بخش ۴ - حق الیقین
هوش مصنوعی: در این متن، شاعر به جهانی بدون ستم اشاره می‌کند که در آن علت و غایت اعمال با یکدیگر مرتبط هستند. او توضیح می‌دهد که فعل حق نمی‌تواند بدون دلیل باشد و پاداش‌ها به اعمال وابسته‌اند. همه‌ی موجودات و اعمال یک حقیقت واحد را نمایان می‌سازند و هر یک از آن‌ها از نقاشی یکسان سرچشمه می‌گیرد. عمل و جزا در اینجا مرتبطند و از امر خداوندی ناشی می‌شوند. در نهایت، شاعر به این نکته اشاره می‌کند که هر چه در این دنیا انجام می‌دهیم، عواقب آن به ما بازخواهد گشت و هیچ هویتی نمی‌تواند از حقیقت خود دور شود. انسان‌ها در مسیر دین و حقیقت خود قرار دارند و نباید از اشتباهات منحرف شوند.
در جهانی که خالی از ستم استسبب فعل و غایتش بهم است
هوش مصنوعی: در جهانی که هیچ ظلم و ستمی وجود ندارد، انگیزهها و اهداف بههم مرتبط و هماهنگ هستند.
فعل حق را سبب نمیشایدکه جزا از عمل برون آید
هوش مصنوعی: عمل خداوند به هیچ وجه به خاطر علل و اسبابی که انسان‌ها تصور میکنند، متأثر نمیشود؛ چرا که پاداش و جزای اعمال از خود عمل ناشی میشود.
به حقیقت چو نیک در نگریدهمه خود عین ذات یکدگرید
هوش مصنوعی: اگر با دقت و انصاف به حقیقت نگاه کنیم، خواهیم دید که همه ما در واقع شبیه یکدیگر هستیم و در ذات خود هیچ تفاوتی نداریم.
نقش لوح و عمل، دگر پاداشهر سه یک چیز آمد از نقّاش
هوش مصنوعی: نقش شکلی که بر روی لوح وجود دارد و اعمالی که انجام می‌دهیم، در نهایت همه به یک نتیجه مشابه میرسند. این نتیجه از هنرمندی ناشی میشود که همه چیز را خلق می‌کند.
صورت مبدء و جزای معاددر وسط شد عمل ز کون و فساد
هوش مصنوعی: در اینجا به روند و تعادل میان آفرینش و نابودی اشاره شده است. زندگی و اعمال انسان‌ها در دنیای مادی، باعث شکلگیری و تاثیرگذاری بر نتایج نهایی میشود. به عبارتی، کارهای ما در جهان مادی به عواقب و نتایج معنوی در زندگی پس از مرگ منتهی میشود.
نقش علمی که زادۀ ازل استتا ابد روح صورت عمل است
هوش مصنوعی: نقش علمی که از آغاز وجود دارد و تا همیشه جاری است، روح و جان عمل و کار است.
عمل اینجا همی کنی نامشپس جزای عمل در انجامش
هوش مصنوعی: میگوید: تو در اینجا کارهایی را انجام میدهی و به همین دلیل، نتیجه و پاداش اعمالت در پی آن فرآیند خواهد بود.
هر سه با هم به امر «کن فیکون»آمد از کردگار بی چه و چون
هوش مصنوعی: همه چیز بر اساس اراده خداوند وجود پیدا کرد، بدون هیچ شرط و قید مشخصی.
با خود آوردهای و با خود بازمیبری نقشها به آز و نیاز
هوش مصنوعی: آنچه را که با خود به این دنیا آوردهای، در نهایت با خود میبری؛ این تصویرها و نشانهها، همواره تحت تأثیر آرزوها و نیازها قرار دارند.
هرچه اینجا کنی حقیقت آنپیشت آید «کما تدین تدان»
هوش مصنوعی: هر عملی که در این دنیا انجام دهی، همان نتیجه به تو بازمیگردد.
هیچ هویت از حقیقت خویشبنگردد ز هیأت کم و بیش
هوش مصنوعی: هیچ فردی نمی‌تواند هویت واقعی خود را از چهره و ظاهرش تشخیص دهد، نه کمتر و نه بیشتر.
لیک محبوس مرکز سِجّینبِنَبُرده ره از ضلال مبین
هوش مصنوعی: اما در زندان سِجّین گیر کردهام و از گمراهیها رها نیستم.