بخش ۱۵ - حکایت روزه در حال طفولیت
هوش مصنوعی: این متن در مورد آموزش آداب و رسوم روزه‌داری به یک کودک است. شخصیت عابدی به کودک یاد می‌دهد که چگونه وضو بگیرد و قبل از روزه‌داری به ذکر و تسبیح بپردازد. او به نکات مهمی از جمله نیت روزه و شستن دستها و صورت تأکید می‌کند. همچنین به او می‌آموزد که در ارتباط با دیگران با نیکی و احترام سخن بگوید و از بدگویی پرهیز کند. در نهایت، متن به این نکته اشاره می‌کند که انسان باید با کردار نیک و بدون ریا زندگی کند و از خویش شرم داشته باشد، نه از نگاه دیگران.
به طفلی درم رغبت روزه خاستندانستمی چپ کدام است و راست
هوش مصنوعی: به دنبال چیزی بودم و نمیدانستم کدام مسیر درست است. مانند کودکی که به سمت روزه‌داری تشویق شده اما هنوز فرق راست و چپ را نمیداند.
یکی عابد از پارسایان کویهمی شستن آموختم دست و روی
هوش مصنوعی: یک عابد از درستکاران آن منطقه به من یاد داد که چگونه دست و صورت را بشویم.
که بسم الله اول به سنت بگویدوم نیت آور، سوم کف بشوی
هوش مصنوعی: ابتدا با نام خدا آغاز کن، سپس نیت خود را مشخص کن و در نهایت دستهایت را بشوی.
پس آن گه دهن شوی و بینی سه بارمناخر به انگشت کوچک بخار
هوش مصنوعی: پس از آن باید دهن خود را بشویی و سه بار به نشانهی خالی شدن از غم و غصه، با انگشت کوچک اشاره کنی.
به سبابه دندان پیشین بمالکه نهی است در روزه بعد از زوال
هوش مصنوعی: با انگشت سبابهات دندانهای جلو را پاک کن، چون این کار در روزه بعد از اذان مغرب مجاز نیست.
وز آن پس سه مشت آب بر روی زنز رستنگه موی سر تا ذقن
هوش مصنوعی: و بعد از آن، سه مشت آب بر روی او پاشید و موهایش از رستنگاه تا چانه خیس شد.
دگر دستها تا به مرفق بشویز تسبیح و ذکر آنچه دانی بگوی
هوش مصنوعی: دستهایت را تا آرنج بشوی و به یاد مقدسها و چیزهایی که میدانی، ذکر و دعا بگو.
دگر مسح سر، بعد از آن غسل پایهمین است و ختمش به نام خدای
هوش مصنوعی: بعد از اینکه سر را مسح میکنند، نوبت غسل پا میرسد و این عمل با نام خدا به پایان میرسد.
کس از من نداند در این شیوه بهنبینی که فرتوت شد پیر ده؟
هوش مصنوعی: هیچکس از حال و روز من باخبر نیست. آیا نمیبینی که پیرمرد دهکده چقدر دچار فرسودگی و کهولت شده است؟
بگفتند با دهخدای آنچه گفتفرستاد پیغامش اندر نهفت
هوش مصنوعی: آنچه که درباره دهخدا گفتند، او نیز به آرامی و با احتیاط پاسخ داد.
که ای زشت کردار زیبا سخننخست آنچه گویی به مردم بکن
هوش مصنوعی: ای کسی که کردار زشت داری اما زبان تو زیباست، بهتر است به جای گفتن هر چیزی که میخواهی، آنچه را به مردم میگویی، در عمل نیز انجام دهی.
نه مسواک در روزه گفتی خطاستبنی آدم مرده خوردن رواست؟
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به تضادهایی اشاره می‌کند که در رفتار انسانها وجود دارد. او از یک سو میگوید که برخی قوانین و محدودیتها در زندگی وجود دارد، اما از سوی دیگر، به رفتارهای ناپسند و غیر انسانی اشاره می‌کند که در آنها اساسا اصول اخلاقی نادیده گرفته میشوند. به این ترتیب، او این ایده را مطرح می‌کند که در حالی که برخی چیزها از نظر اجتماعی قابل قبول نیستند، برخی دیگر از رفتارها هر چند غیرانسانی، بهراحتی نادیده گرفته میشوند.
دهن گو ز ناگفتنیها نخستبشوی آن که از خوردنیها بشست
هوش مصنوعی: زبان خود را از ناگفتهها پاک کن و سپس به چیزهایی که قابل خوردن هستند، بپرداز.
کسی را که نام آمد اندر میانبه نیکوترین نام و نعتش بخوان
هوش مصنوعی: اگر کسی در جمعی نامش به میان آمد، به بهترین شکل ممکن او را توصیف کن و از او یاد کن.
چو همواره گویی که مردم خرندمبر ظن که نامت چو مردم برند
هوش مصنوعی: اگر همیشه میگویی که مردم احمق هستند، گمان نکن که نام تو نیز مانند آنها خواهد بود.
چنان گوی سیرت به کوی اندرمکه گفتن توانی به روی اندرم
هوش مصنوعی: بهقدری ویژگیهای درونی من در رفتار و ظاهر من نمایان است که حتی برای تو هم نمیتوان به خوبی توصیف کرد که چه کسی هستم.
وگر شرمت از دیدهٔ ناظر استنه ای بی‌بصر، غیب دان حاضر است؟
هوش مصنوعی: اگر از نگاه دیگران احساس شرم میکنی، بدان که کسی که ناظر است، به همه چیز واقف است و هیچ چیزی از او پنهان نیست.
نیاید همی شرمت از خویشتنکز او فارغ و شرم داری ز من؟
هوش مصنوعی: آیا از خودت خجالت نمیکشی در حالی که از من بیخبر هستی و شرمسار شدهای؟