بخش ۵۷ - حمله بردن سگ بر کور گدا
هوش مصنوعی: این شعر داستان سگی است که به سوی یک درویش کور حمله می‌کند و در نهایت درویش از او خواهش می‌کند که به او آسیبی نرساند. درویش می‌گوید که او هم به ضرر خود نباید به او حمله کند، زیرا خود را گرفتار و عاجز می‌بیند. شاعر از طریق این داستان بر لزوم شناخت حقایق و آگاهی از وضعیت واقعی تأکید دارد. او می‌گوید که کور (بی‌خبر) نمی‌تواند خطر را تشخیص دهد و در پی آن، به شیوه‌ای عمیق، وضعیت انسانی را به تصویر می‌کشد که از حقیقت دور است و در جستجوی دانایی و شناخت صلاحیت می‌باشد. شاعر در نهایت به این نکته می‌رسد که شناخت حق و کسب بصیرت از طریق علم و آگاهی، انسان را از بی‌خبری خارج کرده و او را به درک واقعیت نزدیک می‌سازد.
یک سگی در کوی بر کور گداحمله می‌آورد چون شیر وغا
هوش مصنوعی: سگی در محلهای به یک مرد گدا حمله می‌کند و مانند شیر صدا میزند.
سگ کند آهنگ درویشان بخشمدر کشد مه خاک درویشان بچشم
هوش مصنوعی: سگ به سمت درویشان میرود و با اشتیاق بوشان را استشمام می‌کند؛ اما وقتی ماه را که نماد زیبایی و جلال است می‌بیند، به آن خیره میشود و گویی از خاک درویشان سرزنش می‌کند.
کور عاجز شد ز بانگ و بیم سگاندر آمد کور در تعظیم سگ
هوش مصنوعی: کر به دلیل صدای بلندی که از سگ شنیده بود، نتوانست خود را کنترل کند و هنگامی که سگ را دید به خاطر ترس و ناچاری به او اظهار احترام کرد.
کای امیر صید و ای شیر شکاردست دست تست دست از من بدار
هوش مصنوعی: ای امیر و شکارچی، ای شیر جنگل، تو بدان که من دیگر نمیخواهم در دام تو گرفتار شوم و از تو دوری میجویم.
کز ضرورت دم خر را آن حکیمکرد تعظیم و لقب دادش کریم
هوش مصنوعی: به خاطر جلوگیری از ناراحتی، آن حکیم به ضرورت کار و زندگی، به دم خر احترام گذاشت و به آن لقب کریم بخشید.
گفت او هم از ضرورت کای اسداز چو من لاغر شکارت چه رسد
هوش مصنوعی: او می‌گوید که او نیز در موقعیتی قرار دارد که مانند شیر نحیف، شکارش به او نمیرسد.
گور می‌گیرند یارانت به دشتکور می‌گیری تو در کوچه بگشت
هوش مصنوعی: دوستانت در دشت، دچار مرگ و خواب ابدی میشوند، اما تو در کوچههای خودت گم شدهای و نمیتوانی به دنبال آنها بروی.
گور می‌جویند یارانت بصیدکور می‌جویی تو در کوچه بکید
هوش مصنوعی: دوستانت به دنبال قبر و مکانی برای استراحت ابدی هستند، اما تو در کوچهها در حال جستجوی چیزی هستی که نمیتوانی آن را ببینی.
آن سگ عالم شکار گور کردوین سگ بی‌مایه قصد کور کرد
هوش مصنوعی: یک سگ دانا و باهوش، همواره دنبال فرصتهای خوب و ارزشمند میرود و شکار می‌کند، اما این سگ بیفایده، تنها به دنبال چیزهایی میگردد که هیچ ارزشی ندارند و در نهایت به اهدافی کور و بیهوده دست میزند.
علم چون آموخت سگ رست از ضلالمی‌کند در بیشه‌ها صید حلال
هوش مصنوعی: علم و دانش باعث میشود که انسان از جهالت و انحراف نجات یابد و در مسیر درست زندگی کند. مانند سگی که با آموختن مهارتهای لازم، میتواند در جنگل به شکار حلال بپردازد.
سگ چو عالم گشت شد چالاک زحفسگ چو عارف گشت شد اصحاب کهف
هوش مصنوعی: زمانی که یک سگ درک و دانش پیدا کند و مانند یک فرد دانا و چالاک شود، در واقع به نظر می‌رسد که او به سطحی از آگاهی دست پیدا کرده است. اما وقتی که یک انسان عارف و آگاه شود، او نیز به حالتی می‌رسد که مانند یاران غار (اصحاب کهف) میشود، یعنی به عمق و معنای زندگی پی میبرد و از دنیا و الزامات آن جدا میشود.
سگ شناسا شد که میر صید کیستای خدا آن نور اشناسنده چیست
هوش مصنوعی: سگ که به خوبی میشناسد، متوجه شد که شکارچی کیست. ای خدا، این نوری که همه چیز را روشن می‌کند و شناسایی می‌کند چیست؟
کور نشناسد نه از بی چشمی استبلک این زانست کز جهلست مست
هوش مصنوعی: کسی که نابینا است، به خاطر نداشتن بینایی، نمی‌تواند جایی را ببیند. اما آنچه او را از دیدن باز میدارد، نادانی و جهل اوست، نه فقط نقص در بینایی.
نیست خود بی‌چشم‌تر کور از زمیناین زمین از فضل حق شد خصم بین
هوش مصنوعی: هیچ چیز در این دنیا نابینا و نادانتر از زمین نیست؛ و این زمین به دلیل رحمت الهی، دشمنی و کینهای پیدا کرده است.
نور موسی دید و موسی را نواختخسف قارون کرد و قارون را شناخت
هوش مصنوعی: موسی به نور الهی دست پیدا کرد و با آن نیروی الهی، قدرت و ثروت قارون را تحت تأثیر قرار داد و به شناخته شدن او کمک کرد.
رجف کرد اندر هلاک هر دعیفهم کرد از حق که یاارض ابلعی
هوش مصنوعی: زمین به شدت لرزید و هر دعوتکنندهای که به سمت هلاکت میرفت، فهمید که یا زمین، بلعید (همه را) یا خود را پنهان کند.
خاک و آب و باد و نار با شرربی‌خبر با ما و با حق با خبر
هوش مصنوعی: این دنیا با تمام عناصرش، مانند خاک و آب و باد و آتش، به خوبی از حقیقت و واقعیتهایی که ما درک میکنیم، آگاه است. در حالی که ما ممکن است زیاد خبر نداشته باشیم، این عناصر هرکدام با حقایق وجودی خود در ارتباطند.
ما بعکس آن ز غیر حق خبیربی‌خبر از حق و از چندین نذیر
هوش مصنوعی: ما به جای اینکه از حقیقت آگاه باشیم، فقط به اخبار و اطلاعات نادرست و هشدارهای مختلف گوش میدهیم و از واقعیت بی‌خبر هستیم.
لاجرم اشفقن منها جمله‌شانکند شد ز آمیز حیوان حمله‌شان
هوش مصنوعی: بنابر این، همه آنها از او ترسیدند و به نوعی از رفتار حیوانی او پرهیز کردند.
گفت بیزاریم جمله زین حیاتکو بود با خلق حی با حق موات
هوش مصنوعی: گفتیم که همه از این زندگی بی‌خبر هستیم که با دیگران زنده است، اما در حقیقت، زندگی واقعی با خداوند است که هیچگونه زندهبودن در آن نیست.
چون بماند از خلق گردد او یتیمانس حق را قلب می‌باید سلیم
هوش مصنوعی: وقتی انسان از دیگران جدا بماند، مانند یتیم میشود. برای ارتباط با حقیقت الهی، دل باید پاک و صادق باشد.
چون ز کوری دزد دزدد کاله‌ایمی‌کند آن کور عمیا ناله‌ای
هوش مصنوعی: وقتی دزدی که کور است، چیزی را میدزدد، او نمیفهمد که چه می‌کند و فقط ناله و فریاد میزند.
تا نگوید دزد او را کان منمکز تو دزدیدم که دزد پر فنم
هوش مصنوعی: تا زمانی که دزد از او نگوید که من او را ربودهام، چون من دزد ماهری هستم.
کی شناسد کور دزد خویش راچون ندارد نور چشم و آن ضیا
هوش مصنوعی: کی میتواند شخص نابینا دزد خود را شناسایی کند وقتی که نوری برای دیدن ندارد؟
چون بگوید هم بگیر او را تو سختتا بگوید او علامتهای رخت
هوش مصنوعی: به محض این که او چیزی گفت، تو به طور جدی او را بگیر و از او بخواه که نشانههای خود را نشان دهد.
پس جهاد اکبر آمد عصر دزدتا بگوید که چه برد آن زن بمزد
هوش مصنوعی: در زمانهای که دزدی در حال سرقت است، تلاش واقعی و بزرگ مقابل چالشها و مشکلات زندگی نمایان میشود؛ بهطوری که مردم میفهمند چه چیزی را از دست دادهاند و چه ارزشهایی در زندگی مهمتر از دیگر چیزها هستند.
اولا دزدید کحل دیده‌اتچون ستانی باز یابی تبصرت
هوش مصنوعی: نخستین بار چشمانت را به زیبایی دزدید، حالا که از نو به یاد میآوری، دوباره آن نگاه را خواهی یافت.
کالهٔ حکمت که گم کردهٔ دلستپیش اهل دل یقین آن حاصلست
هوش مصنوعی: اگر کسی که دلش در جستجوی حکمت و دانش است، آن را در نزد اهل دل بیابد، مطمئن باشد که به نتیجه دلخواه و واقعی رسیده است.
کوردل با جان و با سمع و بصرمی‌نداند دزد شیطان را ز اثر
هوش مصنوعی: شخصی که بی‌خبر و ناآگاه است، حتی با وجود داشتن جان و حسهای پنجگانه، نمی‌تواند نشانههای شیطانی را تشخیص دهد.
ز اهل دل جو از جماد آن را مجوکه جماد آمد خلایق پیش او
هوش مصنوعی: از افرادی که احساس و درک عمیق دارند، بپرسید، نه از بیجانها. چرا که بیجانها در حضور او (خدا یا حقیقت عمیق) نمیتوانند ارزش و جایگاه واقعی خود را نشان دهند.
مشورت جوینده آمد نزد اوکای اب کودک شده رازی بگو
هوش مصنوعی: شخصی که در جستجوی مشورت است، به نزد او میآید و از او میخواهد که رازی را درباره کودکانهی خود بگوید.
گفت رو زین حلقه کین در باز نیستباز گرد امروز روز راز نیست
هوش مصنوعی: برو و از این حلقه دور شو چون در آن بسته است. امروز روز گفتن رازها و مسائل پنهان نیست.
گر مکان را ره بدی در لامکانهمچو شیخان بودمی من بر دکان
هوش مصنوعی: اگر راهی به جاهای ناشناخته داشتم، مانند بزرگانی که در علم و دانش شناخته شدهاند، من نیز در آن مکان به کسب علم مشغول میبودم.