بخش ۲۱
هوش مصنوعی: در این بخش از متن، قیصر به دنبال مشاوره با رهنما و موبد است تا راهی برای مقابله با دشمنان پیدا کند. او تصمیم می‌گیرد گروهی از فیلسوفان را به ایران فرستد تا در مورد مشکلات موجود گفتگو کنند. آنها به یاد روزگار گذشته و جنگ‌های بی‌دلیل می‌افتند و نگران وضعیت حال و آینده هستند.
خسرو شاه نیز نامه‌ای از قیصر دریافت می‌کند که در آن از او خواسته می‌شود تا با خرد و اندیشه، مشکلات را حل کند و به یاد نیاکانش باشد. خسرو تأکید می‌کند که نیاکان او دلیر و بیدار دل بودند و نباید اجازه دهند که سرنوشت بدی بر سر آنان بیفتد. او به آینده امیدوار است و به ایرانیان می‌گوید که باید دل‌های خود را از ناامیدی خالی کنند، زیرا یزدان یار آن‌هاست و جوانمردی و انسانیت جزو کارهای آنان است.
سرانجام، او تصمیم می‌گیرد تا با اقداماتی جدی و هوشمندانه به مقابله با مشکلات بپردازد.
ز بیگانه قیصر به پرداخت جایپر اندیشه بنشست با رهنمای
هوش مصنوعی: قیصر از شخصی ناآشنا و بیگانه، به خاطر پرداختن به موضوعی مهم و تأملبرانگیز، در کنار مشاور خود نشسته است.
به موبد چنین گفت کای دادخواهز گیتی گرفتست ما را پناه
هوش مصنوعی: به موبد گفت: ای کسی که در پی حق و عدالت هستی، از دنیای پرآشوب ما را پناه دادهای.
بسازیم تا او بنیرو شودوزان کهتر بد بی‌آهوشود
هوش مصنوعی: بیایید کاری کنیم که او قوی و نیرومند شود و به واسطه این کار، آن فرد کوچک و ضعیف نیز به تدریج به حالتی خوب و با ثبات برسد.
به قیصر چنین گفت پس رهنمایکه از فیلسوفان پاکیزه رای
هوش مصنوعی: پس رهنما به قیصر گفت که از فیلسوفان خردمند و دلپاک استفاده کن.
بباید تنی چند بیداردلکه بندند با ما بدین کار دل
هوش مصنوعی: چند نفر باید باشند که دلشان بیدار باشد و با ما در این کار دل همراه شوند.
فرستاد کس قیصر نامداربرفتند زان فیلسوفان چهار
هوش مصنوعی: فرستادهای از قیصر معروف ارسال شد و چهار فیلسوف از آنجا رفتند.
جوانان و پیران رومی نژادسخنهای دیرینه کردند یاد
هوش مصنوعی: جوانان و سالمندان رومی دربارهی داستانها و خاطرات گذشته صحبت کردند.
که ما تا سکندر بشد زین جهانز ایرانیانیم خسته نهان
هوش مصنوعی: ما از زمان سکندر به این جهان خسته و نارضایتیهای ایرانیان را در دل داریم.
ز بس غارت و جنگ و آویختنهمان بی‌گنه خیره خون ریختن
هوش مصنوعی: به خاطر دزدیها و جنگها، انسانهای بیگناه به نابودی کشیده شده و خون آنها به ناحق ریخته شده است.
کنون پاک یزدان ز کردار بدبه پیش اندر آوردشان کار بد
هوش مصنوعی: اکنون خداوند پاک، اعمال زشت را در جلو میآورد و عواقب کارهای بد را نشان میدهد.
یکی خامشی برگزین از میانچوشد کندرو بخت ساسانیان
هوش مصنوعی: از میان گزینهها، سکوت و انتظاری بیصدا را انتخاب کن؛ زیرا سرنوشت ساسانیان (یک سلسلهی تاریخی در ایران) به ناامیدی و شکست منجر شد.
اگر خسرو آن خسروانی کلاهبدست آورد سر بر آرد بماه
هوش مصنوعی: اگر خسرو به کلاهی که مختص پادشاهان است دست یابد، بهزودی بر ما ماهی خواهد تابید.
هم اندر زمان باژ خواهد ز رومبپا اندر آرد همه مرز وبوم
هوش مصنوعی: در زمان مناسب، رومی با اقتدار و قهرمانانه به پا میخیزد و تمامی سرزمینها و مرزها را تحت کنترل خود قرار میدهد.
گرین درخورد با خرد یاد دارسخنهای ایرانیان باد دار
هوش مصنوعی: اگر با خرد و دانش آشنا هستی، به یاد داشته باش که سخنان ایرانیان همیشه با ارزش و مهم هستند.
ازیشان چوبشنید قیصر سخنیکی دیگر اندیشه افگند بن
هوش مصنوعی: قیصر وقتی از آنها صحبت کرد، یکی دیگر از افراد حرفی زد که باعث شد فکر جدیدی به ذهنش برسد.
سواری فرستاد نزدیک شاهیکی نامه بنوشت و بنمود راه
هوش مصنوعی: یکی سوار را نزد شاه فرستاد تا نامه‌ای بنویسد و مسیر را نشان دهد.
ز گفتار بیدار دانندگانسخنهای دیرینه خوانندگان
هوش مصنوعی: از گفتار افرادی که آگاه و دانا هستند، میتوان به حکمتها و آموزههای قدیمی پی برد.
چو آمد به نزدیک خسرو سواربگفت آنچ بشنید با نامدار
هوش مصنوعی: وقتی سوار به نزدیک خسرو رسید، آنچه را که شنیده بود به نامدار (خسرو) گفت.
همان نامهٔ قیصر او را سپردسخنهای قیصر برو برشمرد
هوش مصنوعی: سلطنت و نوشتههای قیصر به او واگذار شد و او دربارهی سخنان قیصر سخن گفت.
چو خسرو بدید آن دلش تنگ شدرخانش ز اندیشه بی‌رنگ شد
هوش مصنوعی: وقتی خسرو صورت یار را دید، دلش گرفته شد و از فکر به یارش رنگ از چهرهاش پرید.
چنین داد پاسخ که گر زین سخنکه پیش آمد از روزگار کهن
هوش مصنوعی: در پاسخ گفت که اگر به این حرفهایی که از گذشتههای دور مطرح شده توجه کنی، خواهید دید که...
همی بر دل این یاد باید گرفتهمه رنجها باد باید گرفت
هوش مصنوعی: باید همیشه یاد آنچه را که بر دل مینشیند، در نظر داشته باشیم و تمامی سختیها و دردها را به جان بخریم.
گرفتیم و گشتیم زین مرز بازشما را مبادا به ایران نیاز
هوش مصنوعی: ما از این مرز دور شدیم و امیدواریم که دیگر نیازی به شما و ایران نداشته باشیم.
نگه کن کنون نا نیاکان ماگزیده جهاندار و پاکان ما
هوش مصنوعی: به حال حاضر نیاکان ما بیندیش و ببین که چگونه از میان بهترینها و پاکان جهان انتخاب شدهاند.
به بیداد کردند جنگ ار بدادنگر تا ز پیران که دارد بیاد
هوش مصنوعی: اگر به ظلم و ستم جنگی شود، به گذشته نگاه کن تا ببینی از پیران چه کسانی یادگار دارند.
سزد گر بپرسد ز دانای رومکه این بد ز زاغ آمدست ار زبوم
هوش مصنوعی: اگر از دانای روم بپرسد که این بلا از کجا آمده است، آیا جای تعجب نیست که بگوید از زاغ آمده؟
که هرکس که در رزم شد سرفرازهمی ز آفریننده شد بی‌نیاز
هوش مصنوعی: هر کسی که در میدان جنگ و نبرد پیروز می‌شود، از لطف و قدرت خداوند بی‌نیاز میگردد.
نیاکان ما نامداران بدندبه گیتی درون کامگاران بدند
هوش مصنوعی: پدران ما افرادی مشهور و بزرگ بودند و در دنیا افرادی شاد و موفق به شمار میرفتند.
نبرداشتند از کسی سرکشیبلندی و تندی و بی‌دانشی
هوش مصنوعی: هیچکس از سرکشی و بیپرویی و نادانی دیگران حمایت نکرده و برنمیدارد.
کنون این سخنها نیارد بهاکه باشد سراندر دم اژدها
هوش مصنوعی: حالا این حرفها ارزشی ندارند چون در آستانهی خطر بزرگی قرار داریم.
یکی سوی قیصر بر از من درودبگویش که گفتار بی‌تار و پود
هوش مصنوعی: یکی به سوی قیصر برود و به او سلام بفرستد و بگوید که سخنهای او بیپایه و بدون استحکام است.
بزرگان نیارند پیش خردبه فرجام هم نیک و بد بگذرد
هوش مصنوعی: افراد بزرگ و با تجربه به خردمندی پایبندند و میدانند که سرانجام، هم خوب و هم بد به پایان خواهد رسید.
ازین پس نه آرام جویم نه خوابمگر برکشم دامن از تیره آب
هوش مصنوعی: از این به بعد نه آرامش میجویم و نه خواب، مگر اینکه از آب تیره و غمانگیز فاصله بگیرم.
چو رومی نیابیم فریادرسبه نزدیک خاقان فرستیم کس
هوش مصنوعی: اگر رومی را پیدا نکنیم که به ما کمک کند، به نزد پادشاه خواهیم رفت و کسی را فرستاده که درخواست کمک کند.
سخن هرچ گفتم همه خیره شدکه آب روان از بنه تیره شد
هوش مصنوعی: هرچه سخن گفتم، همه حیرت کردند که چگونه آب زلال و روان از جایی تاریک و آلوده به وجود آمده است.
فرستادگانم چوآیند بازبدین شارستان در نمانم دراز
هوش مصنوعی: چون فرستادگانم برگردند، در این شهر نمیمانم طولانی.
به ایرانیان گفت فرمان کنیددل خویش را زین سخن مشکنید
هوش مصنوعی: به ایرانیان بگویید که دل‌های خود را از این کلمات آزرده نکنند و به آرامش دست یابند.
که یزدان پیروزگر یار ماستجوانمردی و مردمی کارماست
هوش مصنوعی: خداوند پیروز و یاریدهنده ماست و شرافت و انسانیت، ویژگیهای ما هستند.
گرفت این سخن بردل خویش خوارفرستاد نامه بدست تخوار
هوش مصنوعی: او از این سخن به دل خود احساس حقارت کرد و نامه‌ای را به دست کسی به نام تخوار فرستاد.
برین گونه برنامه‌ای برنوشتز هرگونه‌ای اندر و خوب و زشت
هوش مصنوعی: در اینجا برنامه‌ای طراحی شده که شامل انواع مختلفی از ویژگیها و خصوصیات خوب و بد است.
بیامد ز نزدیک خسرو سوارچنین تا در قیصر نامدار
هوش مصنوعی: شخصی از نزدیک خسرو، با شکوه و زینت سوار بر اسب آمد و به سوی قیصر بزرگ، که نامی معروف دارد، راهی شد.