غزل شمارهٔ ۱۱۶۵
هوش مصنوعی: این شعر درباره عشق و حال و احوال عاشقان است. شاعر از میر خرابات (محل عشق و مستی) صحبت می‌کند و می‌گوید که عشق و حالت خرابی از محبوبش ناشی می‌شود. او به اهمیت جان و زندگی اشاره می‌کند و هشدار می‌دهد که عمر باهوش نباید به هدر برود. در ادامه، هشدارهایی درباره زهد و پرهیزکاری می‌دهد و تأکید می‌کند که حقیقت و عشق حقیقی مانند شراب ازلی است. در پایان، شاعر ابراز می‌کند که پرورش روح در سیر و ساغر خداوند است و عشق همان‌طور که شراب جان‌فرساست، می‌تواند روح را تعالی بخشد.
میر خرابات توی ای نگاروز تو خرابات چنین بی‌قرار
هوش مصنوعی: ای نگار، تو میدانی که میخانه پر از شور و شوق است و من نیز به خاطر تو در این مکان بی‌قرار و آشفتهام.
جمله خرابات خراب تواندجمله اسرار ز توست آشکار
هوش مصنوعی: تمامی کسانی که به میخانه و خراباتیها روی میآورند، میتوانند در آنجا به حالت خراب و ویران برسند، و همه اسراری که در دل دارند، به راحتی فاش خواهد شد.
جان خراباتی و عمر عزیزهین که بشد عمر چنین هوشیار
هوش مصنوعی: ای انسان بیدار، زندگی گرانبهای خود را صرف لحظات بیهوده نکن. عمر تو در حال گذر است و اگر در این دنیا به صورت هوشیار زندگی نکنی، به راحتی از دست خواهد رفت. پس به یاد داشته باش که زندگی ارزشمند است و باید از آن به بهترین نحو استفاده کرد.
جان و جهان جان مرا دست گیرچشم جهان حرف مرا گوش دار
هوش مصنوعی: عشق و زندگی، جان من را نجات بده و چشمانت به سخنان من توجه کنند.
خاک کفت چشم مرا توتیاستوعده تو گوش مرا گوشوار
هوش مصنوعی: خاک کفت چشم مرا، به معنای این است که چشمم پر از خاک است، یعنی به چیزی توجه ندارد یا در حالتی از غفلت است. توتیاست هم به میوهای اشاره دارد که نمادی از دلخوشی و لذت است. وعده تو گوش مرا گوشوار، به این معناست که آنچه وعده دادهای، همچون گوشوارهای در گوشم است؛ یعنی وعده و امید تو برایم ارزشمند و دلنشین است. در مجموع، این ابیات به تضاد میان غفلت و امید اشاره دارند.
خمر کهن بر سر عشاق ریزصورت نو در دل مستان نگار
هوش مصنوعی: شراب قدیمی بر سر عاشقان میریزد، و صورت تازهای در دل شیدای آنان نقش میبندد.
ساغر بازیچه فانی ببرساغر مردانه ما را بیار
هوش مصنوعی: شراب و میگساری چیزی ناپایدار و زودگذر است؛ پس بیایید که ما با شجاعت و مردانگی به سراغ این لذتهای زودگذرتری برویم.
آتش می بر سر پرهیز ریزوای بر آن زاهد پرهیزکار
هوش مصنوعی: آتش بر سر کسی که دوری از دنیا را بر خود فرض کرده است، وای بر آن عابدی که به این فکر است.
حق چو شراب ازلی دَر دِهدمرد خورد باده حق مردوار
هوش مصنوعی: وقتی که حق مثل شراب جاودان به انسان بنوشاند، او در مییابد که چقدر این نوشیدنی باارزش است و به انسان حقیقتی بلندمرتبه میبخشد.
پرورش جان به سقاهم بوداز می و از ساغر پروردگار
هوش مصنوعی: پرورش روح من به دست سقا است، که او از می و جام پروردگار بهره میگیرد.