شمارهٔ ۸۱ - صفت آرایش شهر و کشور، چون عروس، از برای تزویج شاه و شاهزادهٔ بی جفت، خضرخان، زادت خضره راسه، و شاهت وجه العدو بباسه!
هوش مصنوعی: این متن شعری است درباره زیبایی سلطنت و شکوه پادشاهی. شاعر از جمال و زیبایی شاه سخن می‌گوید و به تزیین و آبادانی کشور اشاره دارد. با الهام الهی، شاه تصمیم می‌گیرد که مرزها و شهرها را زیبا کند و در نتیجه، خزانه‌های سلطنتی صرف این کار می‌شود.
شهرها با قبه‌ها و سازهای مختلف آراسته می‌شوند و مردم در حال جشن و شادی هستند. در این جشن و سرور، سازهای موسیقی و هنرمندان در حال اجرا هستند و جمعیت به رقص و شادی مشغول‌اند.
شاعر به زیبایی اکثر سازها و هنرمندان اشاره کرده و حالتی شاداب و زنده از جشن را توصیف می‌کند. در نهایت نیز، تاریخ و زمان این رخداد را ذکر کرده و به امنیت و خوشبختی مردم در این دوره اشاره می‌کند.
زهی بستان آن شه را جمالیکه باشد چون خضر خانش نهالی
هوش مصنوعی: چه باغی زیباست! آن پادشاهی که زیباییاش مانند خضر، جوان و همیشه سرسبز است.
چو الهام الهی شاه را گفتکه آن در سعادت را کند جفت
هوش مصنوعی: هنگامی که الهام الهی به شاه گفت که آن در را که به سعادت منتهی می‌شود، باید به هم پیوند دهد.
اشارت کرد تا در گردش دهربیارایند یک سر کشور و شهر
هوش مصنوعی: اشارهای کرد تا در چرخش زمان، تمام کشور و شهر را زینت بخشند.
کمر بر بست در کارش زمانهبه خرج آمد خزانه در خزانه
هوش مصنوعی: زمانه برای او به تلاش افتاد و با صرف هزینههای زیاد، به بهترین نحو در کارش پیشرفت کرد.
بگرداگرد قصر پادشاهیبرآمد قبه از مه تا به ماهی
هوش مصنوعی: در اطراف قصر پادشاه، گنبدی بلند از زمین تا آسمان بر افراشته شده است.
جهان از قبه‌های کاردارانشده چون روی دریا روز باران
هوش مصنوعی: دنیا مانند سطح دریا به خاطر فعالیتهای مهم و کار سازندگان، تحت تأثیر قرار گرفته است و تغییرات بسیاری را تجربه می‌کند.
بهر جانب که مردم بر زمین رفتهمه بر فرش دیباهای چین رفت
هوش مصنوعی: هر جا که مردم روی زمین قدم بگذارند، همه بر روی قالیهای الیاف نازک و گرانقیمت چینی حرکت میکنند.
ز بس شارع که خفت اندر خز نابزمین را کس نه دید الا که در خواب
هوش مصنوعی: به خاطر این که بسیاری از مردم به خواب رفتهاند، کسی زمین را در حالت واقعی مشاهده نکرده است، جز در خواب.
ز هر سو خاسته غلغل بران سانکه گشته شهر سلطان شهر یزدان
هوش مصنوعی: از هر طرف صدای سر و صدا و هیاهو بلند شده است، چنانکه شهر در اختیار سلطانی است که نماینده خداوند است.
دهل در بانگ و رخشان پیش او تیغچو بانگ رعد و رخش برق در میغ
هوش مصنوعی: دهل به صدا درآمده و نورانی است، مانند تیغی که درخشش آن شبیه صدای رعد است و روشناییاش مانند برق در ابرها میدرخشد.
بر آواز دهل مرد سلح کارمعلق زن به نوبت نوبتی دار
هوش مصنوعی: مرد جنگجو بر روی صدای دهل میرقصید و زن به نوبت هر بار حرکتی میکرد.
رسن باز آن به بالای رسنهاچو دلها گیسوان را در شکنها
هوش مصنوعی: گوشههای رسن به شکل زیبایی به هم پیچیدهاند و همچون دلها، گیسوانها نیز در پیچ و خمهایشان بازیگوشی میکنند.
نه با آن حبل پیچان کرده بازیکه خود با رشتهٔ جان کرده بازی
هوش مصنوعی: نه با آن طناب گرهخوردهای بازی کن که خودت با زندگیات بازی کردی.
فرو برده مشعبد تیغ چون آبچو مستسقی که نوشد شربت ناب
هوش مصنوعی: تیغی که به شدت فرو رفته، مانند آبی که در تشنگی فرورفتگی دارد، حالتی سرمست و شاداب را ایجاد می‌کند که گویی نوشیدنی خنکی را مینوشد.
نموده چهره با زان گونه گون ریوگهی خود را پری کرده گهی دیو
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف تغییرات ظاهری و شخصیت فردی میپردازد. شاعر اشاره دارد که گاهی انسان چهرهای زیبا و فرشتسانه دارد و گاهی همچون دیوی زمخت و نامطلوب به نظر میرسد. این تغییرات در ظاهر و باطن، نشاندهندهی Duality یا دوگانگی در شخصیت اوست.
ز دهر آموخته گوئی دو رنگیکه گه رومی نماید گاه زنگی
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که تجربههای زندگی به ما میآموزد که بعضی افراد یا موقعیتها ممکن است در یک لحظه خاص ظاهر و رفتار متفاوتی داشته باشند. مانند اینکه شخصی گاهی شبیه یک رومانیایی با ظاهر زیبا و جذاب است و گاهی شبیه زنگی با حالتی متفاوت و شاید ناپسند. در واقع، تغییرات در ماهیت و رفتار انسانها را نشان میدهد.
چو شاه سازها چنگست ز آهنگبزه بر بسته ده جا تیر را چنگ
هوش مصنوعی: وقتی که شاه سازها در حال نواختن هستند، تمام توجه و تمرکز باید بر روی آن آهنگ باشد و در این میان، هر صدای ناهنجار یا مزاحمت باید کنار گذاشته شود.
ز یک ساقش شده مو تا زمین پستدگر ساقیش بی مو چون کف دست
هوش مصنوعی: ز یک ساق پایش مو تا زمین پایین آمده، اما ساق دیگرش بیمو مانند کف دست است.
دف از دیوار خود حصن حصین استحصار چوب و صحن کاغذین است
هوش مصنوعی: صدای دف که از دیوار میآید، نشاندهندهی استحکام و قدرتی است که در آن نهفته است. به نوعی، این صدا میتواند مانند دژی امن و محکم به نظر برسد، در حالی که خود دیوار از چوب ساخته شده و محیط دور آن تنها بر روی کاغذ تصور شده است. این جا به چالش کشیدن تصورات و واقعیات در زندگی اشاره دارد.
نگر در چنگ و بر بط فرق روشنکه هست آن سر بزرگ و این فروتن
هوش مصنوعی: به فرق میان دو موجود دقت کن؛ یکی با سر بزرگ و پرشکوه و دیگری فروتن و کوچک است. این تفاوت را در نظر بگیر و به دقت نگاه کن.
نواگر کاسهٔ طنبور حالیبه غایت کاسه‌ای پر لیک خالی
هوش مصنوعی: اگر نوازندهٔ طنبور حالش خوب باشد، ممکن است کاسهٔ طنبور کاملاً پر باشد، ولی در واقع آن خالی است.
گران سر از کدوی خویش طنبورفرو غلطیده نی مست و نه مخمور
هوش مصنوعی: سرشکسته و غمگین از کدو خود به زمین افتاده، نه از مستی و نه از شراب.
به رسم هند گوناگون مزامیربه جانها بسته اشکال از بم و زیر
هوش مصنوعی: آوازهای مختلفی که به شیوه هندی اجرا می‌شود، به دلها و روحها وصل شده و از نتهای بالا تا پایین اثر میگذارد.
دگر ساز برنجین نام آن «تال»بر انگشت پری رویان قتال
هوش مصنوعی: در اینجا به زیبایی و لطافت انگشتان پریگونه تعبیر شده است و به نوعی اشاره دارد به زینت یا تزئینی که بر روی آنها قرار دارد. این زیبایی به حدی است که میتواند توجه هر بینندهای را جلب کند و نماد ظرافت و خاص بودن است.
دو روئین تن که روباروی در حربچو دف در پارسی میزان هر ضرب
هوش مصنوعی: دو نفر که در میدان جنگ به هم میرسند، مانند دو ضربهی دف در پارسی، بهطور متعادل و هماهنگ با یکدیگر درگیر می‌شوند.
کشیده تنبک هندی، فغانیشده تنبک زنش، چون ترجمانی
هوش مصنوعی: تنبک هند را درمیزنند و باعث شده که تنبک زن هم صدا و نوا داشته باشد، مانند ترجمهای از احساسات و نوای آن.
خمیر خام، کش بر روز ده پستنموده صد دقیقه پخته هر دست
هوش مصنوعی: خمیر خامی که برای پختن آماده شده، به مدت صد دقیقه در روزی پایینتر از سطح معیارها گذاشته شده و از این رو نازک و کش آمده است.
عجب رود از کمین دندان نمودهلبش نی و دهن خندان نموده
هوش مصنوعی: عجب که این رود، لب خود را به صورت نی درآورده و دندانهایش را پنهان کرده و چهرهای خندان دارد.
پری رویان هندی جادوی سازز لب کرده در دیوانگی باز
هوش مصنوعی: دختران زیبا و هندی مانند جادوگری در حال نواختن موسیقی هستند و این صداها در حالی که در حال شور و دیوانگی هستند به گوش میرسد.
گرفته چون پیاله تال در دستنه از می کز سرود خویشتن مست
هوش مصنوعی: او پیالهای در دست دارد که به خاطر شادی و سرور خود، حالت مستی به او دست داده است و این حالت ناشی از شراب نیست.
سرود دلکش از لبهای خوبانشتابان سوی گردون پای کوبان
هوش مصنوعی: آواز زیبایی از لبهای انسانهای خوشبخت و زیبا به سوی آسمان در حال حرکت و رقص است.
به رقص و جست خوبان هوا بازنهاده پای بر بالای آواز
هوش مصنوعی: خوبان با شادی و نشاط در حال رقص و جستوخیز هستند و پاهای خود را بر فراز نغمهها و آهنگها گذاشتهاند.
پرنده همچو طاوسان والامعلق زن کبوتر سان به بالا
هوش مصنوعی: پرندهای شبیه به طاووسهای بزرگ و زیبا، به آرامی و با ظرافت مانند کبوتر به پرواز درمیآید.
بجستن فرق شان گشته فلک سایبگاه رقص بیزار از زمین پای
هوش مصنوعی: فلک به دنبال تفاوتهای انسانها است و در زمان رقص، از زمین فاصله می‌گیرد و از آن بیزار است.
بهر چشمک زدن کشته جوانیبهر خنده زدن بربوده جانی
هوش مصنوعی: برای یک چشمک زدن، جوانی را به خطر انداختهام و برای یک خنده، جانم را از دست دادهام.
خیال زلف شان در جان یارانچو شام اندر خیال روزه داران
هوش مصنوعی: تصویر موهای آنها در دل دوستان مانند شب است که در خیال روزهداران قرار دارد.
ز زلف افگنده تا پا دام عشاقبران پا دام بسته ماهی ساق
هوش مصنوعی: این شعر به زیبایی و جذابیت عشق اشاره دارد. شاعر از زلفهای وحشی و دلربا سخن می‌گوید که مانند دامی برای عاشقان عمل می‌کند. این زلفها به قدری فریبندهاند که عاشقان را به دام میاندازند و آنها را به سمت خود جذب میکنند. شباهت به پیوند و وابستگی است که عشق میتواند ایجاد کند، به طوری که انسانها در آن گرفتار می‌شوند.
چو شد عالم همه در زیور و زیبکلاه قبه‌ها با مه زد آسیب
هوش مصنوعی: زمانی که دنیا به زینتها و زیباییها آراسته شد، کلاهها و قبه‌ها نیز تحت تأثیر این زیبایی آسیب دیدند.
اشارت شد ز در گه کاهل تقویمشمارند اختیاری را به تنجیم
هوش مصنوعی: به این معنی است که افرادی که در انجام کارها سستی میکنند، برای آنها زمان را با توجه به ستارهشناسی محاسبه میکنند و دیگران را بیاختیار به حساب میآورند.
مه روزه دراز درجک برون دادچو روز از مطلع دولت شد آباد
هوش مصنوعی: ماه شب را دراز کرد و برون آمد، مانند اینکه روز از آغاز طلوع خوشبختی و آبادانی به دنیا آمده است.
کشاده گویم این تاریخ ابجدبه سال یازده از بعد هفصد
هوش مصنوعی: این تاریخ را به صورت واضح بیان میکنم: سال یازده هجری قمری بعد از هفتصد سال.
به روز چارشنبه مه سه و بیستز روزه خلق اندر بهترین زیست
هوش مصنوعی: در روز چهارشنبه، ماه سه و بیست، مردم در بهترین وضعیت زندگی میکنند.
به ترتیب آن چنان کاقبال می‌خواستنشستند اهل اقبال از چپ و راست
هوش مصنوعی: افراد موفق و با دستاوردهای عالی طبق خواسته و انتظار آنها، با نظم و ترتیب معین، از دو طرف به نشستن پرداختند.
بهر کس هدیه دادند از خزائنخراج مصر و محصول مدائن
هوش مصنوعی: برای هر کسی از گنجینههای مالیاتی مصر و محصولات شهرها هدیهای تهیه کردند.