غزل شمارهٔ ۲۳۱۱
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف عشق و دلتنگی نسبت به یک دریا (نماد معشوق) می‌پردازد. شاعر از انبه (غیر قابل دسترس) به عنوان نماد دریا و جان خود استفاده می‌کند و از غم و شوق ناشی از دوری از این دریا صحبت می‌کند. در این شعر، احساسات مختلفی چون غم، شادی و سوزش عشق به تصویر کشیده می‌شود. شاعر به حالت‌های روحی خود اشاره می‌کند و توصیفاتی زیبا از عشق و نیرنگ‌های آن ارائه می‌دهد. همچنین، این شعر به عمیق‌ترین لایه‌های احساسات انسانی و وابستگی‌ها اشاره دارد و به تعالیم معنوی و روحانی نیز پرداخته است. شمس تبریزی نیز به عنوان یک شخصیت نورانی در انتهای شعر به تصویر کشیده می‌شود.
از انبهی ماهی دریا به نهان گشتهانبه شده قالب‌ها تا پرده جان گشته
هوش مصنوعی: انبهای که در دریا زندگی می‌کند، به طرز زیرکانهای به شکل انبه درآمده است. این تغییر شکل به گونهای است که روح و جوهر واقعی وجود خود را پنهان کرده است.
از فرقت آن دریا چون زهر شده شکرزهر از هوس دریا آب حیوان گشته
هوش مصنوعی: به خاطر جدایی از آن دریا، مانند زهر تلخی شدهام. زهر به خاطر آرزوی وصال دریا، به آب حیات تبدیل گشته است.
در عشرت آن دریا نی این و نه آن بودهبر ساحل این خشکی این گشته و آن گشته
هوش مصنوعی: در خوشی و شادی، آن دریا و این ساحل خشک به قدری تغییر کردهاند که دیگر نمیتوان به راحتی آنها را با گذشته مقایسه کرد.
اندر هوس دریا ای جان چو مرغابیچندان تو چنین گفته کز عشق چنان گشته
هوش مصنوعی: ای جان، تو مانند مرغابی که در آرزوی دریاست، آنقدر درباره عشق صحبت کردی که به همین حالت درآمدهای.
دوش از شکم دریا برخاست یکی صورتو آن غمزه‌اش از دریا بس سخته کمان گشته
هوش مصنوعی: شب گذشته از دل دریا، یکی چهرهای ظاهر شد و آن نگاه فریبندهاش آنچنان دلربا بود که مانند کمانی خمیده به نظر میرسید.
دل گفت به زیر لب من جان نبرم از ویسوگند به جان دل کان کار چنان گشته
هوش مصنوعی: دل به آرامی گفت که جانم را فدای او نکنم، سوگند به جان دل که کار به این شکل پیش آمده است.
از غمزه غمازی وز طرفه بغدادیدل گشته چنان شادی جانم همدان گشته
هوش مصنوعی: از نگاهی که به من انداختی و از شگفتیهایی که از بغداد دیدم، دل من آنقدر شاد شده که جانم سرشار از خوشی است.
در بیشه درافتاده در نیم شبی آتشدر پختن این شیران تا مغز پزان گشته
هوش مصنوعی: در دل جنگل و در دل شب، آتش بر پا شده و این شیرها را تا عمق وجودشان در حال پختن است.
از شعله آن بیشه تابان شده اندیشهتا قالب جان پیشه بی‌جا و مکان گشته
هوش مصنوعی: از نور و روشنی آن جنگل، افکار شکل گرفته و روح بی‌جا و مکان شده است.
گرمابه روحانی آوخ چه پری خوان استوین عالم گورستان چون جامه کنان گشته
هوش مصنوعی: این جا به نظر میرسد که روحانیان و مذهبیون در حال پذیرایی از دیوانگان و عدهای هستند که در زندگی خود دچار مشکلات و چالشها شدهاند. در این دنیا، افراد به گونهای به اطراف خود نگاه میکنند که گویی در گورستانی زندگی میکنند، به همراه لباسهایی که نشاندهندهی سختیها و افسردگیهای زندگیشان است.
از بهر چنین سری در سوسن‌ها بنگردستوری گفتن نی سر جمله زبان گشته
هوش مصنوعی: برای دیدن ریشههای این موضوع، به گلهای سوسن نگاه کن. زیبایی و لطافت این گلها نشاندهندهی راز و رمزهای بسیاری است که در زبان و گفتار نهفته است.
شمس الحق تبریزی درتافته از روزنتا آنچ نیارم گفت چون ماه عیان گشته
هوش مصنوعی: شمس تبریزی با نور و درخشندگی خود از روزنی به درون تابیده است، به گونهای که نمیتوانم از او سخن بگویم، زیرا آنچه او را روشن کرده، مانند ماهی است که در آفتاب روشن و عیان شده است.