بخش ۱۶
هوش مصنوعی: در این متن، خسرو به سمت باهله حرکت می‌کند و هنگام سفر با کمبود آب و غذا مواجه می‌شود. او نامه‌ای از بهرام چوبین دریافت می‌کند که در آن هشدار داده شده که لشکر او به شهر نزدیک می‌شود. خسرو که از این خبر نگران شده، به سرعت به سوی شهر می‌تازد. در مسیر، با گروهی گرسنه مواجه می‌شود و از یک کاروانِ تاجر عرب که به نام قیس بن حارث است، دعوت می‌کند که برخی غذا و نوشیدنی‌ها را فراهم کند. آنها به کشتن یک ماده سهر و بر افروختن آتش برای کباب کردن مشغول می‌شوند و مهمان‌نوازی را به بهترین شکل انجام می‌دهند. سپس خسرو به یارانش می‌گوید که نیکوکاران را باید ارج نهاد و نسبت به آنها توجه کرد. او همچنین از بازارگان می‌خواهد که او را در مسیر یاری کند و پس از دریافت اطلاعاتی از او، تصمیم به ادامه مسیر می‌گیرد. در پایان، خسرو از بازارگان می‌خواهد تا راه را نشان دهد و از او قدردانی می‌کند.
همی‌تاخت خسرو به پیش اندروننه آب وگیا بود و نه رهنمون
هوش مصنوعی: خسرو با شتاب به جلو میرفت، ولی در آنجا نه آبی وجود داشت و نه گیاهی، و هیچ راهنمایی هم نبود.
عنان را بدان باره کرده یلههمی‌راند ناکام تا باهله
هوش مصنوعی: این بیت اشاره به شخصی دارد که در زندگی خود دچار سرگردانی و ناکامی است. او در تلاش برای پیش بردن امور خود است، اما به نظر میرسد که به هدفهایش نمیرسد و به نوعی ناتوانی در کنترل اوضاع را تجربه می‌کند. این احساس ناامیدی و بیهدفی ممکن است او را به حالت رها شدگی بکشاند.
پذیره شدندش بزرگان شهرکسی را که از مردمی بود بهر
هوش مصنوعی: بزرگان شهر به استقبال او آمدند، زیرا او از میان مردم عادی بود.
چو خسرو به نزدیک ایشان رسیدبران شهر لشکر فرود آورید
هوش مصنوعی: زمانی که خسرو به آن افراد نزدیک شد، لشکری را در آن شهر مستقر کرد.
همان چون فرود آمد اندر زماننوندی بیامد ز ایران دمان
هوش مصنوعی: وقتی که زمان مقرر رسید، نوندی از ایران به اینجا آمد.
ز بهرام چوبین یکی نامه داشتهمان نامه پوشیده در جامه داشت
هوش مصنوعی: یک نفر نامه‌ای از بهرام چوبین داشت که آن نامه زیر لباس پنهان شده بود.
نوشته سوی مهتری باهلهکه گرلشکر آید مکنشان یله
هوش مصنوعی: نوشتهای به سوی فرماندهی آمده که اگر سپاه بیفتد، آنها را رها نکنید.
سپاه من اینک پس اندر دمانبشهر تو آید زمان تا زمان
هوش مصنوعی: ارتش من اکنون به زودی به شهر تو خواهد رسید.
چو مهتر برانگونه برنامه دیدهم اندر زمان پیش خسرو دوید
هوش مصنوعی: هنگامی که رئیسی آنچنان برنامهای را مشاهده کرد، سپس به سوی پادشاه شتافت.
چوخسرو نگه کرد و نامه بخواندز کار جهان در شگفتی بماند
هوش مصنوعی: خسرو نگاهی به نامه انداخت و از وضعیت دنیا حیرتزده شد.
بترسید که آید پس او سپاهبران نامه بر تنگدل گشت شاه
هوش مصنوعی: بترسید که سپاهی از او بیاید، نامهنگار که دل شاه را تنگ کرده است.
ازان شهر هم در زمان برنشستمیان کیی تاختن را ببست
هوش مصنوعی: از آن شهر، زمانی به مدت مدیدی سکوت برقرار شد و در این میان، کسی نمیتوانست از آنجا بیرون برود یا به آن وارد شود.
همی‌تاخت تا پیش آب فراتندید اندرو هیچ جای نبات
هوش مصنوعی: او به سرعت به سمت رود فرات حرکت کرد، اما در کنار آن هیچ نشانهای از گیاهان و سبزهها ندید.
شده گرسنه مرد پیر وجوانیکی بیشه دیدند و آب روان
هوش مصنوعی: مرد جوان و مرد پیر گرسنه شده بودند، اما وقتی به یک جنگل و آب زلالی رسیدند، امیدشان تازه شد.
چوخسرو به پیش اندرون بیشه دیدسپه را بران سبزه اندر کشید
هوش مصنوعی: خسرو در میان جنگل گروهی از سپاهیان را بر روی سبزه دید و به آنها نزدیک شد.
شده گرسنه مرد ناهاروسستکمان را بزه کرد نخچیر جست
هوش مصنوعی: مردی گرسنه شده و از شدت گرسنگی کمانش را برداشت و به دنبال شکار رفت.
ندیدند چیزی بجایی دواندرخت و گیا بود و آب روان
هوش مصنوعی: در اینجا به وضوح اشاره شده که چیزی در طبیعت وجود ندارد که نشان دهد درختان و گیاهان در جایی در حال تکاپو هستند و آب نیز در حال حرکت است. به نوعی، بیانگر سکوت و عدم کنش در طبیعت است.
پدید آمد اندر زمان کاروانشتر بود و پیش اندرون ساروان
هوش مصنوعی: در زمانی مشخص، گروهی از شترها به همراه راهنمایی در حال حرکت بودند.
چو آن ساربان روی خسرو بدیدبدان نامدار آفرین گسترید
هوش مصنوعی: وقتی آن راهبه خسرو را دید، به خاطر نام و آوازهاش، ستایش و تحسینش را آغاز کرد.
بدو گفت خسرو که نام توچیستکجا رفت خواهی و کام تو چیست
هوش مصنوعی: خسرو به او گفت: نام تو چیست و به کجا میروی و آرزوی تو چیست؟
بدو گفت من قیس بن حارثمز آزادگان عرب وارثم
هوش مصنوعی: من قیس بن حارثم هستم، از آزادگان عرب و از خاندان نیکوار.
ز مصر آمدم با یکی کاروانبرین کاروان بر منم ساروان
هوش مصنوعی: از مصر آمدهام با یک کاروان، و من مسئول این کاروان هستم.
به آب فراتست بنگاه مناز انجا بدین بیشه بد راه من
هوش مصنوعی: من از کنار آب فرات به این جنگل نگاه میکنم و از آنجا به این راهی که در پیش دارم، مینگرم.
بدو گفت خسروکه از خوردنیچه داری هم از چیز گستردنی
هوش مصنوعی: خسرو به او گفت که چه چیزهایی برای خوردن داری و همچنین چه چیزهایی برای مهمانی و پذیرایی آماده کردهای.
که ما ماندگانیم و هم گرسنهنه توشست ما را نه بار و بنه
هوش مصنوعی: ما هنوز در اینجا هستیم و در عین حال گرسنهایم؛ نه چیزی برای تکیه کردن داریم و نه وسایل و بار و بنهای برای سفر.
بدو گفت تازی که ایدر بایستمرا با تو چیز و تن جان یکیست
هوش مصنوعی: تازی به او گفت: من باید در اینجا باشم، چرا که روح و بدن من با تو یکی است.
چو بر شاه تازی بگسترد مهربیاورد فربه یکی ماده سهر
هوش مصنوعی: وقتی که مهر و محبت در دل شاه تازی گسترده شد، یکی از ماده سهرهای چاق و فربه را به او آورد.
بکشتند و آتش بر افروختندترو خشک هیزم همی‌سوختند
هوش مصنوعی: آنها کشتند و آتشی را روشن کردند، به طوری که همه چیز، چه تر و چه خشک، در آتش میسوخت.
بر آتش پراگند چندی کباببخوردن گرفتند یاران شتاب
هوش مصنوعی: دوستان مدتی گرد آتش نشسته و مشغول خوردن کباب شدند.
گرفتند واژ آنک بد دین پژوهبخوردن شتابید دیگر گروه
هوش مصنوعی: گروهی از بدعتگذاران و کسانی که به دین واقعی پایبند نیستند، به سرعت شروع به خوردن و بهرهبرداری از منابع و نعمتها کردند.
بخوردند بی‌نان فراوان کباببیاراست هر مهتری جای خواب
هوش مصنوعی: در اینجا به این معنا اشاره شده که افراد به دلیل نداشتن نان، به مقدار فراوان کباب میخورند و این نشاندهنده اهمیت و اولویت غذا بر دیگر مسائل زندگی است. همچنین به این موضوع پرداخته می‌شود که هر کسی که در مقام بالاتری قرار دارد، برای استراحت و خواب خود محلی مناسب و راحت فراهم می‌کند.
زمانی بخفتند و برخاستندیکی آفرین نو آراستند
هوش مصنوعی: مدتی خوابشان برد و سپس بیدار شدند و کار جدیدی را آغاز کردند.
بدان دادگر کو جهان آفریدتوانایی و ناتوان آفرید
هوش مصنوعی: بدان که خداوند، که جهان را خلق کرده است، هم قدرت و هم ناتوانی را در میان موجودات قرار داده است.
ازان پس به یاران چنین گفت شاهکه هرکس که او بیش دارد گناه
هوش مصنوعی: پس از آن، شاه به یارانش گفت که هر کسی که بیشتر از دیگران دارد، بیشتر در خطر گناه است.
به پیش من آنکس گرامی ترستوزان کهتران نیز نامی ترست
هوش مصنوعی: کسی که نزد من ارزشمندتر است، افرادی هستند که از دیگران برجستهتر و معروفتر هستند.
هرآنکس کجا بیش دارد بدیبگشت از من و از ره بخردی
هوش مصنوعی: هر کسی که بیش از حد دارد، از من و از مسیر خرد دور شده است.
بما بیش باید که دارد امیدسراسر به نیکی دهیدش نوید
هوش مصنوعی: باید بیشتر از آنچه که هست، امیدوار باشیم و به او خبرهای خوش بدهیم.
گرفتند یاران برو آفرینکه ای پاک دل خسرو پاک دین
هوش مصنوعی: دوستان او را ستایش کردند و گفتند: ای دل پاک، ای پادشاه راستین دین، تو سزاوار این تحسینها هستی.
بپرسید زان مرد تازی که راهکدامست و من چون شوم با سپاه
هوش مصنوعی: از مرد عرب پرسیدند که راه کدام است و من چگونه میتوانم به همراه سپاه حرکت کنم.
بدو گفت هفتاد فرسنگ بیششما را بیابان و کوهست پیش
هوش مصنوعی: او به آن شخص گفت که شما باید هفتاد فرسنگ (مقدار زیادی) در پیش رو بیابان و کوههای زیادی را بپیمایید.
چودستور باشی من ازگوشت و آببه راه آورم گر نسازی شتاب
هوش مصنوعی: اگر تو رهبر باشی، من از وجود و نیروی تو بهره میبرم و در مسیر حرکت میکنم، اما اگر تو سرعت نگذاری، نمیتوانم پیش بروم.
بدو گفت خسرو جزین نیست رایکه با توشه باشیم و با رهنمای
هوش مصنوعی: خسرو به او گفت: هیچ نظری بهتر از این نیست که ما با توشهای همراه باشیم و با یک راهنما به سفر برویم.
هیونی بر افگند تازی به راهبدان تا برد راه پیش سپاه
هوش مصنوعی: یک جوان شجاع و دلیر، با ارادهای قوی و قاطع، بر دشمنان خود می‌تازد و راه را برای سپاهیان خود هموار می‌کند.
همی‌تاخت اندر بیابان و کوهپر از رنج و تیمار با آن گروه
هوش مصنوعی: آنها به سرعت در بیابان و کوه حرکت میکردند، در حالی که پر از رنج و شوق بودند و با آن گروه همراه بودند.
یکی کاروان نیز دیگر به راهپدید آمد از دور پیش سپاه
هوش مصنوعی: یک کاروان جدیدی از دور دستها نمایان شد و به سمت سپاه در حرکت بود.
یکی مرد بازارگان مایه داربیامد هم آنگه بر شهریار
هوش مصنوعی: مردی از بازرگانان ثروتمند به دربار پادشاه آمد.
بدو گفت شاه از کجایی بگویکجا رفت خواهی چنین پوی پوی
هوش مصنوعی: شاه از او خواست که بگوید از کجا آمده و به کجا می‌خواهد برود، چون او را با چنین شتاب و حرکت مشاهده کرده است.
بدو گفت کز خرهٔ اردشیریکی مرد بازارگانم دبیر
هوش مصنوعی: او گفت که من هم یک مرد بازرگان هستم که از ارشیر برخاستهام و به مانند خر او شناخته میشوم.
بدو گفت نامت چه کرد آنک زادچنین داد پاسخ که مهران ستاد
هوش مصنوعی: او از شخصی پرسید که نامت چیست و چرا چنین به وجود آمدهای. آن شخص پاسخ داد که نامش مهران است و به همین دلیل به این شکل و شمایل زنده است.
ازو توشه جست آن زمان شهریاربدو گفت سالار کای نامدار
هوش مصنوعی: در آن زمان، شهریار از او برای خود توشه و وسیلهای خواست و به او گفت: ای سالار، تو چقدر معروف و نامدار هستی!
خورش هست چندانک اندازه نیستاگر چهره بازارگان تازه نیست
هوش مصنوعی: خورشید آنقدر تابناک و درخشان است که نمیتوان اندازهای برای آن تعیین کرد، اگر چهرهی تاجری در بازار نو و تازه نباشد.
بدو گفت خسرو که مهمان به راهبیابی فزونی شود دستگاه
هوش مصنوعی: خسرو به او گفت که اگر مهمانی به سفر بیاید، نعمت و برکت در زندگی ما افزایش خواهد یافت.
سر بار بگشاد بازارگاندرمگان به آمد ز دینارگان
هوش مصنوعی: تاجری در بازار، درب مغازه را باز کرد و به سوی محل کسب و کارش به راه افتاد.
خورش برد و بنشست خود بر زمینهمی‌خواند بر شهریار آفرین
هوش مصنوعی: خورشید به آسمان آمد و بر زمین نشسته است، و به ستایش پادشاه آواز میخواند.
چونان خورده شد مرد مهمان پرستبیامد گرفت آبدستان بدست
هوش مصنوعی: مرد مهمان‌نوازی مانند خورشید درخشان آمد و با دستهایش آب آشامیدنی را گرفت.
چو از دور خراد برزین بدیدز جایی که بد پیش خسرو دوید
هوش مصنوعی: وقتی خراد از دور برزین را دید، از جایی که بود به سوی خسرو دوید.
ز بازارگان بستد آن آب گرمبدن تا ندارد جهاندار شرم
هوش مصنوعی: یک فروشنده آن آب گرم بدن را گرفت تا دیگر حاکم جهان شرم نکند.
پس آن مرد بازارگان پر شتابمی آورد برسان روشن گلاب
هوش مصنوعی: پس آن تاجر با سرعت به سمت بازار میرود تا عطر تازه گلاب را به دست بیاورد.
دگر باره خراد برزین ز راهازو بستد آن جام و شد نزد شاه
هوش مصنوعی: بار دیگر خراد برزین از راه آمد و آن جام را از او گرفت و به نزد شاه رفت.
پرستش پرستنده را داشت سودبران برتری برتریها فزود
هوش مصنوعی: پرستش، موجب افزایش مقام و ارزش فرد پرستنده می‌شود و او را از دیگران متمایز می‌کند.
ازان پس ببازارگان گفت شاهکه اکنون سپه را کدامست راه
هوش مصنوعی: پس از آن، شاه به بازرگان گفت که اکنون سپاه در چه سمتی حرکت خواهد کرد؟
نشست تو در خره اردشیرکجا باشد ای مرد مهمان‌پذیر
هوش مصنوعی: کجا میتوانی در خرگاه اردشیر درنگ کنی، ای مرد مهماندوست؟
بدو گفت کای شاه با داد ورایز بازارگانان منم پاک رای
هوش مصنوعی: او به او گفت: ای پادشاه دادگر و با رأی، من از بازرگانان هستم و نیت خالص و پاکی دارم.
نشانش یکایک به خسرو بگفتهمه رازها برگشاد از نهفت
هوش مصنوعی: او به خسرو گفت که هر یک از رازها را برایش شرح داده و آنها را که پنهان بودند، فاش کرد.
بفرمود تا نام برنا و دهنویسد نویسندهٔ روزبه
هوش مصنوعی: فرمان داد تا نام جوان و ده را نویسندهای که روزبه نام دارد، بنویسد.
ببازارگان گفت پدرود باشخرد را به دل تار و هم پود باش
هوش مصنوعی: بازرگان به خداحافظی گفت و از دلش خواست که هر دو ویژگی عقل و هوش را با هم داشته باشد.