غزل شمارهٔ ۱۲۹۲
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف حسرت و افسوس عاشق نسبت به معشوق می‌پردازد. شاعر از خواجه‌ای می‌گوید که در ظاهر با دیگران خوش رفتار است، اما در تنهایی با عاشق خود ترش‌رو و بی‌محبتی می‌کند. این تضاد بین رفتار خواجه با دیگران و عاشق خود باعث درد و رنج شاعر می‌شود. او به زیبایی و جذابیت صورت معشوق اشاره می‌کند و از اینکه به خاطر عدم محبت او دچار غم و اندوه شده، گلایه می‌کند. شاعر از معشوق می‌خواهد که قواعد جدیدی وضع نکند و برای عشقشان فرقی نگذارد. در نهایت، او به یاد یوسف و کنایه از آزادی و زندانی شدن در عشق می‌زند و از معشوق می‌خواهد تا در شکر و خوشی غوطه‌ور شوند و به محبت بپردازند.
آمد آن خواجه سیماترشوان شکرش گشته چو سرکا ترش
هوش مصنوعی: آن آقا که زیباترین و با شکوه ترین است، حالا شیرینیاش به تلخی تبدیل شده است.
با همگان روترش است ای عجبیا که به بیرون خوش و با ما ترش؟
هوش مصنوعی: تعجب آور است که با همه افراد به صورت ترش و ناراحت رفتار می‌کند، یا اینکه در خارج از خانه خوشحال و با ما عبوس است؟
از کرم خواجه روا نیست اینبا همه خوش با من تنها ترش
هوش مصنوعی: از لطف و بخشش بزرگوار، بعید است که با وجود همهی مهربانیهایش، تنها با من برخوردی ترش داشته باشد.
زین بگذشتیم دریغست و حیفآن رخ خوش‌طلعت زیبا ترش
هوش مصنوعی: ما از این مرحله گذر کردیم و افسوس که آن چهره زیبا و خوشگل ترش را دیگر نمیبینیم.
ای ز تو خندان شده هر جا حزینوی ز تو شیرین شده هر جا ترش
هوش مصنوعی: هر جا که کسی غمگین است، به خاطر تو خندان شده و هر جا که کسی تیرهروست، به لطف تو شیرین و خوشحال شده است.
شاد زمانی که نهان زیر لبیار همی‌خندد و لالا ترش
هوش مصنوعی: خوشحالی زمانی است که یار به آرامی و به طور پنهانی لبخند می‌زند و خواب را به حالت تلخی میبرد.
گر ترشی این دم شرطی بنهکه نبُوَد روی تو فردا ترش
هوش مصنوعی: اگر در این لحظه طعم تلخی وجود دارد، بساطش را کنار بگذار که فردا دیگر چهرهی تو تلخ نخواهد بود.
بهر خدا قاعدهٔ نو منههیچ بوَد قاعده حلوا ترش؟
هوش مصنوعی: برای خدا هیچ قاعده جدیدی نگذار که آیا اصلاً قاعدهای میتواند در برابر طعم شیرین و ترش حلوا وجود داشته باشد؟
این ترشی در چه و زندان بوددید کسی باغ و تماشا ترش؟
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که کسی که در شرایط سخت و محدودیتی زندگی می‌کند، گاهی به طور تصادفی یا غیرمنتظره چیزهای زیبا و خوشایند را میبیند یا تجربه می‌کند. در واقع، زندگی در وضعیتهای دشوار نمیتواند تمام جنبههای خوشبختی و زیبایی را از انسان بگیرد.
یوسف خوبان چو به زندان بماندهیچ نگشت آن گل رعنا ترش
هوش مصنوعی: یوسف زیبایانی که در زندان ماند، هیچگاه آن گل خوشبو و زیبا از او کمتر نشد.
تا به سخن آمد دیوار و درکز چه نه‌ای ای شه و مولا ترش؟
هوش مصنوعی: زمانی که صحبت از دیوار و در به میان آمد، اکنون تو ای پادشاه و سرور، چرا با ناراحتی و تندخویی واکنش نشان میدهی؟
گفت اگر غرقه سرکا شومکی هلدم رحمت بالا ترش؟
هوش مصنوعی: اگر در دریای مشکلات و سختیها غرق شوم، مگر رحمت خدا مرا نجات نمیدهد؟
مِی دهدم عشق و ندیمی کندغرقه شود در می و صهبا ترش
هوش مصنوعی: میدهم عشق و دوستی که در آن غرق می‌شود و تلخی را به شیرینی تبدیل می‌کند.
دست فشان روح رود مست تامیمنه که نیست بدان جا ترش
هوش مصنوعی: دست خود را به نشانه شادی و انتقال انرژی به سمت روح خویش دراز کن، چرا که در آن مکان خوشحالی و خوشبختی وجود ندارد و نمیتوان از آنجا به خوبی یاد کرد.
بس کن و در شهد و شکر غوطه خورکه‌ت نهلد فضل موفا ترش
مُوَفّا: وفا کرده شده، مجازاً به معنی تمام و کامل می آید. (غیاثاللغات)