غزل شمارهٔ ۶۴۹
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر از زیبایی و جذابیت ماه در صبحگاه سخن می‌گوید. ماه به زمین فرود می‌آید و شاعر به شدت تحت تاثیر زیبایی‌اش قرار می‌گیرد. او خود را در محضر این ماه می‌بیند و احساس می‌کند که وجودش به لطف آن ماه مانند جانش زنده شده است. شاعر در سفر معنوی‌اش تنها به ماه می‌رسد و به عمق وجود خود می‌نگرد. او متوجه می‌شود که همه چیز در ارتباط با آن ماه قرار دارد و تمام هستی‌اش در دریا از عشق و معنویت غرق شده است. پس از مدتی، دریا طوفانی می‌شود و از آن طوفان، کفی به‌وجود می‌آید که هر ذره آن نشان از زیبایی خاصی دارد. در نهایت، شاعر می‌گوید که بدون وجود شمس‌الحق تبریزی، نه‌توان دید که ماه چگونه است و نه می‌توان از عمق دریا خبر داشت.
بر چرخ سحرگاه یکی ماه عیان شداز چرخ فرود آمد و در ما نگران شد
هوش مصنوعی: در صبح زود، ماهی درخشان از آسمان پدیدار شد و به زمین نزول کرد و در دلهای ما نگرانی و شگفتی ایجاد کرد.
چون باز که برباید مرغی به گه صیدبربود مرا آن مه و بر چرخ دوان شد
هوش مصنوعی: وقتی که باز، پرندهای را شکار می‌کند، من نیز آن ماه را از دست میدهم و او به سرعت بر فراز آسمان میرود.
در خود چو نظر کردم خود را بندیدمزیرا که در آن مه تنم از لطف چو جان شد
هوش مصنوعی: وقتی به درون خود نگاه کردم، متوجه شدم که خودم را اسیر کردهام، چون در آن ماه روشن، وجودم به لطف و مهربانی جان مانند شده است.
در جان چو سفر کردم جز ماه ندیدمتا سر تجلّی ازل جمله بیان شد
هوش مصنوعی: وقتی به درون خود سفر کردم، جز نور ماه چیزی ندیدم، تا زمانی که جلوههای آغازین هستی به وضوح نمایان شد.
نُه چرخ فلک جمله در آن ماه فروشدکشتی وجودم همه در بحر نهان شد
هوش مصنوعی: نه دنیای چرخان تمام چیزها در ماه تجلی مییابد و کشتی وجود من در دریا پنهان شده است.
آن بحر بزد موج و خرد باز برآمدو آوازه درافکند چنین گشت و چنان شد
هوش مصنوعی: امواج دریا به شدت بالا آمدند و دوباره آرامش خود را به دست آوردند و صدا و داستانهایی را به راه انداختند و اینگونه اوضاع تغییر کرد.
آن بحر کفی کرد و به هر پاره از آن کفنقشی ز فلان آمد و جسمی ز فلان شد
هوش مصنوعی: آن دریا به قدری خروشان بود که از هر موجش نشانی از یک چیز و شکلی از چیز دیگر به وجود آمد.
هر پاره کف جسم کز آن بحر نشان یافتدر حال گدازید و در آن بحر روان شد
هوش مصنوعی: هر تکهای از جسم که از آن دریا نشانی پیدا کرد، در حال ذوب شدن است و به آن دریا میپیوندد.
بی دولت مخدومی شمس‌الحق تبریزنی ماه توان دیدن و نی بحر توان شد
هوش مصنوعی: بدون وجود شخصیتی بزرگ و والا چون شمس‌الحق تبریزی، نه می‌توان به زیبایی ماه نگریست و نه می‌توان از دریای معنویت بهرهمند شد.