بخش ۱۴۳ - تتمه سخن
هوش مصنوعی: در این متن، نویسنده به نقل داستانی از یک شیخ و زندگی او می‌پردازد. شیخ روز خود را با سخن‌گفتن سپری می‌کند و شام را به دور از حوایج معمول به چاشت می‌رساند. او در کنار غذا، داستان‌هایی را تعریف می‌کند و به شکرگزاری می‌پردازد.
در شب، گرگ به بره‌ای که در خواب است حمله می‌کند و شیخ در خواب غفلت می‌کند. این داستان به کنایه به عدم توجه افراد به فسادهایی است که در حیاتشان رخ می‌دهد. نویسنده به انتقاد از افرادی می‌پردازد که خود را صوفی و اندیشمند می‌نامند، اما در حقیقت به کلاهبرداری و فریب کاری مشغولند.
در نهایت، نویسنده خواهان شناخت و تمییز شخصیت‌های واقعی از افراد فریبی است که تنها نام بزرگی را یدک می‌کشند و بر اساس ظواهر قضاوت می‌شود. او آرزوی هشداری به دیگران دارد تا از اینگونه فریب‌خوردگانی که برای خود مقام و منزلتی دست و پا کرده‌اند، آگاه شوند.
به سخن شیخ روز را گذراندبه حیل شام را به چاشت رساند
هوش مصنوعی: با صحبتهای شیخ، روز به پایان رسید و به بهانهای، شب را به هنگام وعده صبحانه رساند.
وان حوایج که نقد گنجینهبود ز آیندگان پیشینه
هوش مصنوعی: حاجتها و نیازهایی که به چشم میخورد، از دیرباز در ذهن نسلهای گذشته وجود داشته و برای آینده نیز اهمیت دارند.
حاضر آورد یک دو کاسه طعامداشت محسوب در وظیفه شام
هوش مصنوعی: کسی که برای مهمانی آمده، دو کاسه غذا آورده بود که وجود آن در وظایف شام به حساب میآمد.
چون شد آن آش و ماش و خورده روانبرگرفتند کاسه ها ز میان
هوش مصنوعی: زمانی که آن غذا و خوراک آماده شد، مردم کاسههای خود را از وسط برداشتند و شروع به خوردن کردند.
نقل های ذخیره پیش کشیدنقل می گفت و نقلکی می چید
هوش مصنوعی: چندین نقل و داستان با خود آورد و شروع به گفتن آنها کرد و به آرامی آنها را بیان میکرد.
چون ز شب درگذشت یک دو سه پاسگفت بر نقل و نقل شکر و سپاس
هوش مصنوعی: وقتی شب به پایان میرسد و روز شروع می‌شود، پس از چند لحظه، به شکرگزاری و ستایش پرداخته می‌شود.
جانب خوابگه قدم برداشتبره و گرگ را به هم گذاشت
هوش مصنوعی: در اینجا بیان می‌شود که یک بره و یک گرگ در کنار هم قرار میگیرند و میتوان گفت که بره که معمولاً ضعيف و آسیبپذیر است، پا به میدان میگذارد و جرأت نزدیک شدن به گرگ را پیدا می‌کند. این وضعیت نمادین میتواند به تضاد و تعارض میان ضعف و قدرت اشاره کند.
گرگ بی حد گرسنه بره زبونچون بماند سلامت از وی چون
هوش مصنوعی: اگر گرگ، که بسیار گرسنه است، بره‌ای ضعیف و ناتوان را ببیند، چگونه میتواند بره از چنگال او در امان بماند؟
شیخ در خواب و مفسدک بیدارشیخ بیکار و مفسدک در کار
هوش مصنوعی: در اینجا به تضاد بین حال شیخ و مفسد اشاره شده است. شیخ در خواب و غفلت است، در حالی که مفسد در حال انجام کارهای خود و فعال است. به نوعی بیانگر بیتوجهی و سستی در مقابل فعالیتهای منفی است.
ساخت اندر پناه لنگر شیخکار خود را که خاک بر سر شیخ
هوش مصنوعی: در اینجا به تصویرسازی از وضعیتی پرداخته شده که شخصی در تلاش است تا در سایه حمایت یک فرد معتبر یا بزرگ، کاری انجام دهد. با این حال، به نظر میرسد که آن فرد بزرگ، بر خلاف انتظار، در وضعیت نامطلوبی قرار دارد و یا شایستهی آن حمایت نیست. به نوعی نشاندهندهی ناامیدی یا بیاعتباری آن شیخ است.
گر زنی طعن این بر آن غرزنبر تو خواند که ان بعض الظن
هوش مصنوعی: اگر به کسی اتهام بزرگی بزنید، ممکن است دیگران نیز نسبت به شما قضاوت کنند و دیدگاه منفی پیدا کنند.
بعض ظن گفت حق نه کل آخرصدق بعضی ظنون بود ظاهر
هوش مصنوعی: برخی از گمانها را حق نمیداند و میگوید که تمام حقیقت نیست. آخر، برخی از گمانها تنها در ظاهر هستند و لزوماً درست نیستند.
این نه صوفیگری و آزادیستبلکه کیدیگری و قوادیست
هوش مصنوعی: این به معنای این است که این موضوع نه به معنای تصوف و آزادی واقعی است، بلکه بیشتر به نوعی فریب و نیرنگ و وابستگی به دیگران اشاره دارد.
شیخ و صوفی که گفتمش صد بارمی کنم زان گناه استغفار
هوش مصنوعی: شیخ و عارف را گفتم که من برای آن گناه بارها از خدا طلب بخشش میکنم.
آن فرومایه را چه استحقاقکین اسامی بر او کنند اطلاق
هوش مصنوعی: این شخص بیمقدار چه حقی دارد که بر او این نامها نهاده شود؟
لقب و اسم پادشایی چندحیف باشد بر این دغایی چند
هوش مصنوعی: لقب و نام پادشاهی، خدشهای به این بزم و شادیهای موجود نمیزند.
بلکه زان کس کش اینچنین کار استحرف را ننگ و لفظ را عار است
هوش مصنوعی: این کار از شخصی است که به خاطر او، گفتن این حرفها ننگین و شرمآور به نظر میرسد.
کاش او را نمونه ای بودیکه من آن را به خلق بنمودی
هوش مصنوعی: ای کاش او یک نمونه و مثال بود تا بتوانم او را به مردم نشان دهم و به آنها معرفی کنم.
تا به تمثیل شرح سیرت ویکردمی همچو آن عرب در ری
هوش مصنوعی: من میخواستم به تصویر کشیدن ویژگیهای او بپردازم، مانند آن عرب که داستانهایش را در رَی روایت می‌کند.