شمارهٔ ۵۵ - پیام شاعر
هوش مصنوعی: این شعر بیانگر انتقادات شاعر به تظاهر به خردمندی و دانش در میان مردم است. او به این نکته اشاره دارد که بسیاری از افراد بدون داشتن علم و دانش، در مورد مسائل سخن می‌گویند و خود را صاحب نظر می‌پندارند. شاعر از طبع بلند خود و از ارزش‌های واقعی خرد و دانش سخن می‌گوید و افرادی را که فاقد این ارزش‌ها هستند، مورد تمسخر قرار می‌دهد. او از بی‌خبری افراد و درک نادرست آن‌ها از مفاهیم استفاده می‌کند و تأکید می‌کند که سخن‌سرایی بدون دانش و درک عمیق ارزشی ندارد. در پایان، شاعر خواستار شناخت صحیح خویش و دیگران در عرصه‌های علمی و هنری است و بر اهمیت آموزش و پرورش تأکید می‌کند.
طبع بلند مرا کیست که فرمان بردز من پیامی بدان مردک کشخان برد
هوش مصنوعی: کسی نیست که از من فرمانبرداری کند و پیامی به آن مرد جوان برساند. طبع و روحیهام بسیار بلند و بزرگ است.
گوید یکچند باز جانب یزدان‌شناسبترس اگر داوریت کس بر یزدان برد
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که باید مدتی دوباره به خداوند توجه کنیم و بترسیم از اینکه اگر کسی در روز قیامت ما را در محضر خدا مورد قضاوت قرار دهد.
توئی که از دیرگاه رای خطاکار توآب نکوکاری از روی نیاکان برد
هوش مصنوعی: تو، که مدتهاست به خاطر اشتباهاتت، ارزش بسیار زیاد و خوبی که از نیاکانت به تو رسیده را از دست دادهای.
نام سخن بردنت بالله ماند بدانکمردک شلغم‌فروش مشک به دکان برد
هوش مصنوعی: اگر به تو بگویم که نام سخن از تو بر زبانها افتاده، باور کن که این فقط یک شایعه است، چون یک آدم ناشی مانند شلغم‌فروش مشکی را به مغازهاش میبرد.
گرتو و چون تو زنند لاف خرد بعد از اینکوت کش از هر کنار خرد به دامان برد
هوش مصنوعی: اگر تو و امثال تو (که به خود میبالید) به خاطر خرد و داناییتان فخر میفروشید، پس بعد از این به سادگی از هر سو به دامان من مراجعه کنید.
آنکه نداند ز جهل بوجهل از مصطفیگمرهم ار زانکه او ره سوی قرآن برد
هوش مصنوعی: کسی که از جهل خود آگاه نیست و نمیداند در چه خطری قرار دارد، حتی اگر به راه پیامبر اسلام و قرآن برود، باز هم به بیراهه میرود.
آن کو بن‌سعد را بیش ز سلمان شمردکافرم ار او به خویش نام مسلمان برد
هوش مصنوعی: هر کسی که بن‌سعد را بیشتر از سلمان مورد توجه قرار دهد، من او را کافر میدانم حتی اگر خودش را مسلمان قلمداد کند.
آنکه نداند شناخت قیمت خرد از بزرگچون به بر نام خویش نام بزرگان برد
هوش مصنوعی: آن که نتواند اصل ارزش خرد را از بزرگ تشخیص دهد، مانند کسی است که فقط با ذکر نام بزرگان میخواهد خود را بزرگ جلوه دهد.
آنکه ز بی‌دانشی نظم نداند ز نثربهر چه نزدیک خلق عیب سخندان برد
هوش مصنوعی: کسی که به خاطر نداشتن علم و دانش نمیتواند شعر بگوید، پس چرا باید از نثر استفاده کند؟ او به همین خاطر، به اشتباه عیبهای دیگران را به زبان میآورد.
طیره شوی زانکه من مدح نگویم تراهدیهٔ ایزد کسی در بر شیطان برد؟
هوش مصنوعی: از آنجا که من تو را ستایش نمیکنم، آیا ممکن است تو به خاطر این موضوع از من ناراحت شوی؟ آیا کسی را که هدیهای از سوی خدا دارد، میتوان به شیطان نزدیک کرد؟
ز ابلهی گفته‌ای شعر نگوید بهاروین سخنان را بدو فلان و بهمان برد
هوش مصنوعی: به خاطر نادانی، گفتید که بهار نمیتواند شعر بگوید و این حرفها را به کس و ناکس منتقل کردید.
به که ز بهر سخن برنگشاید زبانگر نتواند که مرد سخن به پایان برد
هوش مصنوعی: بهتر است که کسی زبانش را برای گفتوگو باز نکند اگر نتواند حرفش را به خوبی تمام کند.
من ز دگر شاعران شعرگروگان برماگر ز سرگین، عبیربوی گروگان برد
هوش مصنوعی: من به خاطر دیگر شاعران، اشعاری را که شایستهاند مینویسم، اگرچه از ظاهری نامناسب و بویی ناخوشایند برخوردارند.
آنکه تو گویی سخن گوید بر نام منکیست که کس نام او در بر اقران برد
هوش مصنوعی: کسی که تو از او سخن میگویی، در واقع کیست؟ که هیچکس نام او را در میان دیگران نمیبرد.
کس را تعلیم شعر چون دهد آن کو ز جهلهنوز باید پدرش سوی دبستان برد
هوش مصنوعی: هیچکس را نمیتوان به شعر آموزش داد، مگر آن که اول از جهل رهایی یابد و پدرش او را به مدرسه بفرستد.
نه هرکه گوید سخن نامش سخندان شودنه هرکه شد سوی بحر گوهر غلطان برد
هوش مصنوعی: هر کس که سخن می‌گوید، لزوماً فرزانه و صاحب نظر نیست و هر کسی هم که به سمت دریا میرود، به معنای این نیست که به دنبال گوهر و ارزشمند است.
هنوز در ملک شعر نامده قحط الرجالکه خنثیئی روز جنگ رایت سلطان برد
هوش مصنوعی: در سرزمین ادب و شعر، کمبود شاعران احساس نمیشود، زیرا حتی در روزهای پرتنش، افرادی غیرمتعارف نیز حاضرند که پرچم حاکمیت را به دوش بکشند.
خود غلط است اینکه او شعر فرستد مراخود غلطست اینکه کس قطره به عمان برد
هوش مصنوعی: این حرف اشتباه است که او شعری برای من بفرستد. همچنین اشتباه است که کسی بخواهد قطرهای آب را به عمان ببرد.
خود چه کسنداین گروه وین‌سخنانشان که‌مرددر بر اهل سخن نامی از ایشان برد
هوش مصنوعی: این گروه چه کسانی هستند و سخنانشان چیست که مردی در جمع اهل سخن، نامی از آن‌ها نمیآورد؟
کیست کز اینان مرا شعر فرستد به وامکیست که شمع و چراغ زی مه تابان برد
هوش مصنوعی: کیست که از میان این افراد برای من شعری ارسال کند؟ و کیست که شمع و چراغی از زیبایی ماه تابان به همراه داشته باشد؟
خرمن دانش مراست و آن دگران خوشه‌چینخوشه به خرمن کسی به تحفه نتوان برد
هوش مصنوعی: دانش من مانند خرمنی بزرگ است و دیگران که خوشهچین هستند، نمیتوانند چیزی از این خرمن به عنوان هدیه برای کسی ببرند.
ذره بر آفتاب مردم جاهل نهدقطره سوی ژرف بحر کودک نادان برد
هوش مصنوعی: ذرهای از نور خورشید را برای افراد نادان میگذارد، مانند اینکه یک قطره به عمق دریا بچهای نادان را میبرد.
طبع من از شاعران شعر کند عاریتلعل کس ار عاریت سوی بدخشان برد
هوش مصنوعی: خوی من به شاعران این امکان را می‌دهد که از زبانم شعر بگیرند، ولی اگر کسی بخواهد این شعر را به بدخشان ببرد، چیزی از من کم نخواهد شد.
فضل من از این گروه روشن گردد به خلقتیره بود گرنه تیغ محنت سوهان برد
هوش مصنوعی: خوشی و نعمتم از میان این مردم مشخص میشود، زیرا اگر زندگی آسان و بیدغدغه بود، کسی توجهی به سختیهایی که تحمل کردهام نمیکرد.
کس نبرد فضل من زین سخنان گزافدیو به افسون کجا ملک سلیمان برد
هوش مصنوعی: هیچکس نمیتواند فضل و بزرگی من را از این حرفهای بیمورد و عوام فریبی که دیوان و جادوگران می‌گویند، برباید. کجا کسی توانسته مانند سلیمان بر این دنیا سلطنت کند؟
پس از صبوری کنون منم که از طبع منقاعدهٔ نظم و نثر روان حسان برد
هوش مصنوعی: پس از صبر و شکیبایی، حالا من به گونهای از طبیعیتم توانستهام شیوهی زیبا و دلنشینی در نظم و نثر ایجاد کنم.
بخرد سالی مراست ترانه‌های بدیعکه سالخورد اندرو دست به دندان برد
هوش مصنوعی: سالی که به آن میگذرد، از نظرم سالی است که در آن آهنگهای نو و تازهای به وجود آمده است، در حالی که افراد سالخورده نیز تحت تأثیر آن قرار گرفته و در تلاشند تا به یادگیری و پذیرش این تغییرات بپردازند.
بیخردی کان سخن گفت، بباید کنوندعوی خود را به خلق حجهٔ و برهان برد
هوش مصنوعی: هر کسی که بیفکر و نادان صحبت کند، باید حالا ادعای خود را به جمع مردم با دلیل و برهان ثابت کند.
ورنه چنانش کنم خستهٔ پیکان هجوکه تا ابد بهر خویش دارو و درمان برد
هوش مصنوعی: اگر بخواهم او را به اندازهای خسته و ناتوان کنم که همیشه نیاز به دارو و درمان برای خود داشته باشد.
یک ره از دامنش دست نگیرم فرازگرچه ز حشمت بساط برنهم ایوان برد
هوش مصنوعی: اگرچه از موقعیت و عظمت او فاصله بگیرم، اما هرگز نمیتوانم از دامن محبتش جدا شوم.
ناوک هجو من است بیلک خفتان گذارخصم چه سود ار به تن محنت خفتان برد
هوش مصنوعی: در این بیت شاعر به این موضوع اشاره دارد که انتقادها و هجوهای که به او میشود، مانند تیر رنجی است که به او میزنند. او از خصم (دشمن) میپرسد چه فایدهای دارد اگر او تن به زحمت و سختی بدهد و همچنان در مقابل هجمهها و انتقادات بایستد. به طور کلی، مفهوم این بیت به مقاومت در برابر دشمنیها و تلاش برای نادیده گرفتن زخمها و دشواریها مربوط میشود.
نشان دهم روز هجو او را روئی که اونیم‌شب از طوس رخت سوی صفاهان برد
هوش مصنوعی: میخواهم روزی را نشان دهم که او از نیمهشب در طوس به سوی اصفهان حرکت کرد و چهرهاش را توصیف کنم.
داوری ما و او باز دهد گر کسیقصه ما را سوی میر خراسان برد
هوش مصنوعی: اگر کسی داستان ما را به میرحسین خراسان ببرد، قضاوت ما و او دوباره روشن خواهد شد.
دامن اگر برزند رای فروزان اواختر تابان چرخ سر به گریبان برد
هوش مصنوعی: اگر ستارههای درخشان آسمان به هم بزنند، چهرهای از بزرگی و شکوه پدیدار خواهد شد.
نیزه بروید چو موی بر تن شیر دژمیکره گر خشم او ره به نیستان برد
هوش مصنوعی: وقتی نیزه همچون موی بر تن شیر خشمگین رشد کند، اگر او خشمگین شود، میتواند به نیستانی راه پیدا کند.
تاکه جهانست باد شاد و خوش اندر جهانتاکه جهانش ز جان طاعت و فرمان برد
هوش مصنوعی: تا زمانی که این دنیا وجود دارد، بادی شاد و خوش در آن خواهد بود، به شرطی که انسانها از جان و دل به اطاعت و پیروی از دستورات الهی بپردازند.
گفتم از آنسان که گفت شمع سپاهان جمال« کیست که پیغام من به شهر شروان برد»
هوش مصنوعی: گفتم مانند شمع بدرخشید که چه کسی میتواند پیام من را به شهر شروان برساند؟