بخش ۳ - در محبت روحانی
هوش مصنوعی: در این شعر، عشق و جنون آن توصیف شده است، عشق‌هایی که تنها بر اساس هوس و ظاهر بودند، می‌توانند فتنه‌انگیز و تسلط‌جو باشند. سالکان طریق حقیقت، به خاطر عشق به معشوق و یاد خدا از دنیای مادی فرار کرده و در معنای عمیق غرق شده‌اند. آن‌ها مانند مستگان در حال نشئگی به یاد محبوبشان هستند و دلیلی برای درمان دردهایشان وجود ندارد چون کسی از حالات درونی آن‌ها آگاه نیست.
دو گروه از مردم توصیف شده‌اند: عزلت‌نشین‌ها که به دنبال معنای عمیق زندگی‌اند و آن‌هایی که بر اثر شور و شوق در حال تغییر و تحول هستند. آن‌ها در شب و روز در جستجوی عشق و زیبایی هستند و به شدت نگران آشفتگی زمان نیستند. در نهایت، نویسنده به ارزش وحدت و فراموشی دنیا و آخرت در عشق حقیقی اشاره می‌کند.
چو عشقی که بنیاد آن بر هواستچنین فتنه‌انگیز و فرمانرواست،
هوش مصنوعی: عشق‌هایی که بر پایههای ناپایدار و ظاهری بنا شده‌اند، به شدت تحریککننده و سلطهگر هستند.
عجب داری از سالکان طریقکه باشند در بحر معنی غریق؟
هوش مصنوعی: تعجب نکن از افرادی که در مسیر سعادت قدم میگذارند و به عمق معانی میرسند، چرا که آن‌ها در دریای علوم و معانی غرق شده‌اند.
به سودای جانان به جان مشتغلبه ذکر حبیب از جهان مشتغل
هوش مصنوعی: در خیالی پر از عشق محبوب، دل مشغول شده و به یاد او از همه چیز در جهان غافل شدهام.
به یاد حق از خلق بگریختهچنان مست ساقی که می ریخته
هوش مصنوعی: به یاد خدا از مردم دور شده، مانند مستی که ساقی شراب میریزد.
نشاید به دارو دوا کردشانکه کس مطلع نیست بر دردشان
هوش مصنوعی: نمیتوان برای درمان آن‌ها دارو تجویز کرد، زیرا هیچکس از درد و مشکل آن‌ها باخبر نیست.
الست از ازل همچنانشان به گوشبه فریاد قالوا بلی در خروش
هوش مصنوعی: آیا تو از آغاز، به صدای فریاد آن‌ها که گفتند "بله" توجه نکردی؟
گروهی عمل دار عزلت نشینقدمهای خاکی، دم آتشین
هوش مصنوعی: گروهی در کنار هم نشستهاند و زندگی ساده و بیزرق و برق دارند، در حالی که دیگری با انرژی و حرارتی متفاوت در حال فعالیت است.
به یک نعره کوهی ز جا بر کنندبه یک ناله شهری به هم بر زنند
هوش مصنوعی: با یک فریاد، کوهی را از جایش حرکت میدهند و با یک ناله، شهری را به هم میریزند.
چو بادند پنهان و چالاک پویچو سنگند خاموش و تسبیح گوی
هوش مصنوعی: آن‌ها مثل باد هستند که پنهان و سریع حرکت میکنند، اما مانند سنگ، بیصدا و ثابتند و در دل خود ذکر و تسبیح میگویند.
سحرها بگریند چندان که آبفرو شوید از دیده‌شان کحل خواب
هوش مصنوعی: در صبحها به قدری اشک میریزند که چشمانشان مانند کحل خواب غرق میشود.
فرس کشته از بس که شب رانده‌اندسحرگه خروشان که وامانده‌اند
هوش مصنوعی: سوارکار خسته و بیرمق است، چون شب خیلی طولانی و خستهکنندهای را پشت سر گذاشته و حالا صبح میتواند به راه ادامه دهد، اما همچنان ناتوان و گیج مانده است.
شب و روز در بحر سودا و سوزندانند ز آشفتگی شب ز روز
هوش مصنوعی: در هر دو روز و شب، در عذاب و اضطراب زندگی میکنند و نمیدانند که آیا این آشفتگی در تاریکی شب است یا در روشنی روز.
چنان فتنه بر حسن صورت‌نگارکه با حسن صورت ندارند کار
هوش مصنوعی: فتنهای که در زیبایی چهرهی معشوق وجود دارد، به قدری فراوان است که حتی زیبایی عادی هم نمیتواند با آن رقابت کند.
ندادند صاحبدلان دل به پوستوگر ابلهی داد، بی‌مغز اوست
هوش مصنوعی: صاحبدلان هیچگاه دل خود را به ظواهر و لباسها نمیدهند، اما اگر کسی احمق باشد و دلش را به چیزهای بیارزش بسپارد، این نشان از بیمغزی اوست.
می صرف وحدت کسی نوش کردکه دنیا و عقبی فراموش کرد
هوش مصنوعی: کسی که در میخانه به وحدت و یگانگی خداوند مست شده، به حدی غرق در این تجربه شده که یاد دنیا و آخرت از ذهنش رفته است.