بخش ۳ - گفتار اَندر آفرینشِ عالم

برای شناختِ جهان، باید نگاهی به سرآغازِ هستی انداخت و دانست که پروردگارِ متعال، برای آنکه قدرت و تواناییِ بی‌نظیرش را آشکار سازد، هستی را از نیستی پدید آورد و موجودات را از هیچ خلق کرد. خداوند در آغاز، چهار گوهرِ اصلیِ هستی یعنی آتش، آب، باد و خاک را بدون رنج و بی‌نیاز از گذشتِ زمان آفرید. آتشی تابناک و گرم پدید آمد و در کنارِ آب و باد و خاکِ تیره جای گرفت تا از آمیزشِ گرمی و سردی و خشکی و تری، جهانِ مادی شکل بگیرد. پس از آن، گنبدِ گردانِ آسمان را برافراشت که پیوسته در چرخش است و هر دم شگفتیِ تازه‌ای می‌نماید؛ ستارگان و سیارات را در آن جای داد و بر هر کدام وظیفه‌ای نهاد تا چرخِ روزگار به گردش درآید. در پیِ جنبشِ آسمان، زمین که پیش از آن مرکزی تیره و تاریک بود، چون چراغی روشن شد. کوه‌ها سر به آسمان ساییدند، چشمه‌ها و رودها جاری شدند و گیاهان و درختان گوناگون از دلِ خاک روییدند. گیاهان تنها نیرویِ بالندگی و رشد دارند و همچون دیگر جانداران توانِ حرکت و پویایی ندارند، اما پس از آن‌ها، نوبت به آفرینشِ «جانوران» رسید که از گیاهان برترند. جانوران که توانِ حرکت دارند، تمامِ گیاهان را زیرِ سلطه‌ی خود گرفتند؛ آن‌ها می‌خورند، می‌خوابند و آسایش می‌جویند و تمامِ بهره‌شان از زندگی همین لذت‌های جسمانی است. باید دانست که این جانوران، زبانِ گویا و خردِ جویا ندارند و تنها به پرورشِ جسمِ خاکی مشغول‌اند؛ از همین رو، پایانِ کار (نیکی و بدی) را نمی‌دانند و خداوند نیز از آن‌ها انتظارِ بندگی و پرستش ندارد. این نظمِ شگفت‌انگیز نشان می‌دهد که آفریدگار، هم تواناست و هم دادگر، و هیچ هنری را در آفرینش پنهان نکرده است، هرچند که کسی از رازهایِ نهانِ این جهان به تمامی آگاه نیست.