شمارهٔ ۱۱۷ - در واقعهٔ بمباران آستانهٔ حضرت رضا (ع)
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف فاجعه‌ای می‌پردازد که بر مردم عاشق و پیروان اهل بیت (علیهم‌السلام) تحمیل شده است. شاعر از غم و اندوه خود نسبت به مصیبت‌های وارده بر خاندان پیامبر و مظلومیت فرزندان علی (ع) سخن می‌گوید. او از عبرت‌های تاریخی و بی‌عدالتی‌هایی صحبت می‌کند که به دست دشمنان دین و فرهنگ اسلامی اتفاق افتاده و اشاره می‌کند که ظلم و ستمی که به زنان و مردان بی‌گناه روا داشته شده، سوگواری و ناله‌های مادران و همسران را به همراه دارد.
شاعر این جنایات را به طور مستقیم به بی‌توجهی و خیانت رهبران و والیان نسبت می‌دهد که به جای حمایت از مردم، خود را در خواب غفلت زده‌اند. او به انسان‌ها یادآوری می‌کند که برای جلوگیری از فساد و آسیب، باید در برابر ظلم و برتری‌جویی قیام کنند و به یاد آنچه بر سر اهل بیت آمده، بر درد و رنج بی‌گناهان اشک بریزند.
در نهایت، شعر ندا می‌دهد که بر این مصائب باید بگرییم و از خواب غفلت بیدار شویم تا حافظ ارزش‌ها و سرزمین‌مان باشیم. شاعر به پیگیری حقیقت و دفاع از مظلومان اشاره می‌کند و از مردم می‌خواهد که در برابر ظلم سکوت نکنند.
بوی خون ای باد از طوس سوی یثرب بربا نبی برگو از تربت خونین پسر
هوش مصنوعی: ای باد، بوی خون را از طوس به یثرب برسان و به پیامبر بگو از قبر خونین پسرش خبر بده.
عرضه کن بر وی، کز حالت فرزند غریبوان مصیبت‌ها، آیا بودت هیچ خبر؟
هوش مصنوعی: به او بگو که آیا از حال فرزند یتیم و از آن مصیبت‌ها خبری داری؟
هیچ دانی که چه بودست غریبان را حالیا چه رفته است غریب الغربا را بر سر
هوش مصنوعی: آیا میدانی که حال و روز غریبان چگونه است یا چه بر سر غریبترین آنها آمده است؟
چه گذشته است ز بدخواه، بر آن پور غریبچه رسیده است ز بیداد، بر آن نور بصر
هوش مصنوعی: چه مصیبت‌ها و سختیهایی بر فرزند بیپناه رفته و چه ظلمهایی بر آن روشنایی چشم (یا بهترین فرد) آمده است.
چه رسیده است از این دیو نژادان شریربر حریم حرم پادشه جن و بشر
هوش مصنوعی: چه بلایی بر سر حریم مقدس پادشاه جن و انسان از سوی این دیوان شرور آمده است!
ستمی کردند اینان به جگرگوشهٔ توکه ز شرحش چکد از دیده مرا خون جگر
هوش مصنوعی: این افراد به فرزند عزیز تو آسیب رساندند، به طوری که از شدت غم و اندوه، چشمان من همچون خون جگر اشک میریزد.
این قدر هست که سوی تو از این تربت پاکخاک خون آلود آرد پس از این، باد سحر
هوش مصنوعی: باد صبحگاهی، خاک خونین و پاکی را از سرزمین تو به سمت تو میآورد.
فلک آن مایه ستم کرد که در نیرو داشتای دریغا! ز جفای فلک استمگر
هوش مصنوعی: آسمان از روی ستم به ما آسیب رساند و این موضوع تأسفبار است. آیا جز از ناحیه بیعدالتی آسمان جفا دیدهایم؟
ای عجب! با پسران نبی و آل علیآسمان کینهٔ دیرین را بگرفت از سر
هوش مصنوعی: عجب است! که با وجود فرزندان پیامبر و خانواده علی، آسمان کینههای قدیمی را کنار گذاشته است.
ای عجب! آل علی را کشد و از پس مرگمدفنش را کند از توپ عدو، زیر و زبر
هوش مصنوعی: عجب است که دشمنان آل علی (علیهالسلام) به رغم اینکه آن بزرگواران را کشتهاند، همچنان به جسد آنها رحم نکرده و آرامگاهشان را به توپ میبندند و ویران میکنند.
نک بیایید و ببینید که در کاخ رضاتوپ ویرانگر روس است که افکنده شرر
هوش مصنوعی: بیا و ببین که در کاخ رضا، توپ ویرانگری از روسیه قرار دارد که شعلههای آتش را پراکنده ساخته است.
بنگرید ایدون کاین بقعه و این پاک حریمقتلگاهی است که خون موج زند سرتاسر
هوش مصنوعی: به این مکان نیکو بنگرید، اینجا جایگاهی مقدس است که در آن خون عشق به شدت جریان دارد و همه جا را فرا گرفته است.
ای نصارا تو چه گویی کس اگر آید بازبه کلیسا و کله باز نگیرد از سر
هوش مصنوعی: ای مسیحیان، چه میگویی اگر کسی دوباره وارد کلیسا شود و کلاه از سر برندارد؟
پس بیا لختی و بیداد عدو را بشنوپس بیا باز و زیارتگه ما را بنگر
هوش مصنوعی: پس لحظهای توقف کن و صدای ظلم دشمن را بشنو، سپس دوباره بیایید و نگاه کن به مکان دیدار ما.
بنگر باز که این خیره تمدن خواهانکرده آن کار که وحشی ننماید باور!
هوش مصنوعی: به دقت نگاه کن که این تمدن پیشرفته، چه کارهایی را انجام داده که حتی انسانهای وحشی هم نمیتوانند تصور کنند.
هشتصد مرد و زن از بومی و زوار و غریبداده جان از یورش لشکر روس کافر
هوش مصنوعی: هشتصد مرد و زن، چه از بومیها و چه از زوار و غریبهها، جان خود را در نتیجه حمله لشکر کافر روس از دست دادند.
نه مر ایشان را بوده است به سر شور نبردنه مر ایشان را بودست به کف تیر و تبر
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که هیچ یک از آنها درگیر جنگ و نبردی نبودهاند و همچنین به آنها هیچ سلاحی مثل تیر و تبر داده نشده است.
همه واماندهٔ کید فلک افسون‌سازهمه سیلی خور جور فلک افسونگر
هوش مصنوعی: همه افراد تحت تأثیر جفای روزگار و حوادث ناگوار قرار گرفتهاند و همگان از ظلم زمانه آسیب دیدهاند.
همه از بیم، پناهنده به دربار رضاهمه از دشمن، نالنده به پیش داور
هوش مصنوعی: همه به خاطر ترس، به دربار رضا پناه آوردهاند و همه به خاطر دشمنی، پیش داور شکایت میکنند.
بر چنین طایفهٔ بی گنه از چار طرفتیر باریدند آن طایفهٔ کین گستر
هوش مصنوعی: افراد بی‌گناه از هر سو مورد حمله و تیراندازی قرار گرفتند، توسط کسانی که به ترویج نفرت و کینهتوزی میپرداختند.
یک‌طرف مردان جان داده همه بی‌تقصیریک طرف نسوان افتاده همه بی‌معجر
هوش مصنوعی: در یک سو، مردانی قرار دارند که جان خود را فدای چیزی کردهاند و در این میان بی‌گناه هستند. در سوی دیگر، زنان بیپناه و بیپوشش افتادهاند، که نشاندهنده وضعیت ناگواری است که برای آنها پیش آمده است.
یک جماعت را قزاق فشرده است گلویک‌جماعت را سرباز شکسته است کمر
هوش مصنوعی: یک عده از مردم تحت فشار قزاقها در وضعیت دشواری قرار دارند و عدهای دیگر به خاطر فشار سربازان در حال آسیب دیدن و از پا درآمدن هستند.
جسد کشته فتاده است به بالای جسدپیکر خسته فتاده است به روی پیکر
هوش مصنوعی: یک جسد بر روی زمین افتاده و بالای آن جسد دیگری که از شدت خستگی به زمین افتاده، قرار دارد.
تیر باریده بر ایشان ز دو سو چون بارانتوپ غریده بر ایشان ز دو سو چون تندر
هوش مصنوعی: تیرها از دو سو به سوی آنها پرتاب شدهاند، مانند باران. توپها نیز از دو سمت به سمت آنها شلیک شدهاند، مانند صدای رعد و برق.
مادران بینی در ناله ز سوگ فرزندپسران بینی در گریه ز مرگ مادر
هوش مصنوعی: مادران را در نالهها و گریههایشان به خاطر از دست دادن فرزند مشاهده میکنی، و پسران را در حال گریان به خاطر مرگ مادرشان میبینی.
شوهران بینی جویان پی گم گشته عیالبانوان بینی پویان، پی نعش شوهر
هوش مصنوعی: این جمله به تصویر کشیدن وضعیتی می‌پردازد که مردان در جستجوی همسران خود هستند و در عین حال، زنانی که همسرانشان را گم کردهاند به دنبال آنها میگردند. این تضاد نشاندهندهی نگرانی و دقت در ارتباطات و روابط میان زن و شوهر است و به نوعی ابراز دغدغه در پیوندهای زناشویی را به تصویر میکشد.
ای عجب! روس همی گوید: چون فتنه گراناندر آن بارگه پاک نمودند مقر
هوش مصنوعی: عجب است! روسها میگویند، وقتی که فتنهگران در آن مکان مقدس، کارهای ناپسند و نادرست انجام دادند، اینجا هم مقرر کردند.
والی ملک هم از کیفرشان عجز نمودزان سبب دادم من فتنه گران را کیفر!
هوش مصنوعی: والی کشور نتوانست به خاطر عذاب و کیفر آنها کاری بکند، به همین خاطر من فساد کنندگان را مجازات کردم!
ما همی گوییم این فتنه و این فتنه گرانخود نه از فتنه گری‌های شما بود مگر
هوش مصنوعی: ما میگوییم این آشوب و افرادی که آن را به راه انداختهاند، هیچکدام به خاطر کارهای خودتان نیست، بلکه به خاطر رفتارهای شماست.
زر فشاندید از اول به سران اشرارتا که این فتنه به پا کرده شد از نیروی زر
هوش مصنوعی: شما از ابتدا با ثروت و قدرت خود به میدان آمدید و به افراد شر و بداندیش کمک کردید، تا اینکه این آشوب و بحران به وجود آمد.
هم از این روی در این حمله و کشتار بزرگفتنه‌سازان را اصلا نرسید ایچ ضرر
هوش مصنوعی: در این حمله و کشتار بزرگ، فتنهسازان هیچ گونه ضرری متحمل نشدند.
همه را راه گشادید ولی از این سویبی کسان را بگرفتند همه گرد اندر
هوش مصنوعی: همه را به مسیرهای وسیع و راحت هدایت کردند، اما از سمت دیگر کسانی که بیکس و تنها بودند، محاصره شدند و گرفتار شدند.
ور همی گویید از این همه ما بی‌خبریمکاخ و مسجد را ویران ز چه کردید دگر
هوش مصنوعی: اگر میگویید ما از این همه چیز بیخبریم، پس چرا کاخها و مساجد را ویران کردید و از چه دلیلی این کار را کردهاید؟
مفسد ار فتنه کند، کاخ رضا را چه گناهمار اگر حیله کند، باغ جنان را چه خطر
هوش مصنوعی: اگر مفسدی فتنهای به راه بیندازد، به کاخ رضا چه ضرری میزند؟ و اگر مار حقهای بزند، به باغ جنان چه خطری میتواند وارد کند؟
مسجد و کاخ اگر بوده مقام اشرارز چه گنبد را کردید خراب و ابتر
هوش مصنوعی: اگر مسجد و کاخی برای جمعیت بد وجود دارد، پس چرا گنبد را ویران کردید و ناتمام گذاشتید؟
بقعه و کاخ رضا را ز چه غارت کردیدای همه راهزن و بدکنش و غارتگر
هوش مصنوعی: چرا ای راهزنان و کسانی که به بدی معروفید، حرم و کاخ رضا را غارت کردید؟
ای مسلمانان زین واقعه خون گریه کنیدکه نمودست رضا کسوت خونین در بر
هوش مصنوعی: ای مسلمانان، به خاطر این حادثه، اشک بریزید و به سوگ بنشینید که لباس خونین حسین نشاندهنده این واقعهاند.
ای زنان چادر نیلی به سر اندر بکشیدزانکه زهرا را نیلی است به سر بر چادر
هوش مصنوعی: ای زنان، چادرهای نیلی بر سر بگذارید، چون بر سر حضرت زهرا چادری نیلی است.
از وهابی شد اگر کاخ حسینی ویرانشد ز قزاق عدو کاخ رضا ویران‌تر
هوش مصنوعی: اگر بنای حسینی به دست وهابیها ویران شد، کاخ رضا هم از سوی قزاقها بیشتر ویران شده است.
نه همانا نبد این کاخ همان کاخ رضاخانهٔ دین نبی بود که شد زیر و زبر
هوش مصنوعی: این کاخ که در حال حاضر وجود ندارد، در واقع محل زندگی رضا بود و زمانی مکانی مقدس برای دین پیامبر به شمار میآمد، اما حالا وضعیتش به کلی تغییر کرده و ویران شده است.
نه به گنبد خورد این آتش توپ بیدادبلکه بر قلب علی خورد و دل پیغمبر
هوش مصنوعی: این آتش بیرحمی به گنبد و نمادهای ظاهری آسیب نرسانده، بلکه بر دل حضرت علی و پیامبر تأثیر گذاشته و آنها را متاثر کرده است.
ما اگر خانه خرابیم ز کس‌مان گله نیستکاین خرابی همه از ماست در انجام نظر
هوش مصنوعی: ما اگر در شرایط بد و نابسامانی قرار داریم، از کسی ناراحتی و شکایت نداریم؛ زیرا این خرابکاری و آشفتگی تماماً به خاطر خود ماست.
صاحب خانه اگر باز نبندد در خویشگله‌ای نیست اگر دزد درآید از در
هوش مصنوعی: اگر صاحب خانه در را ببندد، مشکلی نیست اگر دزد به داخل بیاید.
چه گریز است ز ماهیت طبع بشریکه بدو گوییم از مال کسان بهره مبر
هوش مصنوعی: انسان به طور طبیعی تمایل دارد از دارایی دیگران بهرهبرداری کند، اما این رفتار مشکلساز است و باید از آن دوری کند.
صعوه را گوییم از صید ملخ دست بدارباشه را گوییم از خون چکاوک بگذر
هوش مصنوعی: بگذار تا پرنده کوچک از شکار ملخ دست بکشد و در مورد کمبودها و مشکلات زندگی، از خون چکاوک غفلت کن.
تو هم ای شاهین، کبکان را زین بیش مگیرتو هم ای شیر، غزالان را زین بیش مدر
هوش مصنوعی: ای شاهین، دیگر بیشتر از این کبکان را شکار نکن؛ و ای شیر، چهره غزالان را نیز بیش از این نخشکان.
گر چنین گوییم ای خواجه همانا که خطاستزانکه طبع حیوانی را این است گهر
هوش مصنوعی: اگر چنین بگوییم ای آقا، این به حقیقت نادرست است، چون طبیعت انسانی به گونهای است که میتواند از درون خود این گوهر (اخلاق و ویژگیهای بزرگ) را داشته باشد.
گر ضعیفان را بر خویش حراست نبودبر در و برزنشان خیل قوی راست گذر
هوش مصنوعی: اگر ضعیفها از خود محافظت نکنند، در کوچه و خیابان، گروهی از قویها در حال عبور خواهند بود.
ای مسلمانان تا چند به وهم و به خیالای مسلمانان تا چند به بوک و به مگر
هوش مصنوعی: ای مسلمانان، تا کی به خیال و توهمات خود ادامه میدهید و از واقعیت دور هستید؟
هرکه او از خود و از خانه حفاظت نکندنبود حافظ او نیز، خدای اکبر
هوش مصنوعی: هر کسی که از خود و خانوادهاش محافظت نکند، در واقع حافظی نخواهد داشت و این نشان می‌دهد که باید به خود و نزدیکانمان اهمیت بدهیم.
نیست انسان را جز آنچه در او سعی نموداین‌چنین گفت پیمبر به همایون دفتر
هوش مصنوعی: انسان فقط به اندازهای که تلاش کند و کوشش نماید، چیزی در وجودش شکل میگیرد. این جمله به این معناست که هر فرد باید برای به دست آوردن چیزی، تلاش کند و بدون زحمت، چیزی حاصل نخواهد شد.
پس تو چون رنج نبردی ز که می خواهی گنجپس توچون سنگ نکندی ز که می‌خواهی زر
هوش مصنوعی: اگر تو زحمت نکشیدهای، نخواهی توانست به خواستهات برسی. باید بدانیم که دستیابی به طلا و گنج، نیازمند تلاش و کوشش است.
مردم پاک دل هند به ما درنگرندگر ز تهران کند این چامه به کلکته گذر
هوش مصنوعی: مردم با دل و احساس هند به ما نگاه میکنند، اگر این شعر از تهران به کلکته منتقل شود.
بر آن سید بیدار دل دانشمندبر آن سید والاگهر دانشور
هوش مصنوعی: در مورد آن فرد روشنفکر و با دل آگاه که دارای دانش و مقام بلند است صحبت می‌کند.
برآن راد علمدار سپاه اسلامبر آن راد هوادار اساس کشور
هوش مصنوعی: در آن زمان، کسی که رهبری ارتش اسلام را بر عهده داشت، از شخصیتهای بزرگ و مهمی بود که از کشور و اصول آن حمایت میکرد.
سید پاک جلال‌الدین فرزند رسولکه یکی پاک رسولی است به گفتار و به فر
هوش مصنوعی: سید جلال‌الدین، فرزند پیامبر، شخصیتی بسیار پاک و محترم است که در گفتار و رفتار خود مانند پیامبر است.
دشمنان را قلم او همه تیر است و سناندوستان را سخن او همه قند است و شکر
هوش مصنوعی: نیرو و قدرت قلم او به دشمنان آسیب میزند و ضربه میزند، در حالی که سخنان او برای دوستانش، شیرین و دلنشین است.
راستی نامه نغز او، حبلی است متینکه به پیوستن او خلقی بگسسته ز شر
هوش مصنوعی: این نامه زیبا و شاداب، همچون حبل متینی است که به وسیله آن، افرادی که از شر و فساد دور افتادهاند، به یکدیگر متصل میشوند.
دادخواهی کند از اهل خراسان، آریدادخواه ما امروز جز او نیست دگر
هوش مصنوعی: امروز کسی جز او نیست که ما دنبال حقخواهی از اهل خراسان باشیم.
کام‌ها جمله فروبسته، ز‌بان ها خستهجور بگشوده دهان از همه‌سو چون اژدر
هوش مصنوعی: همه خواستهها و آرزوها در دلها پنهان شدهاند، زبانها خستهاند و نتوانستهاند چیزی بگویند. اما ناگهان از هر طرف، دهانها باز میشوند و مانند اژدها سخن میگویند.
نه یکی خامه که بنویسد درد درویشنه یکی نامه که بنیوشد حال مضطر
هوش مصنوعی: نه تنها یک قلم وجود دارد که بتواند درد و رنج درویش را بنویسد، و نه تنها یک نامه هست که بتواند حال فرد نیازمند را به درستی منتقل کند.
بر سر اهل خراسان اگر آتش باردنشود مردم شیراز از آن هیچ خبر
هوش مصنوعی: اگر در خراسان مشکلات و رخدادهای ناگواری پیش بیاید، مردم شیراز از آن مطلع نمیشوند و بیتفاوت هستند.
ور ببارد ز دو سو بر سر زنجانی تیغاردبیلی نکند سینه پی کینه سپر
هوش مصنوعی: اگر از هر طرف باران ببارد، تیغ اردبیلی به سینه کسی کینه نمیورزد و کمربند دفاعی نمیبندد.
وگر آواز کشد، شر طلب و مفسده جوستچیست مفسد را پاداش به غیر از خنجر
هوش مصنوعی: اگر کسی نوا و آواز سر دهد، به دنبال شر و فساد است. آیا برای مفسد جز خنجر (سلاح) پاداش دیگری وجود دارد؟
حالت ایران اینست به چنگال دو خصمتا چه سازد پس از این لطف خدای داور
هوش مصنوعی: وضعیت ایران به گونهای است که در دست دو دشمن گرفتار شده است. باید دید که پس از این چه تصمیمی خواهد گرفت و چه مصلحتی از سوی خداوند مهربان خواهد بود.
این‌چنین گفتم کاستاد ابیوردی گفت«به سمرقند اگر بگذری ای باد سحر»
هوش مصنوعی: اینگونه گفتم که استاد ابیوردی گفت: «اگر از سمرقند بگذری، ای باد سحر».