بخش ۱۶ - پاسخ روز یا خورشید
هوش مصنوعی: این شعر به بیان احساسات و تضادهای انسانی می‌پردازد. شاعر در آن به وضعیت خود و احساساتش در مقابل دیگران اشاره می‌کند. او خود را کوچک و کم اهمیت می‌داند اما در عین حال از نظر معنوی و اخلاقی بزرگتر از دیگران می‌انگارد. شاعر به جای تمجید از ظواهر، بر اهمیت صفات و رفتارهای انسانی تأکید می‌کند و نسبت به ریاکاری و فریبایان جامعه انتقاد می‌کند. او بر این نکته تأکید دارد که باید از سطح ظاهری و مادی فراتر رفت و به عمق وجودی انسان‌ها توجه کرد. در نهایت، شاعر به اهمیت صداقت و حیا در روابط انسانی اشاره می‌نماید.
روز شد باز گرم و بر جوشیدکه: «مرا کی توان به گل پوشید؟
هوش مصنوعی: صبح شده و دوباره هوا گرم و پرجنب و جوش است و در این وضعیت سوالی در ذهن فرد شکل میگیرد که: «چگونه میتوانم خود را در این شرایط به آرامش برسانم و پوشش لطیف و دلپذیری برای خود پیدا کنم؟»
من که پیش تو خرد و مختصرمچندبار از جهان بزرگترم
هوش مصنوعی: من که در مقابل تو کوچک و ناچیز به نظر میرسم، بارها از بزرگترین چیزها در این دنیا بزرگتر بودهام.
نرسد با منت بزرگ‌سریغم خود خور که تو نه مرد خَوری
هوش مصنوعی: غم خود را با خود بزرگنفسها در میان نگذار، زیرا تو در جایگاه و مقام آنها نیستی.
کمترین گنج‌خانه‌ام دریا‌ستواپسین چاکر درم جوزاست
هوش مصنوعی: من در کمترین حالت، گنجینهام همچون دریا است و پایینترین مقام و خادم من، درخت جوز است.
تو پلاس‌سیه به صد تشویشبه سر اندر کشیده همچو کشیش
پلاس‌سیه یا سیهگلیم یعنی بدبخت.
من متوّج به افسر زرکشبر سریر فلک سلیمان‌وَش
هوش مصنوعی: من بر تختی مانند تخت سلیمان نشستهام و بر سرم تاجی طلایی دارم.
هرکه را طالعش زِ من باشدمالک ملکت زَمَن باشد
هوش مصنوعی: هر کسی که سرنوشتش به من وابسته باشد، صاحب و فرمانروای دنیا خواهد بود.
گر تو هستی سوار بر ادهمبارگیر من است اشهب هم
هوش مصنوعی: اگر تو سوار بر اسب سیاه هستی، بار سنگین من نیز بر دوش اسب رنگی است.
گر سیاه تو دور تازنده‌ستچرده من هنوز پازنده‌ست
هوش مصنوعی: اگرچه تو در حال دور شدن از من هستی، اما من هنوز به زندگی و پایداری ادامه میدهم.
با من آخر نفاق چند کنی؟دعوی (و) طمطراق چند کنی؟
هوش مصنوعی: چرا با من دوچهره رفتار میکنی؟ تا کی میخواهی به دروغ و خودنمایی ادامه دهی؟
همه کس را ز روز شرم و حیاستپای ستر و صلاح از او برجاست
هوش مصنوعی: هر کسی به خاطر روزهای شرم و حیا، به پوشش و خوبیهای خود اهمیت میدهد.
نه چو شب کز وجود او فقهابی‌حیایی کنند چون سُفها
هوش مصنوعی: نه مانند شب که برخی از عالمان دینی به دلیل وجود او بیپروا عمل میکنند مانند نادانها.
همه اندیشه محال کنندمیل و رغبت به زلف و خال کنند
هوش مصنوعی: همه برای رسیدن به زیبایی و جذابیت زلف و خال میکوشند و در این راه به کارهای غیرممکن نیز فکر میکنند.
شوخ‌چشم و ستیزه‌روی شوندبی‌محابا به بام و کوی شوند
هوش مصنوعی: چشمهایی playful و جنگجو دارند، بدون هیچ ترسی به خیابانها و محلهها میروند.
شب ناگاه بی‌حجیب روندکه تهی‌مغز و پر‌نهیب روند
هوش مصنوعی: در شب بیخبر و ناگهانی، کسانی که ناخالص و بیمغز هستند، با شتاب و بیپروایی حرکت میکنند.
چون ز پیشش بهانه برخیزدصد حجاب از میانه برخیزد
هوش مصنوعی: وقتی بهانهای از سوی او برمیخیزد، تمام موانع و حجابها از میان برداشته میشود.
با همه کس چو پیش کار شوددر همه چیز یار غار شود»
هوش مصنوعی: وقتی که کار به میان میآید، آدمها به راحتی در همه امور به همدیگر کمک میکنند.