتوان به راحتی از آن چشمپوشی کرد و این امری غیرممکن به نظر میرسد.
عین لطف است ار تو دانی قهر اوگر چنین نبود تو چون هستی بگو
هوش مصنوعی: اگر تو بفهمی که کینه او نیز خود نوعی محبت است، آنگاه این موضوع عین لطف است. اگر چنین نبود، تو به چه دلیلی این گونه هستی؟ بگو.
زآنکه هستی‌ِّ تو فرع لطف اوست‌لطف او چون آب و این هستی سبو است
هوش مصنوعی: وجود تو نتیجه و حاصل لطف خداوند است. لطف خداوند مانند آبی است که وجود تو را در ظرفی به نام سبو نگهداری می‌کند.
بل سبو هم عین آب است ای دغل‌چون توان زد در صفات حق مثل
هوش مصنوعی: در اینجا گفته شده که حتی ظرفی که آب در آن است، تنها ظرفی است و خود آب نیست. بنابراین، نمیتوان ویژگیهای خداوند را به چیزی غیر از خود او تعمیم داد. این نشان می‌دهد که هر چیز دیگری که ویژگیهای الهی را به خود بگیرد، در واقع فقط نمایی از آن اصل است و نمیتواند با خود خداوند مقایسه شود.
گر مثل اینجا به وجهی در خور است‌از هزاران وجه دیگر ابتر است
هوش مصنوعی: اگر اینجا به شکلی مناسب و مطلوب است، از هزاران زاویه و جنبه دیگر ناتمام و ناقص به نظر میرسد.
پس یقین دان گر مطیع و بنده ایبر وجود لطف، هست و زنده ای
هوش مصنوعی: البته که اگر مطیع و بندهای از لطف خدا باشی، در حقیقت وجود داری و زنده‌ای.
قهر او هم از کمال لطف اوست‌در کمال قهر، او را بر تو روست
هوش مصنوعی: عصبانیت او نیز ناشی از تمام محبت اوست؛ در اوج عصبانیت، او هنوز به تو نزدیک است.
زآن به دشمن داد در جنگ ای وفی‌گوشوار آن صاحب لطف خفی
هوش مصنوعی: در جنگ، وفا به دشمن نشان داد و گویا آن شخصی که دارای لطف و محبت پنهانی است، همچون گوشوارهای ارزشمند است.
تا تو دانی بر تمام ماخَلَق‌لطف او بر قهر او دارد سبق
هوش مصنوعی: تا تو بدانی که مهربانی و لطف خدا بر انتقام و قهر او پیشی دارد.
او به جنگش رفت و دادش گوشواربا کمال قهر در آن گیر و دار
هوش مصنوعی: او به جنگ رفت و در همان حال، گوشوارهاش به خاطر عصبانیتش در آن قیل و قال گیر کرد.
تا چه بخشد بر تو لطف بی مرشکز ره صلح آوری رو بر درش
هوش مصنوعی: تا چه اندازه میتواند به تو محبت کند بیدردسر، هنگامی که با نیت صلح به در خانهاش میروی.