بخش ۳ - گفتار اندر بخشایش بر ضعیفان
هوش مصنوعی: این شعر به موضوعاتی چون انصاف، رعایت حقوق دیگران و پرهیز از ظلم می‌پردازد. شاعر بیان می‌کند که در اسلام، نوشیدن آب اشکالی ندارد، اما ریختن خون بی‌گناهان خلاف شرع است. او می‌گوید که اگر کسی از کشتن بی‌گناهان باکی نداشته باشد، پس باکی از قانون نمی‌کند. در عوض، باید از دیگران حمایت کنیم و به بی‌نوایان کمک رسانیم.
شاعر به داستان زندانیان و کار تجار اشاره می‌کند و می‌گوید که هر ظلمی می‌تواند عواقب وخیمی برای دیگران داشته باشد. او بر اهمیت اخلاق و احترام به حقوق دیگران تأکید می‌کند و یادآور می‌شود که یک عمل ناپسند می‌تواند سال‌ها اعتبار و نام نیک کسی را نابود کند. در نهایت، تأکید دارد که یک فرد آزاد و با ارزش، نباید به مالی که متعلق به دیگران است چشم بدوزد و همواره باید به فکر رفاه دیگران باشد.
نه بر حکم شرع آب خوردن خطاستوگر خون به فتوی بریزی رواست
هوش مصنوعی: آب خوردن طبق قوانین شرع اشکالی ندارد، اما اگر خون بریزی بر اساس فتوای دیگری جایز است.
که را شرع فتوی دهد بر هلاکالا تا نداری ز کشتنش باک
هوش مصنوعی: این بیت بیان می‌کند که کسی که بر اساس شریعت حکم به نابودی کسی میدهد، از آنجا که هیچ ترسی از عواقب این کار ندارد، به راحتی این حکم را صادر می‌کند. در واقع، تا زمانی که نگرانی از اثرات منفی این عمل نداشته باشد، می‌تواند به راحتی به چنین قضاوتی برسد.
وگر دانی اندر تبارش کسانبر ایشان ببخشای و راحت رسان
هوش مصنوعی: اگر تو بدانی که موطن و خانوادهاش چه کسانی هستند، پس بر آنها ببخشای و به آنها آرامش بده.
گنه بود مرد ستمکاره راچه تاوان زن و طفل بیچاره را؟
هوش مصنوعی: واژههای یکسان در زندگی انسانها موجود است، اما برای شخصی که مرتکب گناه و ستم شده، عواقب اعمالش بر دوش زن و فرزند بیپناه او سنگینی می‌کند. به عبارتی دیگر، گناه و ظلم یک فرد به زندگی دیگران آسیب میزند، به ویژه کسانی که از او بیخبرند و در خطر قرار دارند.
تنت زورمند است و لشکر گرانولیکن در اقلیم دشمن مران
هوش مصنوعی: بدن تو قوی و نیرومند است و دارای قدرت و نیروهای زیادی میباشد، اما باید مواظب باشی که در سرزمین دشمن وارد نشوی.
که وی بر حصاری گریزد بلندرسد کشوری بی گنه را گزند
هوش مصنوعی: کسی که از روی دیوار فرار کند، به جایی بیگناه و آرام میرسد و به آن جا آسیبی نمیرسد.
نظر کن در احوال زندانیانکه ممکن بود بی‌گنه در میان
هوش مصنوعی: به حال کسانی که در زندان هستند توجه کن؛ ممکن است برخی از آنها بیدلیل و بیگناه در آنجا به سر ببرند.
چو بازارگان در دیارت بمردبه مالش خساست بود دستبرد
هوش مصنوعی: اگر در دیارت بازرگان بمیرد، به خاطر ثروتش، دستانش بخیل و سختگیر است.
کز آن پس که بر وی بگریند زاربه هم باز گویند خویش و تبار
هوش مصنوعی: از آن پس که بر او به شدت گریسته شود، خانواده و نزدیکان دوباره به یکدیگر میپیوندند و از پیوند خویشاوندی یاد میکنند.
که مسکین در اقلیم غربت بمردمتاعی کز او ماند ظالم ببرد
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که فردی بیچاره در سرزمین غربت جان خود را از دست داده و چیزی از او باقی نمانده است، جز داراییهایی که ظلم و ستم آنها را از او گرفته است.
بیندیش از آن طفلک بی پدروز آه دل دردمندش حذر
هوش مصنوعی: به فکر آن کودک یتیم باش و از غم و درد دل او دوری کن.
بسا نام نیکوی پنجاه سالکه یک نام زشتش کند پایمال
هوش مصنوعی: بسیاری از نامهای نیک و خوب که برای سال‌ها به یاد سپرده شدهاند، ممکن است به خاطر یک نام بد یا یک عمل ناخوشایند، زیر سؤال بروند و اعتبارشان از بین برود.
پسندیده کاران جاوید نامتطاول نکردند بر مال عام
هوش مصنوعی: افراد نیکوکار و با فضیلت، هرگز بر اموال عمومی دست درازی نکردند و به دنبال منافع شخصی نبودند.
بر آفاق اگر سر به سر پادشاستچو مال از توانگر ستاند گداست
هوش مصنوعی: اگر همه جا زیر سلطه پادشاهی باشد، در این صورت کسی که مال و دارایی دارد، مانند گدا است که از او ستانده می‌شود.
بمرد از تهیدستی آزاد مردز پهلوی مسکین شکم پر نکرد
هوش مصنوعی: انسانی که به خاطر فقر و ناتوانی به زحمت میافتد، از دردهای دیگران بیخبر نیست و نمیتواند با گرفتن چیزهایی از دیگران، به آرامش برسد. انسانی آزاده به این فکر است که به نیازمندان کمک کند و از اموال خود در راه دیگری استفاده کند، نه اینکه تنها به فکر پر کردن شکمش باشد.