بخش ۳۷ - حکایت گریختن قطران شاعر از بسیاری عطای ممدوح خود فضلون
هوش مصنوعی: در این متن، شاعر به توصیف ویژگی‌های شخصیتی و فضائل فردی به نام "فضلون" می‌پردازد. او با اشاره به ذکاوت و هنر سحرآمیز فضلون، می‌گوید که او دلسوز و سخاوتمند است و با ابیاتی آن را ستایش می‌کند. اما به تدریج، شاعر متوجه می‌شود که فضلون به دلیل ناتوانی یا خستگی از بخشش‌های مداوم دیگر نمی‌تواند این عمل را ادامه دهد و از حریم فضل و سخاوت دور می‌شود. نقصان در توانایی او در بخشش به وضوح ملموس است و در نهایت او به تنگی معاش و عدم تحمل این وضعیت دچار می‌شود.
بود قطران نکته دانی سحرسازقطره ای از کلک او دریای راز
هوش مصنوعی: در اینجا به این اشاره می‌شود که یک قطره از هنر و توانایی یک هنرمند میتواند تمام عمق و رازهای جهان را در خود داشته باشد. یعنی حتی کوچکترین اثر یا نکتهای از یک هنرمند میتواند تجلیگر دانایی و زیباییهای بزرگ باشد.
بهر دریا بخشش فضلون لقبگفت مدحی سر به سر فضل و ادب
هوش مصنوعی: برای دریا، بخشش و فضل به عنوان ویژگیهایی شناخته می‌شود و شعر به ستایش فضیلتها و ادب می‌پردازد. در اینجا بر اهمیت این صفات تأکید شده و به نوعی در مدح آنها صحبت شده است.
طبع فضلون چون بر آن اقبال کرددامنش از مال مالامال کرد
هوش مصنوعی: زمانی که طبیعت کسی به خوبی و خوشبختی روی آورد، او را به ثروت فراوان میرساند و زندگیاش را پر از نعمت می‌کند.
روز دیگر مدحت او را بخواندضعف اول سیم و زر بر وی فشاند
هوش مصنوعی: در روز دیگری او را ستایش کرد و در این میان، کماهمیتی طلا و نقره بر روی او تأثیر گذاشت.
همچنین روز دگر این کار کردروزها این کار را تکرار کرد
هوش مصنوعی: در روزهای دیگر نیز، او همچنان این کار را انجام داد و این کار را روزها تکرار کرد.
شد ز بس تضعیف چندان آن صلهکه به تنگ آمد ازانش حوصله
هوش مصنوعی: به خاطر آسیبهای زیاد، آن رابطه یا ارتباط به حدی ضعیف شد که دیگر تحمل آن برای شخص دشوار گردید.
چون درآمد شب چو برق از جای جستوز حریم فضل فضلون بار بست
هوش مصنوعی: وقتی شب فرا رسید، مثل برق ناگهان ظاهر شد و از دامان فضل فضیلت باران رحمت فرود آورد.
بامدادانش طلب کرد و نیافتگفت مسکین روی ازین دولت بتافت
هوش مصنوعی: صبحی که به دنبال او رفت و نیافت، با حسرت گفت: بیچاره، این نعمت را رها کرده است.
بودیم تا دست بر بذل درمبا ویم این بود دستور کرم
هوش مصنوعی: ما در کنار هم بودیم تا با سخاوت و مهربانی، دست از بخشیدن برداریم. این نشاندهندهی روش و رفتار کریمانه است.
لیکن او را تاب این بخشش نبوددر سفر زین آستان کوشش نمود
هوش مصنوعی: اما او توانایی این نوع بخشش را نداشت و در این سفر از درگاه حق تلاش کرد.