بخش ۴ - گفتار اندر غنیمت شمردن جوانی پیش از پیری
هوش مصنوعی: این شعر به جوانان توصیه می‌کند که از فرصت‌های جوانی استفاده کنند و به طاعت و عبادت بپردازند، زیرا زمان به سرعت می‌گذرد و روزی به پیری خواهند رسید. شاعر به یادآوری می‌آورد که زمانی از جوانی و آزادی خود غافل بوده و اکنون به ارزش آن پی برده است. او به جوانان می‌گوید که باید در این زمان فعال و پرانرژی باشند و از زندگی لذت ببرند، زیرا فرصتی برای جبران غفلت‌های گذشته نخواهند داشت. اگر کسی بر اثر بی‌احتیاطی چیزی را از دست دهد، باید با تدبیر و تلاش مجدداً آن را به دست آورد. در النهاية، نداشتن فعالیت و تحرک در زندگی، به ضرر آدمی خواهد بود.
جوانا ره طاعت امروز گیرکه فردا جوانی نیاید ز پیر
هوش مصنوعی: ای جوان، امروز به راه اطاعت و بندگی مشغول شو، زیرا فردا جوانی برنمیگردد و زمان به پیری می‌گذرد.
فراغ دلت هست و نیروی تنچو میدان فراخ است گویی بزن
هوش مصنوعی: دل تو آسوده است و نیروی جسمیات در حالت خوبی قرار دارد، مانند میدان وسیعی که برای حرکتی آزاد و شجاعانه آماده است.
قضا روزگاری ز من در ربودکه هر روزی از وی شبی قدر بود
هوش مصنوعی: روزگاری پیش آمد که زندگیام را به طرز عجیبی تحت تأثیر قرار داد، به گونهای که هر روز شبی به ارزش شب قدر بود.
من آن روز را قدر نشناختمبدانستم اکنون که در باختم
هوش مصنوعی: من آن روز را که اهمیتش را درک نکردم، حالا میفهمم که چقدر ارزشمند بود، اما الان متوجه شدهام که دیگر آن را از دست دادهام.
چه کوشش کند پیر خر زیر بار؟تو می‌رو که بر بادپایی سوار
هوش مصنوعی: چرا پیر خر باید تلاش کند تا بار سنگینی را حمل کند؟ تو برو و سوار بر اسب بادپا شو.
شکسته قدح ور ببندند چستنیاورد خواهد بهای درست
هوش مصنوعی: اگر جام شکستهای ببندند و هرچه تلاش کنند، نمیتوانند آن را به درستی به ارزشش برسانند.
کنون کاوفتادت به غفلت ز دستطریقی ندارد مگر باز بست
هوش مصنوعی: حالا که از روی غفلت از راه راست خارج شدهای، چارهای نداری جز اینکه دوباره به مسیر درست برگردی.
که گفتت به جیحون در انداز تن؟چو افتاد، هم دست و پایی بزن
هوش مصنوعی: کی به تو گفته که بدن خود را به جیحون بیندازی؟ وقتی که افتاد، باید تلاش کنی و دست و پا بزنی.
به غفلت بدادی ز دست آب پاکچه چاره کنون جز تیمم به خاک؟
هوش مصنوعی: به خاطر بیتوجهی، آب پاک را از دست دادهای. حالا چه کاری میتوانی انجام دهی جز این که با خاک تیمم کنی؟
چو از چابکان در دویدن گرونبردی، هم افتان و خیزان برو
هوش مصنوعی: اگر نتوانستی در مسابقه دویدن از دیگران جلو بیفتی، با افت و خیز ادامه بده.
گر آن بادپایان برفتند تیزتو بی دست و پای از نشستن بخیز
هوش مصنوعی: اگر آنهایی که سریع و چابک هستند رفتهاند، تو که دست و پا نداری، از نشستن بلند شو و حرکت کن.