غزل شمارهٔ ۳۴۲
هوش مصنوعی: این شعر درباره عشق و حالتی است که فرد عاشق در آن قرار دارد. شاعر به توصیف حال خراب و مست خود می‌پردازد و بیان می‌کند که عشق او را از دنیای کار و کاسب بودن دور کرده است. او از فقدان عقل و تمیز در حال عشق سخن می‌گوید و به زیبایی معشوق اشاره می‌کند که مانند گل در باغ است. شاعر همچنین بر این موضوع تأکید دارد که در عشق، انسان باید به سوی غیب و حقیقت عمیق‌تری نظر کند و از دغدغه‌های دنیوی رها شود.
در پایان، شاعر به وضعیت انسانی که در عشق فرو رفته و از خود بی‌خود شده، می‌پردازد و بیان می‌کند که سرانجام این حال به شناخت عمیق‌تری از خود و عشق منجر خواهد شد. او به ارتباطات انسانی و درد دل‌ها هم اشاره می‌کند و دعوت به سکوت و تأمل در عمق معانی عشق دارد.
مرا چون تا قیامت یار اینستخراب و مست باشم کار اینست
هوش مصنوعی: من تا زمانی که زندهام، همدمم این است که همیشه در حال مستی و نابسامانی باشم.
ز کار و کسب ماندم کسبم اینسترخا زر زن تو را دینار اینست
از حسابگری و دودوتا چهارتا بازماندم چون کار کسبم معشوقم است، ای چهره زرد شو (تمثیلی از عشق بی نهایت است که چهره عاشق زرد رنگ است) پول و ارزش تو همین زردی چهره است
نه عقلی ماند و نی تمیز و نی دلچه چاره فعل آن دیدار اینست
هوش مصنوعی: در این حالت، نه فکر و عقل میتواند کمک کند، نه توان تشخیص و نه احساس قلبی. پس چه چارهای برای عمل و رفتار در برابر آن دیدار وجود دارد؟
گل صدبرگ دید آن روی خوبشبه بلبل گفت گل گلزار اینست
هوش مصنوعی: گل صدبرگ زیبایی چهرهاش را دید و به بلبل گفت: «این گلزار همان گل زیبای من است.»
چو خوبان سایه‌های طیر غیبندبه سوی غیب آ طیار اینست
هوش مصنوعی: خوبان مثل پرندگان غیب و ناشناخته هستند و در عالم معنوی پرواز میکنند. به سوی عالم غیب برو، زیرا آنجا جایی است که آنها پرواز میکنند.
مکرر بنگر آن سو چشم می‌مالکه جان را مدرسه و تکرار اینست
هوش مصنوعی: به طور مکرر به آن طرف نگاه کن و با دقت بینایش را پاک کن، چرا که حقیقت زندگی و آموزش روح در همین تکرار و مشاهده است.
چو لب بگشاد جان‌ها جمله گفتندشفای جان هر بیمار اینست
هوش مصنوعی: وقتی او لب به سخن گشود، همه جان‌ها گفتند که شفای هر بیمار در این حرف نهفته است.
چو یک ساغر ز دست عشق خوردندیقینشان شد که خود خمار اینست
هوش مصنوعی: وقتی که یک لیوان از عشق را نوشیدند، مطمئن شدند که خودشان در حال مستی هستند.
گرو کردی به می دستار و جبهسزای جبه و دستار اینست
هوش مصنوعی: تو با فرزندان خود به می و شادمانی مشغول هستی و در واقع، لذت و شادی که به آن دست یافتهای، نشانه و پاداشی برای زحمتها و تلاشهایت است.
خبر آمد که یوسف شد به بازارهلا کو یوسف ار بازار اینست
هوش مصنوعی: خبر رسید که یوسف به بازار رفته است. اما آیا یوسف واقعی در این بازار وجود دارد؟
فسونی خواند و پنهان کرد خود راکمینه لعب آن طرار اینست
هوش مصنوعی: او فسونگری را آغاز کرد و به شکل عواملی در آمد، و خود را به گونهای پنهان کرد که به نظر میرسد تنها یک بازی کوچک است.
ز ملک و مال عالم چاره دارممرا دین و دل و ناچار اینست
هوش مصنوعی: من از دنیای مادی و مال و ثروت چیزی نمیخواهم، در عوض مهمتر از آن برای من دین و ایمان و دل آسودهام است و ناچاراً همین را میطلبم.
میان گر پیش غیر عشق بندممسیحی باشم و زنار اینست
هوش مصنوعی: اگر در عشق به کسی غیر از معشوق خود وابسته شوم، مانند مسیحی هستم که زنجیر در گردن دارد.
به گرد حوض گشتم درفتادمجزای آن چنان کردار اینست
هوش مصنوعی: در اطراف حوض گرد آمدم و به دام افتادم، نتیجه چنین رفتاری همین است.
دلا چون درفتادی در چنین حوضتو را غسل قیامت وار اینست
هوش مصنوعی: ای دل، هنگامی که در چنین حوضی فرو میافتی، همانند غسل قیامت است و تو آماده شوی.
رخ شه جسته‌ای شهمات اینستچو دزدی کردی ای دل دار اینست
هوش مصنوعی: چهره زیبای محبوبت اینگونه است که دچار دزدی احساسی شدهای؛ ای دل، باید بدانید که این وضعیت چگونه است.
مشین با خود نشین با هر که خواهیز نفس خود ببر اغیار اینست
هوش مصنوعی: با خودت نرو و با هر کس که دوست داری بنشین، از نفس خود فاصله بگیر و به دیگران بپیوند. این راه درست است.
خمش کن خواجه لاغ پار کم گودلم پاره‌ست و لاغ پار اینست
هوش مصنوعی: سکوت کن، ای صاحب، من دلم جریحهدار است و این دلتنگی به خاطر وضع جسمیام است.
خمش باش و در این حیرت فروروبهل اسرار را کاسرار اینست
هوش مصنوعی: سکوت کن و در این حالت گیجی، اسرار را رها کن. اسرار همین است که میبینی.