غزل شمارهٔ ۴۵۷
هوش مصنوعی: این شعر درباره معشوق و احساسات عاشقانه سخن می‌گوید. شاعر به وضوح از ناامیدی و درد دل ناشی از جدایی یا دوری از محبوبش می‌گوید. او به این موضوع اشاره می‌کند که در پی محبت و عشق، شکست‌هایی را متحمل شده است و به طور خاص به عدم شناخت و درک معشوق از اوضاع و احساسات عاشق اشاره می‌کند. در ابیاتی دیگر، شاعر به تعبیر عشق به عنوان وسیله‌ای برای رسیدن به مقام والا و عظمت پرداخته و پیشنهاد می‌کند که برای رسیدن به جایگاه عشق و محبت، باید humility و فروتنی را در پیش گرفت. شاعر همچنین به عدم توانایی دیگران در درک عشق واقعی و غنای آن می‌پردازد و در نهایت بر اهمیت شناخت حق و محبت واقعی تأکید می‌کند.
چه خلاف سر زد از ما که درِ سرای بستیبرِ دشمنان نشستی، دلِ دوستان شکستی
هوش مصنوعی: چه خطایی از ما سر زده است که در خانهات بر دشمنان نشستهای و دل دوستان را شکستهای؟
سرِ شانه را شکستم به بهانهٔ تطاولکه به حلقه حلقه زلفت نکند درازدستی
هوش مصنوعی: من به خاطر بلندمرتبه بودن و خودپسندی، سر شانهام را شکست تا مبادا دستم در حلقه حلقه موی تو دراز شود.
ز تو خواهش غرامت نکند تنی که کُشتیز تو آرزوی مرهم نکند دلی که خَستی
هوش مصنوعی: تن و دلی که از تو آسیب دیدهاند، هیچگاه از تو چیزی نمیخواهند و آرزویی برای جبران ندارند.
کسی از خرابهٔ دل نگرفته باج هرگزتو بر آن خراج بستی و به سلطنت نشستی
هوش مصنوعی: هیچکس از ویرانی دلم چیزی نگرفته است و تو تنها بر آن مالیاتی قرار دادی و بر تخت سلطنت نشستی.
به قلمروی محبت درِ خانه‌ای نرفتیکه به پاکی‌اش نرُفتی و به سختی‌اش نبستی
هوش مصنوعی: تو وارد دنیای عشق و محبت نشدی، چرا که نه به صفای آنجا پیوستی و نه توانایی تحمل دشواریهایش را داشتی.
به کمالِ عجز گفتم که به لب رسید جانمز غرور ناز گفتی که مگر هنوز هستی
هوش مصنوعی: با ناتوانی تمام گفتم که جانم به لب رسیده است از ناز و غرور تو، اما تو گفتی که آیا هنوز زندهای؟
ز طواف کعبه بگذر، تو که حق نمی‌شناسیبه در کنشت منشین تو که بت نمی‌پرستی
هوش مصنوعی: اگر به دور کعبه میچرخید، اما حقیقت را نمیشناسید، در معبد او ننشینید، چرا که شما پرستنده بت نیستید.
تو که ترک سر نگفتی ز پی‌اش چگونه رفتیتو که نقدِ جان ندادی ز غمش چگونه رَستی
هوش مصنوعی: تو که از یار خود جدا نشدی، چطور توانستی از او دور شوی؟ تو که جان خود را برای عشق او ندادیم، چطور از غمش رها شدی؟
اگرت هوای تاج است ببوس خاک پایشکه بدین مقام عالی نرسی مگر ز پستی
هوش مصنوعی: اگر به دنبال بزرگی و جایگاه بالایی هستی، باید احترام بگذاری و خاک پای کسانی که در این مقام هستند را ببوسی، چون تنها از پایین بودن و تواضع میتوان به اوج رسید.
مگر از دهان ساقی مددی رسد وگرنهکس از این شرابِ باقی نرسد به هیچ مستی
هوش مصنوعی: اگر از دل و زبان ساقی کمکی نرسد، هیچ کس نمیتواند از این شراب باقی بهرهمند شود و مست شود.
مگر از عذار سر زد خط آن پسر فروغیکه به صد هزار تندی ز کمند شوق جستی
هوش مصنوعی: آیا تنها با چهره آن پسر زیبا، که مانند نوری درخشان است، میتوانم از دام شوق به راحتی فرار کنم؟