غزل شمارهٔ ۸۸۳
هوش مصنوعی: در این شعر، دو نفر درباره عشق و دردهای آن سخن می‌گویند. یکی از آنها از سرگشتگی و عذاب ناشی از عشق صحبت می‌کند و از نبود آرامش و درمان می‌گوید. دیگری پاسخ می‌دهد که برای آرامش و درمان، باید به دنبال آن نباشد و از عشق شیدا باشد. در ادامه، یکی از آنها از زخم‌ها و ملامت‌های ناشی از عشق می‌گوید و دیگری به او یادآوری می‌کند که این‌ها جزء لاینفک عشق هستند. مفهوم کلی این شعر به بررسی عمیق احساسات عاشقانه و تبعات آن می‌پردازد و به نوعی نشان می‌دهد که عشق با تمام دردها و رنج‌ها، طبیعی و زیباست و باید آن را گرامی داشت.
گفتم: از عشق توسرگشته چو گویم، تو چه گویی؟گفت: چوگان که زد آخر؟ که تو سر گشته چو گویی
هوش مصنوعی: گفتم: وقتی که از عشق تو دیوانهوار صحبت میکنم، تو چه پاسخی میدی؟ او پاسخ داد: در آخر چه کسی به زمین افتاد و باخته؟ تو دیوانهوار چه میگویی؟
گفتم: آرام دلم نیست ز عشق تو، چه درمان؟گفت: درمان تو آنست که: آرام نجویی
هوش مصنوعی: گفتم: دلم به خاطر عشق تو آرام نیست، چه کاری میتوانم بکنم؟ او گفت: داروی تو این است که سعی نکن آرامش را پیدا کنی.
گفتم: آشفتهٔ آن چشم خوشم، مرحمتی کنگفت: رحمت هم ازو جوی، که آشفتهٔ اویی
هوش مصنوعی: گفتم که به خاطر آن چشمان زیبا پریشانم. او جواب داد که مهربانی را از خود او طلب کن، زیرا تو هم تحت تأثیر اویی.
گفتم: از هجر لبت روی به خونابه بشستمگفت: اگر بشنوی از وصل لبم دست بشویی
هوش مصنوعی: گفتم: به خاطر دوری لبهای تو، اشکهایم را به خون تأویل میکنم. او گفت: اگر حقیقت وصال لبهای من را بشنوی، از اشکهایت دست برمیداری.
گفتم: این تازه تنم کهنه شد از بار ملامتگفت: روزی دو ملامت بکش، ار عاشق اویی
هوش مصنوعی: گفتم: این بدن تازه من از شدت سرزنشها و ملامتها که تحمل کرده، دستخوش کهنگی شده است. او پاسخ داد: اگر واقعاً عاشق او هستی، بهتر است روزی دو بار ملامت را تحمّل کنی.
گفتمش: روی من از فرقت روی تو چو زر شدگفت، اگر نیستی احول، چه بری نام دو رویی؟
هوش مصنوعی: به او گفتم: به خاطر دوری تو، چهرهام مثل طلا میشود. او جواب داد: اگر تو نباشی، چه فایدهای دارد که نام دو رو را بیاوری؟
گفتمش: خسته دلم یاوه شد اندر سر زلفتگفت: شرطیست که با من سخن یاوه نگویی
هوش مصنوعی: گفتم: دل من خسته است و افکار بیمعنی دربارهی زلفهای تو در سرم میچرخد. او گفت: شرطی وجود دارد که با من صحبتهای بیمحتوا نداشته باشی.
گفتم: آن عهد تو می‌بینم و بسیار نپایدگفت: اندر پیم آن به که تو بسیار نپویی
هوش مصنوعی: گفتم: من آن وعده و عهد تو را می‌بینم و میدانم که خیلی زود از بین میرود. او گفت: در پیمانی که بستهای، بهتر است تو نیز کمتر به آن پایبند باشی.
گفتم: آن سیب زنخدان تو خواهم که ببویمگفت ترسم بگزی سیب زنخدان چو به بویی
هوش مصنوعی: گفتم: میخواهم سیب زیبای تو را بو کنم. او پاسخ داد که نگران است مبادا آن سیب زیبا مرا نیش بزند وقتی بخواهم آن را بو کنم.
گفتمش: مویه کنانم شب تاریک ز هجرتگفت: می‌بینمت، انصاف، که باریک چو مویی
هوش مصنوعی: به او گفتم که در شب تاریک و با حالتی غمگین از دوری میگریم. او پاسخ داد: به من بگو، آیا انصافاً فاصلهات با من به قدری کم است که انگار مانند مویی باریک بین ما وجود دارد؟
گفتم: ای سنگدل، از نالهٔ زارم حذری کنگفت: از سنگ دل من تو حذر کن که سبویی
هوش مصنوعی: در اینجا شخصی از فردی که به او دل سنگی دارد، درخواست می‌کند که از نالهها و آلامش فکری بکند و کمی دلرحم باشد. اما فرد سنگدل پاسخ می‌دهد که این اوست که باید از دل او دوری کند، زیرا او مثل یک ظرف خالی است که نمیتواند احساسات یا محبت را در خود جای دهد.
گفتم: از هندوی زلف تو چه بدها که ندیدم!گفت : نیکوست رخ من، تو نگه کن به نکویی
هوش مصنوعی: گفتم: از موهای پریشان تو چه زشتیها که ندیدم! او پاسخ داد: چهرهام زیباست، تو فقط به زیباییاش نگاه کن.
گفتمش: اوحدی سوخته یکتاست به مهرتگفت: یکتا نشود تا نکند ترک دو تویی
هوش مصنوعی: به او گفتم که عشق اوحدی فقط به یک نفر منحصر است، اما او پاسخ داد که عشق واقعی نمیتواند وجود داشته باشد مگر اینکه یک نفر به دیگری خیانت نکند و دوگانگی در احساسات نداشته باشد.