غزل شمارهٔ ۵۱۴۶
هوش مصنوعی: این شعر درباره فیض و نعمت‌های الهی و نسبت انسان‌ها با آن‌هاست. شاعر به بیان این نکته می‌پردازد که عالم بالا از بخشش و فیض الهی هیچ چیز به پاکان دریغ نمی‌کند و نعمت‌های معنوی مانند رزق و بخشش‌ها به مهمانانی که دل پاک و آماده دارند، می‌رسد. همچنین اشاره می‌کند که انسان‌ها باید دل خود را صاف کنند تا از زیبایی‌های الهی بهره‌مند شوند و نباید از کمک و احسان دیگران دریغ کنند. در نهایت به وضعیت جامعه‌ای اشاره می‌کند که افراد به دلیل امساک و خودخواهی همدیگر، از نعمت‌ها و محبت‌ها بی‌بهره مانده‌اند. شاعر با بیانی عاطفی و انتقادی، به اهمیت بخشش، پاکی نیت و نیاز به تعامل مثبت در جامعه می‌پردازد.
عالم بالا ندارد فیض از پاکان دریغقطره خود را ندارد از صدف نیسان دریغ
هوش مصنوعی: عالم بالا از وجود پاکان بهرهای نمیبرد و مانند صدف نیسان که از خود مروارید نادری نمیدهد، آنها نیز از سرمایه وجود خود دریغ میورزند.
زر که صرف کیمیا گردد یکی صد می شودخرده جان را چرا کس دارد از جانان دریغ؟
هوش مصنوعی: اگر طلا را در کیمیا صرف کنند، ارزشش به یکصد برابر می‌رسد. پس چرا کسی از جانانش در قبال جان و وجودش کمتوجهی کند و او را دریغ دارد؟
رزق می آید به پای میهمان از خوان غیببی نصیب آن کس که نعمت دارد از مهمان دریغ
هوش مصنوعی: خداوند رزق و روزی را برای مهمان از منبع نامشهود فراهم می‌کند و کسی که نعمت و ثروت دارد، باید آن را با مهمان تقسیم کند و از او دریغ نورزد.
صاف کن دل تا ازان رخسار صافی برخوریتا به چند آیینه داری از مه کنعان دریغ ؟
هوش مصنوعی: دل خود را پاک و صاف کن تا بتوانی زیبایی چهره را ببینی. تا کی باید به چند آینهٔ که نشاندهندهٔ ماه کنعانی است، دل خوش کنی؟
دامن دولت چو هر ساعت به دست دیگری استدست تا از توست از سایل مدار احسان دریغ
هوش مصنوعی: هر زمان که نعمت و سعادت به دست دیگری باشد، باید از محبت و نیکی به دیگران دریغ نکنیم، زیرا پتانیسیل خوبی همچنان در دستان ماست.
آن که از دندان دهانت پر ز گوهر ساختهنیست ممکن تا لب گور از تو دارد نان دریغ
هوش مصنوعی: کسی که دندانهایش پر از جواهرات نیست، بعید است که بتواند حتی در زمان مرگش برای دیگران چیزی باقی بگذارد.
بس که شد امساک صائب عام در دوران ماسنگ می دارند از دیوانگان طفلان دریغ
هوش مصنوعی: صائب به این اشاره دارد که در زمان ما، به قدری افراد از ابراز احساسات و محبت خود کنارهگیری کردهاند که حتی سنگدلها هم از دیوانگی و بیپروایی بچهها دلگیر میشوند. در واقع، جامعه به شدت تحت تأثیر کممحبتی و امساک قرار گرفته که باعث شده دیگران از معصومیت و آزادی عمل افراد کم سن و سال نیز ناراحت شوند.