غزل شمارهٔ ۱۶۵
هوش مصنوعی: این شعر درباره تجربه‌ای معنوی و نوشیدن می‌ای روحانی است. شاعر در ابتدا به سحر و حال خوب ناشی از نوشیدن می اشاره می‌کند و از خداوند می‌خواهد که شرابی به او بدهد که او را به حالت قیامت برساند. او به زیبایی و شادی‌ای که از اولین جرعه می به دست می‌آید، اشاره می‌کند و از اثرات منفی نوشیدن می‌دوم و سوم می‌گوید. سپس از غم و مشکلات زندگی یاد می‌کند و می‌گوید که در نهایت خدا هر کس را به جایی می‌کشاند. شاعر خود را به عنوان یک اسیر رنگ و بو می‌بیند و از ساقی می‌خواهد که شراب مدهوش‌کننده‌ای به او بدهد تا بدون ترس از عواقب، بتواند سخن بگوید. او خود را گرفتار جذابیت خماری می‌داند و قصد دارد به سمت الهام و آزادی برود.
اگر آن میی که خوردی به سحر نبود گیرابستان ز من شرابی که قیامت است حقا
«قیامت» از نظر معنی در این بیت صفت است برای «شراب»، یعنی غیرقابل وصف و عالی. مثل زمانیکه در محاوره میگوییم «محشره!»
چه تفرج و تماشا که رسد ز جام اولدومش نعوذبالله چه کنم صفت سوم را
هوش مصنوعی: چه لذتی و زیباییهایی به همراه دارد وقتی که از جام اول بنوشم! اما اگر دومین نوشیدنی هم برسد، چه بسا که برای وصف سوم دچار مشکل شوم.
غم و مصلحت نمانَد همه را فرو دَرانَدپس از آن خدای داند که کجا کشد تماشا
فرو دَرانَد از ریشه «فرو دریدن» است شبیه شکاندن از شکستن و سوزاندن از سوختن. «فرو دریدن» یعنی «نیست و نابود کردن» هممعنی دریدن است با این تفاوت که پیشوند «فرو» به معنی «پایین» معنا را قویتر می‌کند مثل زمانی که میگوییم «دلم فرو ریخت» که حس قویتری نسبت به «دلم ریخت» دارد.
تو اسیر بو و رنگی به مثال نقش سنگیبجهی چو آب چشمه ز درون سنگ خارا
هوش مصنوعی: تو گرفتار بویی و رنگی هستی که شبیه نقش و نگار روی سنگ است. اما مثل آبی که از دل سنگ سخت به بیرون میجوشد، میتوانی به جلو حرکت کنی و از این وضعیت رهایی یابی.
بده آن می رواقی هله ای کریم ساقیچو چنان شوم بگویم سخن تو بی‌محابا
هوش مصنوعی: به من کمی از آن شراب خوشمزه بده، ای ساقی مهربان. وقتی که از این شراب مست شوم، بی هیچ دغدغهای صحبت میکنم.
قدحی گران به من ده به غلام خویشتن دهبنگر که از خمارت نگران شدم به بالا
هوش مصنوعی: به من یک جام سنگین بده و آن را به خودت بده، تا ببینم که چقدر از نوشیدنی تو بیقرار شدم.
نگران شدم بدان سو که تو کرده‌ای مرا خوکه روانه باد آن جو که روانه شد ز دریا
هوش مصنوعی: نگران شدم به سمتی که تو مرا به خود عادت دادهای، پس بگذار بادی به سمت آنجا بیفتد که از دریا جاری شده است.