غزل شمارهٔ ۱۹۷۲
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به عاشقانی که در جستجوی حقیقت هستند، توصیه می‌کند که به درون خویش بنگرند و از نظر دیگران تأثیر نپذیرند. او به زیبایی و حقیقت درونی آدم‌ها اشاره کرده و می‌گوید که نباید به قضاوت‌های سطحی و ظاهری توجه کرد. در عوض، باید از چشم بصیرت که خداوند داده استفاده کنند تا زیبایی‌های واقعی را درک کنند. او همچنین به تمایز بین نگاه‌های مختلف اشاره می‌کند و می‌گوید که عاشقان نباید مانند مگس در شیرینی‌های دنیا گرفتار شوند، بلکه باید به سرمد و حقیقت بالای معنوی توجه کنند. شاعر در نهایت به شمس تبریزی اشاره می‌کند و چگونگی انتشار نور او در زمین را به تصویر می‌کشد.
عاشقا دو چشم بگشا چارجو در خود ببینجوی آب و جوی خمر و جوی شیر و انگبین
هوش مصنوعی: عاشقان، دو چشمتان را باز کنید و در درون خود، چیزی شگفتانگیز ببینید؛ جوی آبی جاری، جوی خمیری که از شراب پر است و جوی دیگری که مملو از شیر و عسل است.
عاشقا در خویش بنگر سخره مردم مشوتا فلان گوید چنان و آن فلان گوید چنین
هوش مصنوعی: عاشقان، به درون خود نگاه کنید و به نظر مردم اهمیت ندهید. نگران نباشید که فلانی چه می‌گوید یا چه نظری دارد.
من غلام آن گل بینا که فارغ باشد اوکان فلانم خار خواند وان فلانم یاسمین
هوش مصنوعی: من خدمتگزار گلی هستم که در زیبایی و درک عمیق خود، از چیزهای بیارزش دور است. برخی او را خار مینامند و برخی دیگر او را یاسمن، اما او از این قضاوتها بیخبر و فارغ است.
دیده بگشا زین سپس با دیده مردم مروکان فلانت گبر گوید وان فلانت مرد دین
هوش مصنوعی: چشمهایت را باز کن و بعد از آن با دید مردم رفتار کن. چراکه آن فرد بیدین به این صورت حرف میزند و این شخص معتقد به دین است.
ای خدا داده تو را چشم بصیرت از کرمکز خمارش سجده آرد شهپر روح الامین
هوش مصنوعی: ای خدا، از لطف و رحمت تو چشمی بصیرت به من دادهای که به خاطر آن، حتی فرشتۀ بزرگ یعنی جبرائیل نیز تحت تأثیر قرار گرفته و به سجده میافتد.
چشم نرگس را مبند و چشم کرکس را مگیرچشم اول را مبند و چشم احول را مبین
هوش مصنوعی: چشم نرگس را نبند و چشم کرکس را نپوشان. چشم اول را نبند و چشم احول را ننگر.
این جمله به ما می‌گوید که نباید زیباییها را نادیده بگیریم و از دیدن چیزهای خوب و دلنشین بازبمانیم. در عوض، باید با دقت به اطرافمان نگاه کنیم و زیباییها را درک کنیم.
عاشقان صورتی در صورتی افتاده‌اندچون مگس کز شهد افتد در طغار دوغگین
هوش مصنوعی: عاشقان مانند مگسی هستند که از شهد به شیرینی میافتند و در حالتی مست و سرمست به عشق مشغولند. آنها در دنیایی که به شدت شیرین و لذتبخش است، غرق شدهاند.
شاد باش ای عشقباز ذوالجلال سرمدیبا چنان پرها چه غم باشد تو را از آب و طین
هوش مصنوعی: ای کسی که در عشق پرشور و با ویژگیهای والا و جاودانهای زندگی میکنی، با این همه امکانات و ویژگیهای برتر، چه دلیلی برای ناراحتی از دنیای مادی و محدودیتها داری؟
گر همی‌خواهی که جبریلت شود بنده بروسجده‌ای کن پیش آدم زود ای دیو لعین
هوش مصنوعی: اگر میخواهی که جبریلت بنده تو شود، پس زود برو و برای آدم سجده کن، ای دیو نکبت.
بادیه خون خوار اگر واقف شدی از کعبه‌امهر طرف گلشن نمودی هر طرف ماء معین
هوش مصنوعی: اگر در دشت خطرناک و وحشتناک آگاهی پیدا کنی، کعبه من را در نظر بگیر، در هر سو باغ هایی پر از گل و در هر سمت چشمه های آب زلال خواهید دید.
ای به نظاره بد و نیک کسان درماندهچون بدین راضی شدی یارب تو را بادا معین
هوش مصنوعی: ای کسی که به تماشای خوب و بد دیگران نشستهای، چون با این وضعیت راضی شدی، کاش خدا تو را یاری کند.
چون امانت‌های حق را آسمان طاقت نداشتشمس تبریزی چگونه گستریدش در زمین
هوش مصنوعی: آسمان قادر به تحمل امانت‌های الهی نبود، پس چگونه شمس تبریزی آن را بر روی زمین گسترش داد؟