بخش ۲۱ - حکایتِ لقمانِ حکیم
هوش مصنوعی: در این شعر، لقمان به عنوان فردی سیاه‌فام و با شخصیتی بزرگ توصیف می‌شود. او در برابر ظلم و مشکلات عاطفی مقاومت می‌کند و باوجود ناملایمات، با حکمت و صبوری زندگی می‌گذرانید. لقمان به بنده‌اش که از او پوزش می‌خواهد، می‌خندد و می‌گوید که پوزش چه فایده‌ای دارد، زیرا او سال‌ها تحت فشار بوده است. با این حال، او می‌فهمد که این بنده برایش سودی نداشته. لقمان همچنین به بنده‌اش می‌آموزد که در مواجهه با سختی‌ها نباید بر زیردستان خود خشونت روا دارد و باید همواره با لطافت و دلسوزی رفتار کند. در نهایت، متن به این ایده می‌رسد که باید از قدرت خود به درستی استفاده کرد و با انسان‌ها با مهربانی رفتار نمود.
شنیدم که لقمان سیه‌فام بودنه تن‌پرور و نازک‌اندام بود
هوش مصنوعی: شنیدم که لقمان رنگ پوستش تیره بود و به هیچوجه نازک و ضعیف نبود.
یکی بندهٔ خویش پنداشتشزبون دید و در کارِ گل داشتش
هوش مصنوعی: یک نفر کسی را که بندهی خودش میدانست، خوار و کوچک شمرد و در کار گل و باغبانی به او توجه کرد.
جفا دید و با جور و قهرش بساختبه سالی سَرایی ز بهرش بساخت
هوش مصنوعی: او به سختی‌ها و ناملایمات تحمل کرد و با ستم و خشم او کنار آمد و در یک سال، خانهای به خاطر او ساخت.
چو پیش آمدش بندهٔ رفته بازز لقمانش آمد نهیبی فراز
هوش مصنوعی: وقتی که بندهای که قبلاً رفته بود دوباره به نزد او برگشت، لقمان به او پندی قاطع و هشداردهنده داد.
به پایش در‌افتاد و پوزش نمودبخندید لقمان که پوزش چه سود؟
هوش مصنوعی: به پای او افتاد و عذرخواهی کرد، لقمان با خود گفت: عذرخواهی کردن چه فایده‌ای دارد؟
به سالی ز جورت جگر خون کنمبه یک ساعت از دل به در چون کنم؟
هوش مصنوعی: من در سالهای دشواری، دلم را به شدت آزرده کردهام، اما چگونه میتوانم در یک ساعت از دل بیرون برم و احساساتم را رها کنم؟
ولی هم ببخشایم ای نیک‌مردکه سود تو ما را زیانی نکرد
هوش مصنوعی: ای مرد نیک، اما من تو را میبخشم چون هیچ ضرری از سود تو به ما نرسیده است.
تو آباد کردی شبستانِ خویشمرا حکمت و معرفت گشت بیش
هوش مصنوعی: تو با سعه صدر و خردمندی، خانه و زندگیام را رونق دادی و به من آگاهی و شناخت بیشتری بخشیدی.
غلامی است در خیلم ای نیک‌بختکه فرمایمش وقت‌ها کارِ سخت
هوش مصنوعی: در میان افراد متشخص، جوانی وجود دارد که خوشبخت است و زمانی که به او دستور میدهم، کارهای دشوار را انجام میدهد.
دگر ره نیازارمش سخت، دلچو یاد آیدم سختیِ کارِ گل
هوش مصنوعی: شعری به پیامدهای سختی و دشواری در زندگی اشاره دارد. در اینجا شاعر بیان می‌کند که وقتی به یاد سختی‌ها و مشکلات میافتد، دلش به شدت غمگین می‌شود و احساس می‌کند که دیگر نمیتواند به چیزی اهمیت دهد یا به راهی برود. در واقع، یادآوری این سختی‌ها او را تحتفشار قرار میدهد و آن را به یک موضوع دردناک تبدیل می‌کند.
هر آن کس که جورِ بزرگان نبُردنسوزد دلش بر ضعیفانِ خُرد
هوش مصنوعی: هر کسی که از ظلم و ستم بزرگان دلخور نشود، به طور طبیعی کسی نیست که برای افراد ضعیف و بیپناه احساس نگرانی و دلسوزی کند.
گر از حاکمان سختت آید سخُنتو بر زیردستان درشتی مکُن
هوش مصنوعی: اگر با حاکمان به مشکل مواجه شدی، در برخورد با زیر دستانت سختگیری نکن.
نکو گفت بهرام‌شه با وزیرکه دشوار با زیردستان مگیر
هوش مصنوعی: بهرامشاه به وزیرش گفت که نباید با افراد زیر دستان به سختی رفتار کرد و باید با آنها مهربان بود.