غزل شمارهٔ ۱۰۰
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر از احساسات عمیق عاشقانه و وابستگی به معشوق سخن می‌گوید. او خود را در مقابل معشوق، که نماد قدرت و زیبایی است، در جایگاه خاکساری و بی‌نوایی می‌بیند. معشوق به عنوان سلطان و فرمانروای دل شاعر، باعث روشنایی زندگی و صفای عالم اوست. هر جا که معشوق لبخند بزند، آن مکان از ارزش و بهای ویژه‌ای برخوردار می‌شود. شاعر به دنبال آرامش و درمان دلش است و از آشنایان خود شکایت دارد، در حالی که دیگران از دشمنان خود گلایه می‌کنند. در نهایت، شاعر با اشاره به چشم عبید، به این نتیجه می‌رسد که عشق و زیبایی، انسان را از مشکلات و دردهای زندگی دور می‌کند.
افتاده بازم در سر هوائیدل باز دارد میلی به جایی
هوش مصنوعی: دوباره در دل من حس و حال عجیبی به وجود آمده است و دلم میخواهد به جایی برود.
او شهریاری من خاکساریاو پادشاهی من بینوائی
هوش مصنوعی: او که فرمانروای من است، در عین حال humble و خاکی است، و من در برابر او خود را بیچیز و فقیر میبینم.
بالا بلندی گیسو کمندیسلطان حسنی فرمانروائی
هوش مصنوعی: موهای بلند و مجعد مانند کمندی است که بر گردن سلطان حسنی به زیبایی آویزان شده است.
ابروکمانی نازک میانینامهربانی شنگی دغائی
هوش مصنوعی: ابروهای کمپشتی که به نازکی میرسند، نشاندهنده بیمهری و بیتفاوتی هستند و حالتی شگرف و دلانگیز به چهره میبخشند.
زین دلنوازی زین سرفرازیزین جو فروشی گندم نمائی
هوش مصنوعی: از این لذتهای دلانگیز و از این افتخار و سربلندی، تو هم باید در این عرصه خودت را نشان بدهی و از خودت نمایشی داشته باشی.
بی او نبخشد خورشید نوریبی او ندارد عالم صفائی
هوش مصنوعی: بدون او، خورشید نوری نمیبخشد و دنیا بدون او زیبایی ندارد.
هرجا که لعلش در خنده آیدشکر ندارد آنجا بهائی
هوش مصنوعی: هر جا که لبخند زیبای او نمایان باشد، آنجا ارزش و قیمتی برای دیگر چیزها وجود ندارد.
هر لحظه دارد دل با خیالشخوش گفتگوئی خوش ماجرائی
هوش مصنوعی: دل در هر لحظه مشغول حرف زدن با خیال آن محبوبش است و این گفتگو برایش بسیار دلنشین و پرماجراست.
گوئی بیابم جائی طبیبیباشد که سازم دل را دوائی
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد که در جایی پیدا کنم پزشکی وجود داشته باشد که بتواند دردم را درمان کند و دلم را آرام کند.
دارد شکایت هرکس ز دشمنما را شکایت از آشنائی
هوش مصنوعی: هر کسی از دشمنان ما گله می‌کند، اما در واقع شکایت او از دوستیهای ماست.
چشم عبید ار سیرش ببینددیگر نبیند چشمش بلائی
هوش مصنوعی: اگر چشم عبید، زیبایی را خوب ببیند، دیگر نمیتواند چشمش را از آن بردارد و دچار مشکل خواهد شد.