بخش ۳۷ - در ملازمت پادشاه و شرایط بندگی
هوش مصنوعی: این متن نصیحتی به پسری است که در دربار شاه زندگی می‌کند. شاعر به او توصیه می‌کند که به هیچ عنوان نباید غافل و بی‌توجه باشد. او باید زمان خود را به طور صحیح تقسیم کند و بخشی از آن را به امور مهم و ضروری اختصاص دهد. شب‌ها باید به عبادت و تفکر مشغول شود و روزها نیز باید بر اساس تدبیر و تدبیر خوب، آن را بگذراند.
همچنین اشاره می‌شود که او باید نسبت به خشم شاه هوشیار باشد و در هنگام حضور در برابر او، سلامی درست و محترمانه ارائه کند. باید از دشمنان دوری کند و نسبت به دوستان خود وفادار باشد. شاعر تأکید دارد که باید در رفتار با دیگران احتیاط کند و در تمام امور به درستی عمل نماید تا بتواند در دربار موفق باشد.
نهایتاً، او را به دیانت، صداقت و تلاش در انجام کارها دعوت می‌کند و یادآوری می‌کند که اگر این صفات را نداشته باشد، نمی‌تواند در پیشگاه خداوند نیز موفق باشد.
ای پسر، چون ملازم شاهینتوان بود غافل و ساهی
هوش مصنوعی: ای پسر، اگر نمیتوانی به خدمت پادشاه برسی، نباید بی‌توجه و غافل باشی.
بخش کن روز خویش و شب را نیزمگذران بر فسوس عمر عزیز
هوش مصنوعی: روزها و شبهایت را به گونهای بگذران که وقت گرانبهای عمرت را هدر ندهی.
شب سه ساعت به امر حق کن صرفسه حساب و کتاب و رقعه و حرف
هوش مصنوعی: در شب سه ساعت را به دستورات الهی اختصاص بده و به حساب و کتاب، نوشتن و گفتگو بپرداز.
سه به تدبیر ملک و رای صوابسه به آسایش و تنعم و خواب
هوش مصنوعی: سه قسمت از زندگی به تدبیر صحیح و فکر درست مربوط می‌شود، و سه قسمت دیگر به راحتی، خوشی و استراحت اختصاص دارد.
روز را هم بدین قیاس نصیببکنی، گر مدبری و مصیب
هوش مصنوعی: اگر روز را هم به همین شیوه مدیریت کنی، موفقیت نصیب تو خواهد شد، اگر انسان تدبیر و درستی باشی.
پیش سلطان خشمناک مرودر دم پنجهٔ هلاک مرو
هوش مصنوعی: به نزد سلطان خشمگین نرو؛ در آن لحظه به دام هلاکت نیفت.
موج دریاست قربت شاهانخشم ایشان بلای ناگاهان
هوش مصنوعی: امواج دریا نمایانگر دوری و غم شاهان هستند و خشم آنها میتواند به صورت ناگهانی به بلای مردم عادی تبدیل شود.
اول روز پیش شاه مدامجهد کن تا سبق بری به سلام
هوش مصنوعی: در آغاز روز، مدام تلاش کن تا بتوانی نخستین سلام را به شاه تقدیم کنی.
در مکش خط به نام نزدیکانپی منه بر مقام نزدیکان
هوش مصنوعی: اگر میخواهی در کارهای خود از کسانی که به تو نزدیک هستند کمک بگیری، نباید تنها به اعتبار نام آنها تکیه کنی و باید به شایستگی و قابلیتهای واقعی آنها توجه کنی.
شاه را بی‌نفاق طاعت کنبه قبولی ازو قناعت کن
هوش مصنوعی: پادشاه را بدون نیرنگ و دو دلی اطاعت کن و از او راضی باش.
گر ترا کم دهد مرو در خشموز به آن بیشتر مگردان چشم
هوش مصنوعی: اگر به تو چیزی کم داده شده، در خشم و ناراحتی نپسند و از آنچه بیشتر است، چشمت را بر مدار.
چشم بر کن به دوستان قرینگوش بر دشمنان گوشه‌نشین
هوش مصنوعی: به دوستانت توجه کن و به دشمنان به خوبی گوش بده، ولی اجازه نده که آنها در زندگیات تأثیر بگذارند.
هیزم خشک و برق آتش بارمرد خفته است و دشمن بیدار
هوش مصنوعی: هیزم خشک و درخشش شعله ی آتش همگی نشانهگر وضعیتی هستند که در آن یک شخص در خواب است در حالی که دشمن در حال آمادهباش و هوشیاری قرار دارد.
سود کس در زیان او مپسندفتنه بر آستان او مپسند
هوش مصنوعی: در هر گونه زیان و مشکلات دیگران سودی نبر و از ایجاد مشکلات و فتنهها برای آنها خودداری کن.
هر کرا شاه بر کشد، بپذیروانکه را دشمنست دوست مگیر
هوش مصنوعی: هر کسی که توسط شاه مورد پذیرش قرار گیرد، او را بپذیر و آن کس که با شاه دشمن است، دوست نداشته باش.
دل درو بند و گنجش افزون کنوانکه نگذاشت رنجش افزون کن
هوش مصنوعی: دل خود را به عشق و محبت مشغول کن و کسی که باعث ناراحتیات شده را فراموش کن.
بنوازد، دعا کنش بر جانبزند، سر مپیچش از فرمان
هوش مصنوعی: به او محبت کن، برایش دعا کن و جانش را شاد کن، اما در برابر دستوراتش سرکشی نکن.
مال خواهد، کلید گنج ببرمرد جوید، بکوش و رنج ببر
هوش مصنوعی: برای به دست آوردن ثروت و دارایی، باید تلاش و زحمت بکشی و سختیها را تحمل کنی. کسی که به دنبال گنج و موفقیت است، باید عزم و ارادهای قوی داشته باشد و برای رسیدن به هدفش کوشاتر باشد.
گر به آبت فرستد، ار آتشبه رخ هر دو رخ در آور خوش
هوش مصنوعی: اگر آتش به صورتت هم بتابد، خوشحال باش که آب هم به تو میرسد.
با کسی کو به راه پیشترستنزد سلطان به جاه بیشترست
هوش مصنوعی: با کسی که از تو در مسیر پیشرفت و راهنمایی بیشتری دارد، نزد پادشاه و مقامهای بالا، ارزش و اعتبار بیشتری داری.
گر بزرگی کند مدارش خردکه ترا بار او بباید برد
هوش مصنوعی: اگر کسی بزرگتر از تو شود، خرد او باید راهنمای تو باشد؛ چرا که تو باید بار و مسئولیت او را به دوش بگیری.
آنکه در صید شاه دام نهدبوسه بر دست هر غلام دهد
هوش مصنوعی: کسی که در شکار شکارچی بزرگی باشد، به هر خدمتکاری که دارد، احترام و محبت نشان میدهد.
تا که باشد دل غلامی دوراز تو کارت کجا پذیرد نور؟
هوش مصنوعی: تا زمانی که دل غلامی دور از تو باشد، چگونه ممکن است که کارهایت نور و روشنایی را بپذیرد؟
بر فتوح کسان میفگن چشمور فتوحت نشد مرو در خشم
هوش مصنوعی: اگر بر پیروزیها و موفقیتها چشم نداشته باشی، بهتر است در زمان شکست و ناامیدی خشمگین نشوی و خود را از مسیر کنار نکشی.
ور گروهی مخالف شاهندراه ایشان مده، که بیراهند
هوش مصنوعی: اگر گروهی با شاه مخالفت دارند، راه آنها را دنبال نکن، زیرا راهشان درست نیست.
عیب کس بر تو چون شود تاباندیده از دیدنش فرو خوابان
هوش مصنوعی: اگر نقص کسی در نظر تو واضح شود، بهتر است که چشم خود را از دیدن آن ببندی و به آن توجه نکنید.
جهد کن تا چو ناکس و اوباشنکنی سر مملکت را فاش
هوش مصنوعی: سعی کن تا مانند افراد بیمعنی و بیادب، اسرار مملکت را فاش نکنی.
بر میان دار بند به کوشیبر زبان نیز مهر خاموشی
هوش مصنوعی: به هنگامی که در موقعیت دشواری قرار میگیری، باید زبانت را بسته نگهداری و از گفتن چیزی خودداری کنی.
با کسی، کش نمیتوان زد مشتور بکوشد، نمیتوانی کشت
هوش مصنوعی: اگر با کسی نتوانی درگیر شوی یا به او آسیب بزنی، پس نمیتوانی او را از بین ببری یا شکست بدهی.
اندکی خلق خوشترک بایدور فتوحیست مشترک باید
هوش مصنوعی: برای داشتن رابطهای خوب با دیگران، لازم است کمی ادب و خوشرویی به خرج دهیم. اگر دستاوردی هم به دست میآید، باید آن را با دیگران تقسیم کنیم.
خاطر شاه را چو آینه دانهمه نقشی درو معاینه دان
هوش مصنوعی: در ذهن شاه، مانند یک آینه، همه چیز به وضوح قابل مشاهده است و هر چیزی که در آن وجود دارد، به دقت بررسی و تحلیل می‌شود.
آنکه تا بود نقش راست شمردنقش کج پیش او نشاید برد
هوش مصنوعی: کسی که به درستی و حقیقت پایبند است، نمی‌تواند به تحریف و نادرستی اعتنا کند.
گر نباشد بدین صفاتت دستپیش ایزد کمر نشاید بست
هوش مصنوعی: اگر تو این ویژگیها را نداشته باشی، نمیتوانی در برابر خداوند ارادهات را محکم کنی.