غزل شمارهٔ ۲۹۷۸
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف حال و هوای دل و رابطه شاعر با محبوبش می‌پردازد. شاعر در آغاز از صبح و حال دیگرش سخن می‌گوید و از شور و شوقی که در دل دارد، اما از محبوبش می‌خواهد که بر چهره نزارش نگریسته و او را با صفای دلش ببیند. او دلش را آتشین و برتر از باد می‌یابد و به محبوبش می‌گوید که ارزش او بالاتر از چرخ فلک و مشتری است.
شاعر با بیان اینکه سی سال در پی محبوبش بوده، به جزیره‌ای اشاره می‌کند که نه خشکی دارد و نه تری، به نوعی بیانگر بی‌پایانی عشقش است. او غافل از این بوده که تمامی هستی در محبوبش خلاصه می‌شود و همه چیز در وجود او نهفته است. این شعر در نهایت به توصیف احساسات عمیق و پیچیده شاعر نسبت به محبوبش و عدم توانایی در بیان کامل آن‌ها می‌پردازد.
ای دل ز بامداد تو بر حال دیگریوز شور خویش در من شوریده ننگری
هوش مصنوعی: ای دل، از صبح زود تو به حال و وضع دیگری افتادهای و از شدت هیجانات و شور و شوقی که در وجود توست، به حال من که دیوانهام، نگاهی نکن.
بر چهره نزار تو صفرای دلبری استتا خود چه دیده‌ای که ز صفراش اصفری
هوش مصنوعی: بر چهره زرد و بیمار تو نشانههای جذابیت و زیبایی وجود دارد. تو چه دیده‌ای که از این زیبایی هنوز زیباتر نشان میدهد؟
ای دل چه آتشی که به هر باد برجهینی نی دلا کز آتش و از باد برتری
هوش مصنوعی: ای دل، چه آتشی در جان داری که به هر تندبادی به پرواز درمیآیی. نه، ای دل، تو از آتش و باد فزونی داری و بزرگتر از آنی که به آسانی تحت تأثیر آن‌ها قرار بگیری.
ای دل تو هر چه هستی دانم که این زمانخورشیدوار پرده افلاک می‌دری
هوش مصنوعی: ای دل، هرچه هستی، میدانم که اکنون مانند خورشید در آسمان درخشان و نورانی هستی.
جانم فدات یا رب ای دل چه گوهرینی چرخ قیمت تو شناسد نه مشتری
هوش مصنوعی: ای پروردگار، جانم فدای تو. دل من، چه گوهری داری که هیچکس نمیتواند ارزش تو را بشناسد و نه حتی چرخ فلک.
سی سال در پی تو چو مجنون دویده‌اماندر جزیره‌ای که نه خشکی است و نی تری
هوش مصنوعی: سی سال است که مانند مجنون در جستجوی تو دویدهام، در جایی که نه خاکی وجود دارد و نه آبی.
غافل بدم از آن که تو مجموع هستییمشغول بود فکر به ایمان و کافری
هوش مصنوعی: من از این که تو خود تمام وجودی غافل بودم و درگیر افکار درباره ایمان و کفر بودم.
ایمان و کفر و شبهه و تعطیل عکس توستهم جنتی و دوزخ و هم حوض کوثری
هوش مصنوعی: ایمان و کفر و تردید و بیاعتنایی به تو مربوط می‌شود؛ هم بهشت و هم جهنم و هم حوض کوثر به تو مرتبطاند.
ای دل تو کل کونی بیرون ز هر دو کونای جمله چیزها تو و از چیزها بری
هوش مصنوعی: ای دل، تو در واقع اصل و بنیاد هستی هستی و فراتر از هر دو جنبه و دنیا قرار داری. از تمام ساختهها و موجودات جدا هستی و خود را از آن‌ها آزاد شده ببین.
ای رو و پشت عالم در روی من نگرتا از رخ مزعفر من زعفران بری
هوش مصنوعی: ای مظهر زیبایی و حقیقت، به چهره من نگاه کن تا بطلان و زعفران وجودم نمایان شود.
طاقت نماند و این سخنم ماند در دهانبا صد هزار غم که نهانند چون پری
هوش مصنوعی: نمیتوانم بیشتر تحمل کنم و این حرف من در دهانم مانده است، همراه با هزاران غم که در درونم پنهان شدهاند، مانند پری که درون خود رازهایی دارد.