شمارهٔ ۷۱ - صدای نالهٔ مظلوم
هوش مصنوعی: این شعر خواسته‌های اجتماعی و سیاسی ملت را به تصویر می‌کشد و بر ظالم بودن ستمگران و بی‌توجهی آن‌ها به ناله‌های مظلومین تأکید دارد. شاعر از مردم و بخصوص دادگران می‌خواهد که اقدام کنند و به عدالت بپردازند اگر دیگران چنین نمی‌کنند. او به فساد و خیانت نمایندگان و وکلای مردم اشاره می‌کند و از آن‌ها می‌خواهد که به جای منافع شخصی، به فکر مردم باشند. در نهایت، شاعر بیان می‌کند که برای برقراری عدالت و تغییر شرایط، لازم است نظام کنونی دگرگون شود و خائنین و ستمگران دیگر جایی در جامعه نداشته باشند.
تو دادگر شو اگر رحم دادگر نکندبکن هر آنچه دلت خواست او اگر نکند
هوش مصنوعی: اگر کسی که باید عدالت را برقرار کند، رحم و محبت نداشته باشد، تو هم به دلخواه خود عمل کن و هر چه را که میخواهی انجام بده، حتی اگر او این کار را نکند.
صدای نالهٔ مظلوم در دلِ ظالمبه سنگِ خاره کند گر اثر اثر نکند
هوش مصنوعی: صدای گریه و نالهٔ کسانی که مورد ظلم واقع شدهاند، حتی اگر تأثیری بر دل ظالم نگذارد، میتواند آن دل را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
ببین به بین‌النهرین انگلیس آن ظلمکه کرد در همه گیتی به بحر و بر نکند
هوش مصنوعی: به سرزمین بین‌النهرین در انگلستان نگاه کن و ببین که چه ظلمی در سراسر جهان انجام داده است که در دریا و ساحل نیز به این magnitude نیست.
به روح عالم اسلام زین جهت کاریکه کرد طفل به گنجشکِ کنده‌پر نکند
هوش مصنوعی: کارهای یک کودک نسبت به زحمتهای بزرگ و عظیم دیگران به هیچ وجه اهمیت و ارزش ندارد، مانند اینکه کودکی کاری کوچک کند که بر روح مسلمانی تاثیر منفی بگذارد.
ز نو بباید یک خلقتِ دگر کابقابه خانوادهٔ ننگینِ بوالبشر نکند
هوش مصنوعی: باید یک بار دیگر آفرینش جدیدی انجام داد تا نسل بشر به آن خانواده ننگین برنگردد.
به شیخِ شهر ز مستان بگو که بیش از حدبه حدِّ غیر تجاوز ز حد به در نکند
هوش مصنوعی: به ریش سفید شهر بگو که خوشگذرانها، فراتر از اندازه و حدود خود حرکت نمی‌کنند و همیشه در مرزهای معین باقی میمانند.
به زور مشت ز اشراف زر بگیر که تاوکیل بهرِ تو تعیین به زورِ زر نکند
هوش مصنوعی: برای اینکه به کمک ثروت و نفوذ، وکیلی برای تو انتخاب کنند، باید از قدرت و ثروت اشراف استفاده کنی. ورنه ممکن است وکیلی نادیدهات بگیرد.
وکیلِ تودهٔ ملّت برای هر خائنکه شد وزیر سر و سینه را سپر نکند
هوش مصنوعی: وکیل مردم باید از حق و مصالح آنان دفاع کند و هرگز نباید اجازه دهد که خائنین به نظام در مقام وزارت قرار گیرند. او باید با تمام قوا و شجاعت از مصلحت ملت حمایت کند و در برابر هرگونه خیانت ایستادگی کند.
جز این مدار توقع سرِ خیانتکاربه دار تا نرود رفعِ دردسر نکند
هوش مصنوعی: تنها توقعی که از کسی که خیانت کرده میتوان داشت این است که در برابر کارهایش پاسخگو باشد تا مشکلات و دردسرها برطرف شوند و دیگر ادامه پیدا نکنند.
ز بعدِ کشتنِ پروانه شمع صبح نکردوکیلِ خائن امید است سال سر نکند
هوش مصنوعی: پس از اینکه پروانه را کشتند، شمع صبح روشن نشد و وکیلِ خیانتکار امیدی ندارد که سال به پایان برسد.
کسی که هست طرفدارِ اجنبی خود رابگو به حقّه طرفدارِ رنجبر نکند
هوش مصنوعی: کسی که از بیگانگان حمایت می‌کند، به او بگو که از زحمتکشها طرفداری نکند.
در انتخاب به تخریبِ مملکت ای کاشکمک به بی‌شرف ارباب برزگر نکند
هوش مصنوعی: ای کاش در انتخاب و تصمیمگیریها کمک به افرادی که شرافت ندارند نشود، زیرا این موضوع به تخریب و آسیب به سرزمین منجر میشود.
رعیتی که برِ تاک و خُم کمر خم کردروا بُوَد به نُه افلاک خم کمر نکند
هوش مصنوعی: کسی که برای تأمین معاش خود سختیها و زحمتها را تحمل کند و به کار در تاکستان و تهیه شراب مشغول باشد، بهراحتی میتواند خود را به مقامهای بلند برساند. اما اگر کسی برای رسیدن به موفقیت کمترین تلاشی نکند، حتی نمیتواند به اوج قلههای آسمان برسد.
بدان که تا نشود زیر و رو نریزد خونبه جای آب در این کشتِ نو ثمر نکند
هوش مصنوعی: بدان که تا تحولی رخ ندهد و تغییرات اساسی صورت نگیرد، در این زمین تازه هیچ، حتی به جای آب، خون ریخته خواهد شد و نتیجهای به بار نخواهد آورد.
به شاه کشور جمشید جم پس از تبریکبگو خرابهٔ جم را خراب‌تر نکند
هوش مصنوعی: به پادشاه کشور جمشید بگو که پس از تبریک، خرابکردن خرابههای جمشید را بیشتر نکند.
چگونه گشت طرفدارِ رنجبر عارفکسی که خرد تن و گردنش تبر نکند
هوش مصنوعی: چگونه ممکن است کسی که از درد و رنج کارگر حمایت می‌کند، عارف باشد، در حالی که نمیتواند دردهای جسمی و قطعیتهای زندگی را تاب بیاورد و تحمل کند؟