بخش ۸۰ - ای غنچهٔ خوابیده، چو نرگس نگران خیز
هوش مصنوعی: این شعر دعوت به بیداری و هوشیاری از خواب غفلت است. شاعر به تصویر غنچه خوابیده و نرگس نگران اشاره می‌کند و از غم و حوادث زمانه سخن می‌گوید. او از انسان‌ها می‌خواهد که از خواب گران بیدار شوند و به تماشای جهان بپردازند. خطابی به خورشید، دشت‌ها و دریاها دارد که هرکدام نماد تغییر و پویایی‌اند. شاعر به پیوند میان جسم و روح اشاره کرده و در نهایت به بیداری و آگاهی از واقعیت‌های زندگی، به ویژه در برابر مشکلات و ویرانی‌های ناشی از قدرت‌ها و فرهنگ‌های خارجی، دعوت می‌کند. او تأکید می‌کند که باید با ایمان و آگاهی از خواب بی‌خبری برخیزند و برای بازسازی و بهبود جهان تلاش کنند.
ای غنچهٔ خوابیده، چو نرگس نگران خیزکاشانهٔ ما رفت به تاراج غمان خیز
هوش مصنوعی: ای غنچهٔ خوابیده، مانند نرگس نگران، بیدار شو. کاشانهٔ ما در دست غمها و اندوهها ویران شده است، پس برخیز و کمک کن.
از نالهٔ مرغ چمن از بانگ اذان خیزاز گرمی هنگامهٔ آتش‌نفسان خیز
هوش مصنوعی: از صدای پرندهها در باغ و صدای اذان بیدار شو، از گرمای شور و شوقی که در دل داری برخیز.
از خواب گران خواب گران خواب گران خیزاز خواب گران خیز
هوش مصنوعی: از خواب عمیق بیدار شو و به حرکت و تلاش بپرداز. زمانی برای استراحت نیست، حرکت کن و به جلو برو.
خورشید که پیرایه به سیمای سحر بستآویزه به گوش سحر از خون جگر بست
هوش مصنوعی: خورشید با جلوهای زیبا به صبح نور و روشنی بخشید و همچون گوشوارهای در گوش صبح، یاد و خاطرهای از دلنوشتهها و احساسات عمیق را نقش زد.
از دشت و جبل قافله‌ها رخت سفر بستای چشم جهان‌بین به تماشای جهان خیز
هوش مصنوعی: از دشت و کوهها کاروانها آمادهی سفر شدهاند؛ ای چشمی که به جهان وقوف داری، برای تماشای زیباییهای جهان بیدار شو.
از خواب گران خواب گران خواب گران خیزاز خواب گران خیز
هوش مصنوعی: از خوابی عمیق و طولانی بیدار شو و از خواب سنگین خود برخیز.
خاور همه مانند غبار سر راهی استیک نالهٔ خاموش و اثر باخته آهی است
هوش مصنوعی: شرق مانند غباری است که در مسیر زندگی پراکنده شده و تنها صدای خاموشی است که در دل خود درد و نالهای نهفته دارد.
هر ذرهٔ این خاک گره‌خورده نگاهی استاز هند و سمرقند و عراق و همدان خیز
هوش مصنوعی: هر قسمت از این سرزمین، نشاندهنده نگاهی و تأثیراتی از فرهنگها و سرزمینهای مختلفی همچون هند، سمرقند، عراق و همدان است.
از خواب گران خواب گران خواب گران خیزاز خواب گران خیز
هوش مصنوعی: از خوابی عمیق و پرطنین بیدار شو و از این سکوت و خاموشی بیرون بیا.
دریای تو دریاست که آسوده چو صحراست؟دریای تو دریاست که افزون نشد و کاست؟
هوش مصنوعی: آیا دریای تو همان دریا است که آرامش آن مانند بیابان است؟ آیا دریای تو همان دریایی است که نه به آن افزوده میشود و نه از آن کاسته میشود؟
بیگانهٔ آشوب و نهنگ است! چه دریاست؟از سینهٔ چاکش صفت موج روان خیز
هوش مصنوعی: بیگانهای که موجب هیاهوست و مانند نهنگ در دریا موج ایجاد می‌کند! این دریا چه عظمتی دارد؟ از سینهاش که شکافته شده، نشانهٔ جریانی خروشان و زنده بیرون میآید.
از خواب گران خواب گران خواب گران خیزاز خواب گران خیز
هوش مصنوعی: از خواب عمیق بیدار شو و از حالت خواب آلودگی خارج شو.
این نکته گشایندهٔ اسرار نهان استملک است تن خاکی و دین روح روان است
هوش مصنوعی: این موضوع به روشن شدن رازهای پنهان اشاره دارد. بدن مادی تشبیه به یک سرزمین دارد، در حالی که روح و دین همچون روحی زنده، برای آن بدن وجود دارد.
تن زنده و جان زنده ز ربط تن و جان استبا خرقه و سجاده و شمشیر و سِنان خیز
هوش مصنوعی: وجود و زندگی انسان از ارتباط و پیوند جسم و روح ناشی میشود، و این پیوند به وسیله ابزارهایی چون لباس، محل عبادت و وسایل دفاعی تجلی مییابد.
از خواب گران خواب گران خواب گران خیزاز خواب گران خیز
هوش مصنوعی: از خواب عمیق بیدار شو و برخیز.
ناموس ازل را تو امانی، تو امینیدارای جهان را تو یساری، تو یمینی
هوش مصنوعی: تو حافظ ناموس ازلی هستی و به عنوان امانتدار آن شناخته میشوی. همچنین، تو دارای جهان و نگهبان آن هستی و به حقیقت، مظهر یمین و راستگویی.
ای بندهٔ خاکی تو زمانی، تو زمینیصهبای یقین دَرکش و از دیر گمان خیز
هوش مصنوعی: ای انسان خاکی، زمانی بر روی زمین بودی. حالا جام آگاهی و یقین را بنوش و از دیرهای شک و تردید خارج شو.
از خواب گران خواب گران خواب گران خیزاز خواب گران خیز
هوش مصنوعی: از خواب عمیق بیدار شو و از این خواب سنگین برخیز.
فریاد ز افرنگ و دلآویزی افرنگفریاد ز شیرینی و پرویزی افرنگ
هوش مصنوعی: صدای بلند و زیباییهای غرب را فریاد میزنم، به خاطر شیرینی و دلچسبیهای آن.
عالم همه ویرانه ز چنگیزی افرنگمعمار حرم باز به تعمیر جهان خیز
دنیا به خاطر حملهی مغولانهی غربیها ویران شده است، اما معمار حرم (خدا) به ما دستور میدهد که برای بازسازی و ترمیم این جهان تلاش کنیم.
از خواب گران خواب گران خواب گران خیزاز خواب گران خیز
هوش مصنوعی: از خواب عمیق بیدار شو و به حرکت و فعالیت بپرداز.