غزل شمارهٔ ۶۶۹
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به توصیف شب و خواب و بیداری عاشقان می‌پردازد. شب که فرا می‌رسد، همه به خواب می‌روند، اما دو چشم عاشقان بیدار می‌ماند و به سوی معشوق خود می‌روند. نویسنده به این نکته اشاره دارد که اگر دوستان دیگر در خواب باشند، برای عاشقان اهمیتی ندارد و آنها با غم و عشق به سمت محبوب می‌روند. عاشقان در حالی که بی‌اسباب هستند، همچنان به دنبال معشوق می‌گردند. در انتهای شعر، شاعر به تمثیل‌های مختلفی اشاره می‌کند که عاشقان را از دیگران متمایز می‌کند و به جستجوی آنان در شب و غم و عشق اشاره دارد.
چو شب شد جملگان در خواب رفتندهمه چون ماهیان در آب رفتند
هوش مصنوعی: وقتی شب فرارسید، همه آرام خوابشان برد و مانند ماهیانی که در آب شناورند، به آرامش رفتند.
دو چشم عاشقان بیدار تا روزهمه شب سوی آن محراب رفتند
هوش مصنوعی: دو چشم عاشقان در طول شب بیدار بودند و تمام شب به سوی آن مکان مقدس و مورد علاقه رفتند تا سپیده دم روز را ببینند.
چو ایشان را حریف از اندرونستچه غم دارند اگر اصحاب رفتند
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که وقتی انسانها دوستان و هم نشینان واقعی و صمیمی دارند، نگران رفتن یا غیبت دیگران نخواهند بود. به عبارت دیگر، اگر از درون رابطهای عمیق و دوستانه برخوردار باشند، دیگر به حضور یا عدم حضور دیگران اهمیت نمیدهند.
همه در غصه و در تاب و عشاقبه سوی طره پرتاب رفتند
هوش مصنوعی: همه در غم و اضطراب به سمت جذابیت و زیبایی معشوقهها کشیده شدند.
همه اندر غم اسباب و ایشانقلنداروار بی‌اسباب رفتند
هوش مصنوعی: همه در اندوه و غمِ وسایل و لوازم زندگی به سر میبرند، اما آنها بدون هیچ وسایل و تجهیزاتی، مثل درویشان و عارفان، بیهیچ وابستگیای رفتند.
که یابد گرد ایشان را که ایشانچو برق و باد سخت اشتاب رفتند
هوش مصنوعی: چه کسی میتواند به آنها برسد، در حالی که آنها به سرعت مانند برق و باد از کنار رفتهاند؟
تو چون دلوی بر بن دولاب می‌گردکه ایشان برتر از دولاب رفتند
هوش مصنوعی: تو مانند آبی هستی که در دلو میچرخد، در حالی که دیگران بالاتر از آن دلو حرکت میکنند.
ببین آنها که بند سیم بودنددرون خاک چون سیماب رفتند
هوش مصنوعی: ببین آنهایی که در زندگی به دنیای مادی وابسته بودند، اکنون در خاک به مانند جیوه پراکنده شدهاند و دیگر اثری از آنها باقی نمانده است.
ببین آنها که سیمین بر گزیدندبه روی سرخ چون عناب رفتند
هوش مصنوعی: ببین کسانی که رنگ نقرهای را انتخاب کردند، به سمت چهرهای سرخ و شفاف مانند میوه عناب رفتهاند.