غزل شمارهٔ ۱۸۵۷
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به عشق و دلبستگی خود اشاره می‌کند و از محبوبش می‌خواهد که به او لطف کند. او آرزو دارد تا در میان مردم، نامش را تغییر دهد و به جای نام واقعی‌اش، نامی دیگر انتخاب کند. شاعر به رابطه بین ظاهر و باطن اشاره می‌کند و می‌گوید که مردم غالباً از حال و هوای درونی خود بی‌خبرند. او همچنین به قاضی و دعای سلطان اشاره می‌کند و به موسیقی و سماع به عنوان ابزاری برای بیداری روح اشاره می‌کند. نهایتاً، شاعر به نقش و حال درونی خود پرداخته و بیان می‌کند که این وضعیت افسرده‌اش ناشی از جدایی از معشوق است و باید آن را اظهار کند.
توقع دارم از لطف تو ای صدر نکوآییندرون مدرسه حجره به پهلوی شهاب‌الدین
هوش مصنوعی: من از بخشش و مهربانی تو، ای صاحب فضیلت و زیبایی، انتظار دارم که در کنار شهاب‌الدین در فضای مدرسه، مرا یاری کنی.
پیاده قاضیم می‌خوان درون محکمه قاصدو یا خود داعی سلطان دعاها را کنم آمین
هوش مصنوعی: من با پای پیاده در دادگاه قاضی قرار دارم، و یا اینکه خود فرشتهای از سوی سلطان دعاهایم را به گوش او میرساند و من فقط میگویم آمین.
بدین حیله بگنجانی در آن خانه ربابی راکه نامم را بگردانی نهی نامم فلان‌الدین
هوش مصنوعی: با این نیرنگ، میخواهم ربابی را در آن خانه قرار دهم که نامم را به گونهای تغییر دهم و دیگر کسی نتواند مرا به نام فلان‌الدین بشناسد.
که خلقان صورت و نامند مثال میوهٔ خامندکی از جانشان خبر باشد که آن تلخ است یا شیرین
هوش مصنوعی: انسانها ظاهری دارند و نامهایی به آنها داده شده، مانند میوههای نارس که فقط در ظاهر هستند. آنها از درون خود اطلاعی ندارند و نمیدانند که چه تلخ یا شیرین هستند.
وگر حال آورد قاضی سماعش آرزو آیدرباب خوب بنوازم سماعی آرمش شیرین
هوش مصنوعی: اگر قاضی حال خوشی پیدا کند و به شنیدن موسیقی علاقهمند شود، من با ساز رباب به زیبایی موسیقی میزنم و او را به آرامش میرسانم.
ز آواز سماع من اقنجی هم شود زندهسر از تربت برون آرد بکوبد پا کند تحسین
هوش مصنوعی: با صدای سماع من، حتی مردهها هم زنده میشوند و از دل خاک بیرون میآیند. آنها با ضرب پا به وجد میآیند و تحسین میکنند.
کفن را اندراندازد قوال‌انداز مستانهاز آن پس مردگان یک یک برون آیند هم در حین
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره شده است که با شادی و سر مستی، کسی به یاد مردگان میافتد و به دنبال آن، مردگان یکی یکی از خفا بیرون میآیند. این بیان به نوعی به ارتباط بین زندگی و مرگ و تأثیر احساسات بر این دو حالت اشاره دارد.
عجب نبود که صورت‌ها بدین آواز برخیزندکه صورت‌های عشق تو درونت زنده شد می‌بین
هوش مصنوعی: شگفتی ندارد که چهرهها به این صدای دلنواز جان بگیرند، زیرا چهرههای عشق تو در درونت جان تازهای یافتهاند و تو آن را حس میکنی.
ز مردم آن به کار آید کی زنده می‌شود در توو باقی تن غباری دان که پیدا می‌شود از طین
هوش مصنوعی: از انسانها، آن کسی به درد میخورد که در وجودش زندگی تازهای شکل بگیرد و بقیه وجودش مانند خاک و کثافت باشد که از خاک شکل گرفته است.
دلت را هر زمان نقشی تنت یک نقش افسردهاز آن افسرده‌ای که تو بر آنی نه‌ای با این
هوش مصنوعی: هر وقت دلت را مینگری، تصویری از خودت میبینی که در آن غمگین و افسرده‌ای. این تصویر فقط به خاطر غم توست، نه اینکه حقیقتاً آنجا باشی.
مرا گوید یکی صورت منم اصل غزل واگوخمش کردم نشاید داد این خاتم به هر گرگین
هوش مصنوعی: یکی به من می‌گوید که من نماینده اصلی شعر هستم، اما من در برابر این حرف سکوت کردم و نمیخواهم این نشان را به هر کسی بدهم.