غزل شمارهٔ ۱۱۷۲
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر از آمدن بهار و فرار زمستان و خطراتش سخن می‌گوید. او به نعمت‌های پروردگار اشاره می‌کند که تمام خطاها را می‌بخشد. شاعر از ساقی می‌خواهد که جامی پر از شراب بر سر می‌آورَد و او را به مستی دعوت می‌کند. او تأکید می‌کند که در زمان خوشی و مستی، بهترین تصمیمات اتخاذ می‌شود و نباید در حاشیه‌ها غرق شد. همچنین به اهمیت عشق و عرفان اشاره دارد و می‌گوید که فرد عاشق در مستی خود نمی‌تواند بین حق و باطل تمایز قائل شود. در انتها، شاعر به لذت‌های زندگی و ضرورت شکرگزاری برمی‌گردد و می‌گوید که زندگی و مرگ و دین و دنیا به انسان هدیه داده شده است.
جاء الربیع و البطر زال الشتاء و الخطرمن فضل رب عنده کل الخطایا تغتفر
هوش مصنوعی: بهار آمد و خوشیها آغاز شد، فصل سرما و خطر به پایان رسید. از لطف خداوند، همه خطاها بخشوده می‌شود.
آمد ترش رویی دگر یا زمهریرست او مگربرریز جامی بر سرش ای ساقی همچون شکر
هوش مصنوعی: دوباره چهرهای عبوس و سرد آمده است، آیا او در حال تجربهٔ سرمایی سخت است؟ ای ساقی، آیا میتوانی جامی بر سرش بریزی تا مثل شکر شیرین شود؟
اوحی الیکم ربکم انا غفرنا ذنبکمو ارضوا بما یقضی لکم ان الرضا خیر السیر
هوش مصنوعی: خدای شما به شما وحی کرده است که ما گناهان شما را بخشیدهایم و راضی باشید به آنچه که برایتان مقدر کردهایم، چون راضی بودن بهترین راه و شیوه است.
یا می دهش از بلبله یا خود به راهش کن هلهزیرا میان گلرخان خوش نیست عفریت ای پسر
هوش مصنوعی: یا به او از زیباییهای زندگی بده، یا خودت او را به مسیر درست هدایت کن، زیرا در بین گلهای زیبا، وجود دیو ناپسند است، پسر.
و قایل یقول لی انا علمنا برهفاحک لدینا سره لا تشتغل فیما اشتهر
هوش مصنوعی: کسی که می‌گوید ما به همه چیز آگاهیم، بهتر است راز خود را برای ما فاش کند و در آنچه که مشهور است دچار حواسپرتی نشود.
درده می بیغامبری تا خر نماند در خریخر را بروید در زمان از باده عیسی دو پر
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که انسان باید از دردها و مشکلات تجربه کسب کند تا به بلوغ و دانایی برسد. در این مسیر، نباید اجازه دهد که حالت ضعف یا ناتوانی او را از انجام اقدامات لازم باز دارد. همچنین، یادآوری می‌کند که در زمانهایی که نیاز به قدرت و انرژی بیشتری داریم، میتوانیم از چیزهایی که ما را تقویت می‌کند، مانند هوش و خلاقیت استفاده کنیم.
السر فیک یا فتی لا تلتمس فیما اتیمن لیس سر عنده لم ینتفع مما ظهر
هوش مصنوعی: ای جوان، رازهای خود را تنها به کسی بگو که لایق شنیدن آن باشد، چرا که کسی که راز ندارد از آنچه که ظاهر است بهرهای نمیبرد.
در مجلس مستان دل هشیار اگر آید مهلدانی که مستان را بود در حال مستی خیر و شر
هوش مصنوعی: اگر کسی در جمع خوشگذران و خوشحال، عقل و هوش خود را به همراه داشته باشد، باید بداند که در حال خوشی و مستی، مستان نمیتوانند به خوبی و بدی امور توجه کنند.
انظر الی اهل الردی کم عاینوا نور الهدیلم ترتفع استارهم من بعد ما انشق القمر
هوش مصنوعی: به افرادی که در گمراهی به سر میبرند نگاه کن که چگونه نور هدایت را مشاهده کردند، اما پردههای تاریکی از چشمانشان برداشته نشد، حتی پس از آنکه ماه به دو نیم شد.
ای پاسبان بر در نشین در مجلس ما ره مدهجز عاشقی آتش دلی کید از او بوی جگر
هوش مصنوعی: ای نگهبان، در دروازهام باش و اجازه نده کسی غیر از عاشقان با دلهای پرآتش وارد مجلس ما شوند. از او بوی دلسوختگی و درد میآید.
یا ربنا رب المنن ان انت لم ترحم فمنمنک الهدی منک الردی ما غیر ذا الا غرر
هوش مصنوعی: ای پروردگار مهربان، اگر تو به ما رحم نکنی، پس چه کسی میتواند ما را به هدایت برساند؟ جز این، همه چیز فریب و دروغ است.
جز عاشقی عاشق کنی مستی لطیفی روشنینشناسد از مستی خود او سرکله را از کمر
هوش مصنوعی: به جز عشق، هیچ چیز دیگری نیست که فرد را به سمت مستی لطیف و روشنی بکشاند. تنها کسانی که عاشق شدهاند، میدانند که این نوع مستی چه حالتی دارد و خودشان را از دیگران متمایز میکنند.
یا شوق این العافیه کی اضطفر بالقافیهعندی صفات صافیه فی جنبها نطقی کدر
هوش مصنوعی: شوق و عشق به زیبایی دوچندان است، زیرا در کنار آن صفات پاک و خالصی وجود دارد که هرچه باشد، نمی‌تواند مانع از بیان آن شود.
گر دست خواهی پا نهد ور پای خواهی سر نهدور بیل خواهی عاریت بر جای بیل آرد تبر
هوش مصنوعی: اگر به دنبال رسیدن به هدفی هستی، باید قدمی برداری؛ اگر هدف خاصی داری، باید از همه وجودت استفاده کنی. اگر چیزی را میخواهی، باید به دنبال آن بروی و حتی ممکن است از ابزارهایی که در دسترس داری، بهرهبرداری کنی.
ان کان نطقی مدرسی قد ظل عشقی مخرسیو العشق قرن غالب فینا و سلطان الظفر
هوش مصنوعی: اگر سخن من همانند آموزگاری باشد که عشق من را خموش کرده است، در حالی که عشق بر ما غالب است و قدرت پیروزی در دست اوست.
ای خواجه من آغشته‌ام بی‌شرم و بی‌دل گشته‌اماسپر سلامت نیستم در پیش تیغم چون سپر
هوش مصنوعی: ای آقا، من بی‌شرم و بی‌دل شدهام و همچون سپری در برابر تیغ، قادر به دفاع نیستم.
سر کتیم لفظه سیف حسیم لحظهشمس الضحی لا تختفی الا بسحار سحر
هوش مصنوعی: ما به قدرت کلام و سخن اشاره میکنیم که مانند خورشید در صبحگاه واضح و روشن است و هرگز نمی‌تواند پنهان بماند، مگر در دقایق سحرگاه که نورش آرام میگیرد.
خواهم یکی گوینده‌ای مستی خرابی زنده‌ایکآتش به خواب اندرزند وین پرده گوید تا سحر
هوش مصنوعی: میخواهم فردی را که با حالتی مست و شورانگیز، از خرابی و ویرانی یاد کند و به خوابها و خوابآلودگیها بپردازد؛ او باید تا سپیدهدم سخن بگوید.
یا ساحراء ابصارنا بالغت فی اسحارنافارفق بنا اودارنا انا حبسنا فی السفر
هوش مصنوعی: ای تویی که در شبهای تاریک، نگاه ما به تو شگفتزده است، با ما مهربان باش؛ ما در این سفر به دور از منزل ماندهایم.
اندر تن من گر رگی هشیار یابی بردرشچون شیرگیر او نشد او را در این ره سگ شمر
هوش مصنوعی: اگر در وجود من رگی آگاه پیدا کنی، او را مانند دربی در نظر بگیر؛ چون اگر نتواند در این مسیر به درستی عمل کند، نمیتوان او را به حساب آورد و باید به گونهای دیگر نگریسته شود.
یا قوم موسی اننا فی التیه تهنا مثلکمکیف اهتدیتم فاخبروا لا تکتموا عنا الخبر
هوش مصنوعی: ای مردم موسی، ما هم مانند شما در این بیابان سرگردان شدهایم. چگونه شما موفق به هدایت و راهنمایی شدید؟ پس ما را از خبرتان مطلع کنید و چیزی را پنهان نکنید.
آن‌ها خراب و مست و خوش وین‌ها غلام پنج و ششآن‌ها جدا وین‌ها جدا آن‌ها دگر وین‌ها دگر
هوش مصنوعی: آن‌ها در حالتی خراب و سرخوش هستند و اینها در وضعیتی دیگر، به گونهای که اینها و آن‌ها از یکدیگر جدا هستند. هر گروه ویژگیهای خاص خود را دارد و کاملاً از هم متفاوتند.
ان عوقوا ترحالنا فالمن و السلوی لنااصلحت ربی بالنا طاب السفر طاب الحضر
هوش مصنوعی: اگر سفر ما به تأخیر بیفتد، چه کسی برای ما مونس و آرامش خواهد بود؟ پس با لطف و رحمت خداوند، سفر خوشی خواهیم داشت و زندگی در خانه نیز بر ما خوشایند خواهد بود.
گفتن همه جنگ آورد در بوی و در رنگ آوردچون رافضی جنگ افکند هر دم علی را با عمر
هوش مصنوعی: میتوان گفت که هر چیزی که درباره افراد و اوضاع جنگ برانگیز بیان شود، به نوعی به بروز نزاع و اختلاف دامن میزند. به ویژه وقتی که برخی افراد بدون وقفه در حال تحریک و به چالش کشیدن دیگران هستند و با یادآوری موضوعات گذشته، مانند اختلافات تاریخی بین علی و عمر، منجر به تنش بیشتری میشوند.
اسکت و لا تکثر اخی ان طلت تکثر ترتخیالحیل فی ریح الهوی فاحفظه کلا لا وزر
هوش مصنوعی: این بیت بیانگر این است که باید در رفتار و احساسات خود احتیاط کنی و از افراط پرهیز نمایی. اگر در عشق و احساسات شتابزده عمل کنی، ممکن است به مشکلاتی دچار شوی. بنابراین، بهتر است همه چیز را با احتیاط و دقت مدیریت کنی تا از بروز سختیها جلوگیری کنی.
خامش کن و کوتاه کن نظاره آن ماه کنآن مه که چون بر ماه زد از نورش انشق القمر
هوش مصنوعی: سکوت کن و نگذار که بیشتر به آن مه زیبا نگاه کنی. آن ماه که زمانی با نورش درخشش ماه را شکافت.
ان الهوی قد غرنا من بعد ما قد سرنافاکشف به لطف ضرنا قال النبی لا ضرر
هوش مصنوعی: عشق ما را فریب داده و بعد از آنکه در مسیر درست قدم گذاشته بودیم، ما را به این حال و روز انداخت. پس لطف خود را در مورد ما نشان بده که پیامبر فرموده است: هیچگونه ضرری نباید باشد.
ای میر مه روپوش کن ای جان عاشق جوش کنما را چو خود بی‌هوش کن بی‌هوش خوش در ما نگر
هوش مصنوعی: ای مایۀ زیبایی، بر ما بپوشان، ای جان من، شعف و عشق را در وجودم بروز بده. ما را چنان بی‌هوش کن که خود بیخبر از حال خویش شویم، و خوشبختانه، در دل ما بنگر.
قالوا ندبر شأنکم نفتح لکم آذانکمنرفع لکم ارکانکم انتم مصابیح البشر
هوش مصنوعی: آن‌ها گفتند: ما امور شما را مدیریت میکنیم، گوشهای شما را باز میکنیم و پایههای شما را تقویت میکنیم؛ شما چراغهای بشریت هستید.
ز اندازه بیرون خورده‌ام کاندازه را گم کرده‌امشدوا یدی شدوا فمی هذا دواء من سکر
هوش مصنوعی: من از حد و اندازه خود فراتر رفتهام و اکنون نمیتوانم آن اندازه را پیدا کنم. آیا این کار من را به پسزمینهٔ خیالی و عجیبی میبرد؟ این چه دارویی است برای تسکین نشئه و سرگیجه؟
هاکم معاریج اللقا فیها تداریج البقاانعم به من مستقی اکرم به من مستقر
هوش مصنوعی: ای خدای عالم و مدبّر، تو راههای ملاقات را سامان دادهای و بقا را در آن قرار دادهای. خوشا به حال کسی که در مسیر تو است و ارجمند و محترم است کسی که در مکان ثابت تو قرار دارد.
هین نیش ما را نوش کن افغان ما را گوش کنما را چو خود بی‌هوش کن بی‌هوش سوی ما نگر
هوش مصنوعی: به به! زهر نیش ما را به نفع خودت بپذیر و به صدا و فریاد ما گوش بده. ما را مانند خودت بیخبر و بیهوا کن و به جانب ما نگاه کن.
العیش حقا عیشکم و الموت حقا موتکمو الدین و الدنیا لکم هذا جزاء من شکر
هوش مصنوعی: زندگی واقعی برای شماست و مرگ نیز متعلق به شماست. دین و دنیای شما نیز همینطور است. این تیرگی نتیجه شکرگزاری شماست.