غزل شمارهٔ ۲۵۹۷
هوش مصنوعی: این شعر درباره عشق و جدایی است. شاعر از معشوق خود می‌خواهد که به او توجه کند و از دوری و غفلت او شکایت دارد. او اشاره می‌کند که بدون عشق معشوق، زندگی‌اش یتیم و بی‌روح است و حتی طبیعت نیز دچار درد و رنج می‌شود. احساسات عمیق و دلتنگی شاعر به وضوح در کلماتش نمایان است. او به ساغری اشاره می‌کند که نماد عشق و شادمانی است و از معشوق می‌خواهد که به او نزدیک شود تا از غم و اندوه رهایی یابد. شاعر در نهایت به حالتی از خاموشی می‌رسد که به خاطر شدت احساساتش، قادر به سخن گفتن نیست.
گر روی بگردانی تو پشت قوی داریکان روی چو خورشیدت صد گون کندت یاری
هوش مصنوعی: اگر به من پشت کنی، باز هم قدرتی داری، زیرا چهرهی تو مانند خورشید، درخشش و یاریهای بسیاری به تو میبخشد.
من بی‌رخ چون ماهت گر روی به ماه آرممه بی‌تو ز من گیرد صد دوری و بیزاری
هوش مصنوعی: من بدون چهرهات مانند ماهی هستم که اگر به طرف ماه بروم، آن ماه بدون تو از من دوری میگزیند و حس بیقراری می‌کند.
جان بی‌تو یتیم آمد مه بی‌تو دو نیم آمدگلزار جفا گردد چون تخم جفا کاری
هوش مصنوعی: بدون تو، زندگیام سرد و بیرحم شده است، مانند ماهی که بدون نور ماه میماند. باغ عاطفه و محبت، در غیاب تو به بیراهه میرود و مانند تخم جنایت، دوباره خیانت و درد را به بار میآورد.
چون سرکشی آغازی یا اسب جفا تازیدست کی رسد در تو گر پای نیفشاری
هوش مصنوعی: زمانی که سرکشی آغاز می‌شود و بر اسب بیرحمی سوار میشوی، آیا دست کی میتواند به تو برسد اگر قدم به جلو نگذاری؟
مهمان توام ای جان ای شادی هر مهمانشاید که ز بخشایش این دم سر من خاری
هوش مصنوعی: ای جان و ای شادی، من مهمان تو هستم. هر مهمانی ممکن است که به واسطه لطف و بخشش تو، در این لحظه بر من غمی وارد شود.
رو ای دل بیچاره با تیغ و کفن پیششکی پیش رود با او بدفعلی و طراری
هوش مصنوعی: ای دل بیچاره، با وجود چاقو و کفن، چگونه میتوانی به سوی او بروی در حالی که بدگویی و شیطنت در تو وجود دارد؟
ای جان نه ز باغ تو رسته‌ست درخت منپرورده و خو کرده با عشرت و خماری
هوش مصنوعی: جانم، درخت من در باغ تو رشد نکرده است، بلکه در محیطی پرورش یافته و به شادی و خوشگذران بودن عادت کرده است.
اجزای وجود من مستان تواند ای جانمستان مرا مفکن در نوحه و در زاری
هوش مصنوعی: وجود من پر از شوق و مستی است، ای جان، مرا در گریه و نوحه نگهدار.
آن ساغر پنهانی خواهم که بگردانیمستانه به پیش آیی بی‌نخوت و جباری
هوش مصنوعی: من به دنبال آن جام پنهانی هستم که وقتی به دستم رسید، مستانه بگردانمش. بیا و بدون خودپسندی و تکبر جلو بیا.
ای ساغر پنهانی تو جامی و یا جانییا چشمه حیوانی یا صحت بیماری
هوش مصنوعی: ای جام پنهانی، آیا تو فقط یک جام هستی یا روحی زنده، یا چشمهای که زندگی میبخشد و یا نشانهای از سلامتی در میان بیماریها؟
یا آب حیاتی تو یا خط نجاتی تویا کان نباتی تو یا ابر شکرباری
هوش مصنوعی: یا مایه حیات تو هستی، یا راه نجات من، یا منبع گیاهان تویی، یا ابر شیرینی که باران میبارد.
آن ساغر و آن کوزه کو نشکندم روزهاما نهلد در سر نی عقل نی هشیاری
هوش مصنوعی: از آن ظرف و کوزهای که در دست دارم نمیشکنم و روزهام را نگه میدارم، اما عقل و هشیاریام در دلام نیست.
هم عقلی و هم جانی هم اینی و هم آنیهم آبی و هم نانی هم یاری و هم غاری
هوش مصنوعی: تو هم عقل هستی و هم روح، هم اینجا هستی و هم آنجا. تو هم آبی و هم نانی، هم یار هستی و هم دوست.
خاموش شدم حاصل تا برنپرد این دلنی زان که سخن کم شد از غایت بسیاری
هوش مصنوعی: برای اینکه این دل آزرده نشود، من سکوت کردهام، نه به خاطر اینکه کلامم کم شده، بلکه به خاطر اینکه سخن گفتن در این حالت، مایهی آزار بیشتر می‌شود.