غزل شمارهٔ ۱۰۵
هوش مصنوعی: این شعر درباره تأثیرات مثبت و منفی عشق و دوستی است. شاعر به ویژگی‌های چشم دوست اشاره می‌کند که توانسته دردها را درمان کند و در عین حال باعث ایجاد مشکلات و فتنه‌ها نیز شده است. او از نگاهی اشاره می‌کند که قدرت ایجاد زندگی و مرگ را دارد و نشان می‌دهد که علاقه و محبت می‌تواند سرنوشت‌ساز باشد. در نهایت، شاعر به قدرت و ظهور شخصیت‌هایی چون ناصرالدین شاه اشاره می‌کند که به واسطه محبت و توجهی که به دیگران دارند، تحولی در جامعه ایجاد می‌کنند. به طور کلی، این شعر از تضادهای درونی عشق و اثرات عمیق آن بر زندگی انسان‌ها سخن می‌گوید.
قطع نظر ز دشمن ما کرد چشم دوستدردی که داشتیم دوا کرد چشم دوست
هوش مصنوعی: بدون توجه به دشمن، چشمان دوست ما را از غم و اندوه رهانید و دردی که داشتیم را با محبت خود درمان کرد.
در عین خشم اهل هوس را به خون کشیدکامی که خواستیم روا کرد چشم دوست
هوش مصنوعی: در حالی که خشم و نفرت بر دل دارم، با کشتن سران هوس و آرزوها، چشمان دوست آنچه را که خواسته بودیم، برآورده کرد.
بر ما نظر فکند و ز بیگانه برگرفتدیدی که التفات به جا کرد چشم دوست
هوش مصنوعی: دوستی به ما نگاه کرد و توجهش را از دیگران برداشت. آیا دیدی که چقدر با درایت و بهجا به ما توجه کرد؟
جمعی بکشت و جمع دگر زنده ساخت بازبنگر به یک نظاره چه‌ها کرد چشم دوست
هوش مصنوعی: گروهی را کشت و جمع دیگری را زنده کرد، حالا با یک نگاه به آنچه چشم دوست انجام داد، توجه کن.
از بهر یک نگاه بلاخیز خویشتنما را به صد بلیه رضا کرد چشم دوست
هوش مصنوعی: دوست به خاطر یک نگاه پرخطر و جذاب خود، ما را به هزاران مشکل و سختی راضی کرد.
دوشینه داد وعدهٔ خون‌ریزی‌ام به نازوقت سحر به وعده وفا کرد چشم دوست
هوش مصنوعی: دیروز در دل شب، وعدهای از عشق و زیبایی به من داده شد که در وقت سحر به حقیقت پیوست و چشم دوست به وعدهاش وفا کرد.
قابل نبود خون من از بهر ریختناین گردش از برای خدا کرد چشم دوست
هوش مصنوعی: خون من ارزش این را نداشت که به خاطر این چرخش، به خاطر خدا بریزد؛ چشم دوست این را میبیند.
تشبیه خود به آهوی دشت ختن نمودمگذر ز حق که عین خطا کرد چشم دوست
هوش مصنوعی: شخصی خود را به آهوی دشت ختن تشبیه کرده است، اما از حقیقت غافل نشوید، زیرا چشمان معشوق او در واقع مرتکب اشتباه شدهاند.
هر تن که سر کشید ز فرمان شهریاراو را نشان تیر بلا کرد چشم دوست
هوش مصنوعی: هر فردی که از دستورات و قوانین فرمانروا سرپیچی کند، به واسطه عشق و توجهی که از سوی دوست دریافت کرده، به نوعی نصیبش سختی و بلا خواهد بود.
شمس‌الملوک ناصردین شاه کام‌کارکز رویش اقتباس ضیا کرد چشم دوست
هوش مصنوعی: شمس‌الملوک ناصردین شاه، که به او نور و روشنی میبخشید، از چهرهاش الهام میگرفت و این موضوع باعث میشد که چشم دوست از آن روشنی و زیبایی بهرهمند شود.
شاهی که به هر خاک قدوم مبارکشخود را غلام باد صبا کرد چشم دوست
هوش مصنوعی: شهری که با قدمهای مبارک خود در آن قدم بگذارد، بیدار و تحت تاثیر نسیم محبت دوست قرار میگیرد.
هر سو فروغی از پی آشوب ملک دلچندین هزار فتنه به پا کرد چشم دوست
هوش مصنوعی: چشم دوست همچون نوری است که هر جا میتابد، در دل برانگیختن آشوب و انقلاب میآورد و موجب ایجاد هزاران شور و هیاهو میشود.