بخش ۸۹ - قصهٔ جوحی و آن کودک کی پیش جنازهٔ پدر خویش نوحه می‌کرد
هوش مصنوعی: در این شعر، کودکی به شدت بر سر تابوت پدرش گریه می‌کند و از او پرسش‌هایی درباره محل دفن پدرش می‌پرسد. او از خانه‌ای تنگ و تاریک صحبت می‌کند که در آن هیچ چیز زیبا و آرامش بخشی وجود ندارد. کودک به اوصاف این خانه اشاره می‌کند و می‌گوید که زندگی در چنین مکانی بهتر از گور است. او به پدر یادآوری می‌کند که زندگی زنده بهتر از مرگ است و از یادآوری داستان یونس و ماهی به عنوان نمادی از رهایی صحبت می‌کند. او تأکید می‌کند که صبر کلید فرج و رهایی است و در نهایت به این نتیجه می‌رسد که باید بر مشکلات صبر کرد تا به آرامش و رستگاری دست یابیم. شعر به نوعی مکان زندگی را با مضطرب بودن و تاریکی روحی انسان مقایسه می‌کند و به اهمیت صبر و ایمان تاکید می‌کند.
کودکی در پیش تابوت پدرزار می‌نالید و بر می‌کوفت سر
هوش مصنوعی: کودکی در کنار تابوت پدرش به شدت گریه می‌کرد و با ناراحتی سرش را به تابوت میکوبید.
کای پدر آخر کجاات می‌برندتا تو را در زیر خاکی آورند
هوش مصنوعی: ای پدر، آخر تو را به کجا می‌برند تا در زیر خاک دفن کنند؟
می‌برندت خانه‌ای تنگ و زحیرنی درو قالی و نه در وی حصیر
هوش مصنوعی: تو را به خانه‌ای می‌برند که کوچک و ناکافی است؛ نه در آن فرشی هست و نه حصیری.
نی چراغی در شب و نه روز ناننه درو بوی طعام و نه نشان
هوش مصنوعی: هیچ نشانهای از روشنایی در شب و نه در روز وجود ندارد، نه نانی برای خوردن و نه بویی از غذا به مشام می‌رسد.
نی درش معمور نی بر بام راهنی یکی همسایه کو باشد پناه
هوش مصنوعی: نی در حال رشد است و بر بام ساختمان قرار دارد. هیچ شخصی نزدیک او نیست که بتواند به او پناه بدهد.
چشم تو که بوسه‌گاه خلق بودچون شود در خانهٔ کور و کبود
هوش مصنوعی: چشم تو که مکانی برای محبت و عشق دیگران است، چگونه میتواند در جایی که تاریکی و نابینایی حاکم است، وجود داشته باشد؟
خانهٔ بی‌زینهار و جای تنگکه درو نه روی می‌ماند نه رنگ
هوش مصنوعی: خانه‌ای که بیپناه و تنگ است، جایی است که نه آرامشی برای ماندن وجود دارد و نه زیبایی و جاذبهای برای زندگی.
زین نسق اوصاف خانه می‌شمردوز دو دیده اشک خونین می‌فشرد
هوش مصنوعی: او ویژگیهای خانه را دوباره توضیح میدهد و از چشمانش اشکهای خونینی میریزد.
گفت جوحی با پدر ای ارجمندوالله این را خانهٔ ما می‌برند
هوش مصنوعی: جوحی به پدرش گفت: «ای پدر گرامی، قسم به خدا این موضوع باعث میشود که مردم خانهمان را تسخیر کنند.»
گفت جوحی را پدر ابله مشوگفت ای بابا نشانیها شنو
هوش مصنوعی: پدر جوحی به او می‌گوید که در زندگی ابله نباش، اما جوحی در پاسخ می‌گوید که ای پدر، فقط علامتها و نشانهها را بشنو.
این نشانیها که گفت او یک بیکخانهٔ ما راست بی تردید و شک
هوش مصنوعی: او به ما می‌گوید که هر یک از این نشانهها بهطور قطعی و بدون هیچ شکی مربوط به خانهٔ ما است.
نه حصیر و نه چراغ و نه طعامنه درش معمور و نه صحن و نه بام
هوش مصنوعی: هیچ چیز در اینجا حاضر نیست؛ نه زیرانداز، نه روشنایی، نه خوراک. نه درب خانه شلوغ است و نه حیاط و نه سقف.
زین نمط دارند بر خود صد نشانلیک کی بینند آن را طاغیان
هوش مصنوعی: از این نوع، نشانههای زیادی بر خود دارند، اما تبهکاران چگونه میتوانند آن را ببینند؟
خانهٔ آن دل که ماند بی ضیااز شعاع آفتاب کبریا
هوش مصنوعی: خانهٔ دلی که از نور و روشنی دور باشد، مانند خانه‌ای است که از تابش آفتاب بزرگ و زیبا بیخبر است.
تنگ و تاریکست چون جان جهودبی نوا از ذوق سلطان ودود
هوش مصنوعی: به دلیل بدبختی و فقر، وضعیتی تنگ و تاریک دارد، مانند وضعیت یک یهودی بیچاره که به رحمت و لطف پادشاه نیازمند است.
نه در آن دل تافت نور آفتابنه گشاد عرصه و نه فتح باب
هوش مصنوعی: در آن دل نه نوری از آفتاب تابید و نه فضایی گشوده شد و نه درهای جدیدی به رویش باز گردید.
گور خوشتر از چنین دل مر تو راآخر از گور دل خود برتر آ
هوش مصنوعی: مردن بهتر از دلتنگی و افسردگی است. در نهایت، مرگ از دردهایی که در دل داریم، برتر است.
زنده‌ای و زنده‌زاد ای شوخ و شنگدم نمی‌گیرد تو را زین گور تنگ
هوش مصنوعی: تو زنده هستی و با نشاط، اما این زندگی پر از شور و شوق باعث نمیشود که از دشواریهای دنیا به دور باشی. زندگی و مرگ در کنار هم هستند و تو نباید به آنها بیتوجهی کنی.
یوسف وقتی و خورشید سمازین چه و زندان بر آ و رو نما
هوش مصنوعی: یوسف به خورشید و آسمان چه رابطهای دارد، و چرا در زندان پنهان است؟
یونست در بطن ماهی پخته شدمخلصش را نیست از تسبیح بد
هوش مصنوعی: در درون ماهی که پخته شده است، چیزی وجود دارد که از تسبیح و یاد خدا بیخبر است.
گر نبودی او مسبح بطن نونحبس و زندانش بدی تا یبعثون
هوش مصنوعی: اگر او نبود که به درستی و پیشرفت کمک کند، زندگی در تنگنا و محدودیت برایش به مانند زندانی بود که در آن به سر میبردند تا روز قیامت.
او بتسبیح از تن ماهی بجستچیست تسبیح آیت روز الست
هوش مصنوعی: او به تسبیحی از تن ماهی اشاره می‌کند و می‌پرسد که تسبیح چه معنایی دارد در روزی که ما به یاد داریم.
گر فراموشت شد آن تسبیح جانبشنو این تسبیحهای ماهیان
هوش مصنوعی: اگر یادت رفت که به من فکر کنی، به صدای تسبیح ماهیها گوش کن.
هر که دید الله را اللهیستهر که دید آن بحر را آن ماهیست
هوش مصنوعی: هرکس که خدا را ببیند، در حقیقت خود را به خدا نزدیک کرده و در مسیر الهی قرار دارد. و هر کس که به عمق دریا نگاه کند، همچون ماهیای است که در آن زندگی می‌کند و با زیباییهای آن در ارتباط است.
این جهان دریاست و تن ماهی و روحیونس محجوب از نور صبوح
هوش مصنوعی: این دنیا مانند دریایی وسیع است و بدن انسان مانند ماهی در آن شناور است، اما روح یونس همچنان از نور صبح پنهان و دور است.
گر مسبح باشد از ماهی رهیدورنه در وی هضم گشت و ناپدید
هوش مصنوعی: اگر تسبیح از ماهی جدا شود، مشخص است که از آن خارج شده، ولی اگر در آن بماند، به تدریج در آن گم میشود و ناپدید میگردد.
ماهیان جان درین دریا پرندتو نمی‌بینی که کوری ای نژند
هوش مصنوعی: ماهیها در این دریا زندگی میکنند و پرواز میکنند، اما تو که کور هستی، نمیتوانی آنها را ببینی ای نژند.
بر تو خود را می‌زنند آن ماهیانچشم بگشا تا ببینیشان عیان
هوش مصنوعی: ماهیان در تلاشند تو را مجذوب خود کنند؛ چشمانت را بگشا تا آنها را به روشنی ببینی.
ماهیان را گر نمی‌بینی پدیدگوش تو تسبیحشان آخر شنید
هوش مصنوعی: اگر نمیتوانی ماهیان را ببینی، اما گوش تو میتواند صدای تسبیح آنها را بشنود.
صبر کردن جان تسبیحات تستصبر کن کانست تسبیح درست
هوش مصنوعی: تحمل و صبر کردن، حقیقت ذکر و تسبیح توست. صبور باش، زیرا که صبر خود تسبیحی درست و شایسته است.
هیچ تسبیحی ندارد آن درجصبر کن الصبر مفتاح الفرج
هوش مصنوعی: هیچ چیزی به اندازه صبر ارزشمند نیست، زیرا صبر کلید گشایش است.
صبر چون پول صراط آن سو بهشتهست با هر خوب یک لالای زشت
هوش مصنوعی: صبر مانند پولی است که باید از روی صراط عبور کرد تا به بهشت رسید، و در کنار هر کار خوب، ممکن است یک نتیجه نامطلوب هم وجود داشته باشد.
تا ز لالا می‌گریزی وصل نیستزانک لالا را ز شاهد فصل نیست
هوش مصنوعی: تا زمانی که از لالا فرار کنی، به وصال نخواهی رسید، زیرا لالا ارتباطی با معشوق نمیتواند داشته باشد.
تو چه دانی ذوق صبر ای شیشه‌دلخاصه صبر از بهر آن نقش چگل
هوش مصنوعی: تو چه میدانی که سختی صبر چقدر زیباست، به ویژه صبری که به خاطر آن نقش دلخواه و زیباست؟
مرد را ذوق از غزا و کر و فرمر مخنث را بود ذوق از ذکر
هوش مصنوعی: مردان از جنگ و قهر و قدرت لذت می‌برند، در حالی که کسانی که ویژگیهای زنانه دارند، از یادآوری و ذکر خدا خوشایندشان است.
جز ذکر نه دین او و ذکر اوسوی اسفل برد او را فکر او
هوش مصنوعی: تنها یاد و نام اوست که در دین او وجود دارد و تفکر او او را به سمت پایین و سقوط سوق میدهد.
گر برآید تا فلک از وی مترسکو به عشق سفل آموزید درس
هوش مصنوعی: اگر دوستی یا معشوقی در آسمان وجود داشته باشد، از او نترس؛ زیرا عشق به تو درسهایی خواهد داد که از آن آموختهای.
او به سوی سفل می‌راند فرسگرچه سوی علو جنباند جرس
هوش مصنوعی: او به طرف پایین حرکت می‌کند، هرچند که به سمت بالا صدا به راه میاندازد.
از علمهای گدایان ترس چیستکان علمها لقمهٔ نان را رهیست
هوش مصنوعی: از دانش در دست فقرا نترس، چرا که این دانش فقط راهی برای به دست آوردن نان است.