قصیدهٔ شمارهٔ ۱۴ - وله فی‌بیان الحقایق
هوش مصنوعی: این شعر به توصیه به اندیشمندان و پژوهشگران پرداخته و نقدی بر زندگی دنیوی و ناپایداری آن دارد. شاعر بر این باور است که مشکلات و غم‌های بشری زودگذرند و چیزهایی که ظاهراً ارزشمند هستند، در نهایت هیچ وفایی ندارند. او نشان می‌دهد که روزگار، حتی قدرتمندان را هم به خاک می‌کشد و مرگ حتمی است. همچنین، اشاره می‌کند که باید از دنبال کردن آرزوهای دنیوی دوری کرد و بر ارزش‌های انسانی و صدق تاکید دارد. در انتها، شاعر به اوحدی (به احتمال اشاره به خود) توصیه می‌کند که در پی چیزهای زودگذر نرود و با دنیادوستان دوستی نکند، زیرا آنان در واقع دشمنان خود را به تمسخر می‌گیرند.
قومی که ره به عالم تحقیق می‌برندمشکل به ترّهات جهان سر بر آورند
هوش مصنوعی: گروهی که به جستجوی حقیقت و شناخت عمیق میپردازند، کمتر دچار گمراهی و افکار بیپایه خواهند شد.
چیزی که هیچ گونه وفایی نمی‌کندمن در تعجبم که غم او چرا خورند؟
هوش مصنوعی: چیزی که هیچگاه قابل اعتماد نیست، من متعجبم چرا باید به خاطر او ناراحت شد؟
این جامه‌ها چه فایده؟ چون بر کند اجلوین پردها چه سود؟ که بر ما همی‌درند
هوش مصنوعی: این جامها چه ارزشی دارند وقتی که مرگ به سراغ ما میآید و این پردهها چه فایدهای دارند وقتی که همواره بر ما سایه میافکنند؟
کمتر ز مار و مور شناس آن گروه راکز بهر مار و مور تن خود بپرورند
هوش مصنوعی: بیشتر از آن که به مار و موری توجه کنند، به آن گروهی کمتر اهمیت میدهند که به خاطر مار و مور، تنها به فکر پرورش و نگهداری خودشان هستند.
خواهی گذشت بی‌شک ازین آستانه توو آنان که از پی تو بیایند بگذرند
هوش مصنوعی: اگر بخواهی، حتماً از این درگاه عبور میکنی و کسانی که پس از تو میآیند هم از اینجا گذر خواهند کرد.
دست زمانه بر سر مردم کند به صبراین خاک را که مردمش امروز برسرند
هوش مصنوعی: زمانه بر سر مردم امتحان می‌کند و صبوری را از آنها میطلبد، در حالی که اکنون خود مردم در مشکلات و چالشها دست و پنجه نرم میکنند.
روزی امیر تخت‌نشین را نگه کنیکز تخت برگرفته، به تابوت می‌برند
هوش مصنوعی: روزی امیری که بر تخت نشسته، به خاطر داشته باشد که روزی او نیز از تختش پایین خواهند آورد و به تابوت خواهند برد.
ارباب ظلم را به ستم دست روزگاراز بیخ بر کند، که درختان بی‌برند
هوش مصنوعی: ستمگران در اثر گذر زمان نابود میشوند، همانطور که درختان بیبر و ریشه باقی نمیمانند.
گرگ اجل یکایک ازین گله می‌بردوین گله را ببین که چه آسوده می‌چرند!
هوش مصنوعی: مرگ هر یک از اعضای این جمع را مانند گرگی در نظر بگیر که از میان آنها میبرد، اما ببین که این جمع چقدر آرام و بیخیال به زندگی خود ادامه میدهند!
اکسیر صدق در دل آنها که کار کرداندامشان به خاک نپوسد، که چون زرند
هوش مصنوعی: این متن به این معناست که افرادی که با صداقت و راستی زندگی میکنند و در تلاشند، بدنشان از بین نمیرود و مانند طلا باارزش و پایدار هستند.
ای اوحدی، مرو پی مرغان دانه‌چینگر در هوای عرش ببینی که می‌چرند
هوش مصنوعی: ای اوحدی، نرو به دنباله پرندگان دانهچین، اگر در پی آرزوی عرش ببینی که مشغول چرا هستند.
با طالبان دنییِ دون دوستی مکنکز روی عقل دشمن خود را مسخّرند
هوش مصنوعی: با افرادی که به دنبال دنیا و منافع مادی هستند، دوستی نکن؛ چون آنها با تظاهر به دوستی، در واقع به دشمنی با تو میپردازند و تو را به بازی می‌گیرند.