بخش ۳۹ - کژ ماندن دهان آن مرد کی نام محمّد را صلی‌الله علیه و سلّم بتَسخر خواند
هوش مصنوعی: در این متن، شاعر به مسأله‌ی عفو و بخشش می‌پردازد و اینکه اگر خدا بخواهد، می‌تواند عیب‌ها را بپوشاند و دل‌ها را روشن کند. او از محمد (ص) می‌خواهد که بخشش کند و می‌گوید اشک و گریه می‌تواند نشانه‌ای از رحمت و تجدید حیات باشد. همچنین، به اهمیت محبت و رحم در روابط انسانی اشاره می‌کند و تأکید می‌کند که هر جا که رنج و ناراحتی دیده می‌شود، باید با رحمت و حمایت به کمک دیگران شتافت. در نهایت، اشاره می‌کند که هر گریه‌ای می‌تواند به پایان خوشی منتهی شود و از ما می‌خواهد که در زندگی مانند چشمی گریان باشیم که به رحمت الهی امیدوار است.
آن دهان کژ کرد و از تَسخر بخواندمر محمّد را دهانش کژ بماند
آن کس که به تحقیر و تمسخر نام محمّد را بر زبان آورْد، دهانش به همین خاطر کج ماند.
باز آمد کای محمّد عفو کنای ترا الطاف و علمِ مِن لَدُن
مرد اعرابی بازگشت و گفت ای محمّد، مرا ببخش. تو که دارای رحمتها و دانش الهی هستی، لطف خود را شامل حال من کن.
من ترا افسوس می‌کردم ز جَهلمن بُدم افسوس را منسوب و اَهل
من به خاطر نادانیام بر تو افسوس میخوردم ولی در واقع این افسوس را ندانسته به خودم نسبت میدادم و خودم را اهلش میدانستم.
چون خدا خواهد که پردهٔ کس دردمیلش اندر طعنهٔ پاکان برد
زمانی که خداوند بخواهد که عیب کسی را آشکار کند و آبروی او را ببرد؛ کاری می کند تا او به سمت طعنه زدن انسان های پاک تمایل پیدا کند (منظور این است که کسی که به انسانی عیبی را نسبت می دهد که در آن فرد وجود ندارد، روزی خداوند خود آن شخص را رسوا می کند)
ور خدا خواهد که پوشد عیبِ کسکم زند در عیبِ معیوبان نفس
اگر خدا بخواهد که عیب کسی را بپوشاند، کاری می کند که او دنبال عیب و نقص دیگر مردم نباشد.
چون خدا خواهد که‌مان یاری کندمیل ما را جانبِ زاری کند
زمانی که خدا بخواهد ما را یاری کند، در ما تمایل به تضرع و زاری را می آورد (گریه و زاری به درگاه خداوند در واقع توفیق اوست تا خواسته و دعای بنده را مستجاب کند)
ای خنک چشمی که آن گریانِ اوستوی همایون دل که آن بریان اوست
ای چقدر مبارک است چشمی که در تضرع به درگاه خدا پر اشک شده است و چقدر مبارک است قلبی که از شوری و شوق به خدا میسوزد.
آخر هر گریه آخِر خنده‌ایستمردِ آخر بین، مبارک بنده‌ایست
در پایان هر ناراحتی و گریه، معمولاً یک شادی و خنده انتظار میرود. شخصی که به خوبی مسائل را درک می‌کند و به نتایج آنها توجه دارد، انسان خوشبختی به شمار میرود.
هر کجا آبِ روان سبزه بودهر کجا اشکی روان رحمت شود
هر جا که آب جاری وجود داشته باشد، سبزه و سرسبزی خواهد بود و هر کجا که اشکها ریخته شود، رحمت و لطف خداوند نازل می‌شود.
باش چون دولابِ نالان چشم‌تَرتا ز صحنِ جانت بَر روید خَضَر
هوش مصنوعی: چشم خود را مانند دولابی شفاف و ناآرام نگهدار تا از عمق وجودت، جوهر زندگی و دانش مانند خضر، نمایان شود.
اشک خواهی رحم کن بر اشک‌ْباررحم خواهی بر ضعیفان رحمْ آر
هوش مصنوعی: اگر به اشک و اندوه دلسوزی میکنی، پس بر کسانی که در دشواری هستند نیز مهربانی کن و به آنها کمک کن.